- Sınıf Söz Sanatları Abartma Benzetme Kişileştirme Boşluk Doldurma ve Eşleştirme Testleri
Söz sanatları, anlatımı daha etkileyici, canlı ve imgesel kılmak amacıyla kelimelerin mecaz veya farklı anlam ilişkileri çerçevesinde kullanılmasıdır. 8. sınıf Türkçe ve LGS müfredatında öncelikli olarak benzetme (teşbih), kişileştirme (teşhis) ve abartma (mübalağa) sanatları sorgulanmaktadır.
İçindekiler
- Söz Sanatları Temel Kavramlar
- Söz Sanatları Karşılaştırma Tablosu
- Boşluk Doldurma Testi ve Çözümleri
- Eşleştirme Testi ve Çözümleri
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
1. Söz Sanatları Temel Kavramlar
A. Benzetme (Teşbih)
Aralarında nitelik yönünden ilgi bulunan iki varlık veya kavramdan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. Tam bir benzetmede dört temel unsur bulunur:
- Benzeyen: Özellikçe zayıf olan unsur.
- Kendisine Benzetilen: Özellikçe güçlü olan unsur.
- Benzetme Yönü: İki unsur arasındaki ortak özellik.
- Benzetme Edatı: Benzetme ilişkisi kuran kelime (gibi, kadar, sanki, görüntüsünde).
Pro Tip: Bir cümlede benzetme edatı (“gibi”) çıkarılsa bile zayıf ve güçlü unsur duruyorsa benzetme sanatı devam eder (Örn: “Aslan askerlerimiz”).
B. Kişileştirme (Teşhis)
İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, insana özgü duygu, düşünce veya davranış özelliklerinin verilmesidir. Ağlama, gülme, hüzünlenme, konuşma arzusu gibi insani durumlar doğaya aktarılır.
Uyarı: Kişileştirmenin olduğu her yerde örtük bir benzetme de bulunur; ancak sorularda insan dışı varlığın insansı bir eylemi vurgulanıyorsa öncelikli cevap kişileştirme olur.
C. Abartma (Mübalağa)
Bir durumun, olayın veya varlığın niteliğini okuyucuda etki bırakmak amacıyla olduğundan çok daha büyüterek veya küçülterek anlatılmasıdır.
- Örnek: “Bir ah çeksem dağı taşı eritir.” (Durum imkânsız kılınacak derecede büyütülmüştür.)
2. Söz Sanatları Karşılaştırma Tablosu
| Söz Sanatı | Temel Amaç | Ayırt Edici Unsur | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|
| Benzetme (Teşbih) | İki unsur arasında ortak nitelik kurmak | Benzetme edatları (gibi, kadar) ve güçlü varlık | Bebek gibi pürüzsüz bir cildi vardı. |
| Kişileştirme (Teşhis) | İnsani özellikleri doğaya/nesneye aktarmak | İnsana özgü duygusal/fiziksel eylemler | Rüzgâr, kışın geldiğini fısıldıyordu. |
| Abartma (Mübalağa) | Etkiyi ve duyguyu maksimuma çıkarmak | Gerçekleşmesi imkânsız abartılı durumlar | Gözyaşlarım sel oldu aktı. |
3. Boşluk Doldurma Testi ve Çözümleri
Sorular
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun söz sanatı adlarıyla (Benzetme, Kişileştirme, Abartma) doldurunuz.
- “Öfkesinden gözleri yangın yeri gibi parlıyordu.” cümlesinde … sanatı kullanılmıştır.
- “Bulutlar yalnızlığına ağlıyordu sessizce.” cümlesinde … sanatı kullanılmıştır.
- “Dünyalar kadar ödevim var, bu akşam bitmez.” cümlesinde … sanatı kullanılmıştır.
- “Güneş neşeyle gülümsüyordu sabahın ilk ışıklarında.” cümlesinde … sanatı kullanılmıştır.
- “Bulaşıkları yıkamaktan dağ gibi dağlar birikti.” cümlesinde hem … hem de … sanatı vardır.
Çözüm ve Cevap Anahtarı
- 1. Cevap: Benzetme
Açıklama: Gözlerin parlaklığı, “gibi” edatı kullanılarak yangın yerine benzetilmiştir. - 2. Cevap: Kişileştirme
Açıklama: İnsana ait olan “ağlamak” ve “yalnızlık duymak” eylemi insan dışı bir varlık olan bulutlara yüklenmiştir. - 3. Cevap: Abartma
Açıklama: Ödevin çokluğu “dünyalar kadar” ifadesiyle olduğundan aşırı fazla gösterilmiştir. - 4. Cevap: Kişileştirme
Açıklama: “Gülümsemek” eylemi güneşe aktarılmıştır. - 5. Cevap: Benzetme - Abartma
Açıklama: Bulaşıklar hem dağa benzetilmiş hem de biriken miktar abartılarak anlatılmıştır.
4. Eşleştirme Testi ve Çözümleri
Sorular
Sol sütundaki dize/cümleleri sağ sütunda verilen doğru söz sanatı ile eşleştiriniz.
| Dize / Cümle (Sol) | Söz Sanatı (Sağ) |
|---|---|
| I. Soru karşısında iğne ipliğe döndü heyecandan. | A. Kişileştirme |
| II. Derdimi söylesem şu yüce dağlara, dağlar da ağlar benimle. | B. Benzetme |
| III. Cennet kadar güzel vatanımızın her köşesi ayrı bir cevherdir. | C. Abartma |
Çözüm ve Eşleştirme Anahtarı
Adım 1 — I. Cümlenin Analizi:
“İğne ipliğe dönmek” deyimi çok zayıflamayı ifade eder ve durum olduğundan çok daha aşırı gösterilerek Abartma (C) sanatı yapılmıştır.
Adım 2 — II. Cümlenin Analizi:
“Dağların ağlaması” insana ait bir özelliğin doğaya verilmesidir, dolayısıyla Kişileştirme (A) sanatıdır.
Adım 3 — III. Cümlenin Analizi:
Vatanın güzelliği “kadar” edatı kullanılarak “cennete” benzetilmiştir; yani Benzetme (B) sanatıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
EŞLEŞTİRME SONUCU:
- I \rightarrow C (Abartma)
- II \rightarrow A (Kişileştirme)
- III \rightarrow B (Benzetme)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
5. Özet Tablo
| Kavram | Püf Noktası | LGS Çıkış Sıklığı |
|---|---|---|
| Benzetme | Gibi / Kadar edatlarına ve zayıf/güçlü ilişkisine dikkat edilmeli. | Çok Yüksek |
| Kişileştirme | İnsana ait eylemlerin (gülme, ağlama, küsme) varlığı kontrol edilmeli. | Çok Yüksek |
| Abartma | Mantık sınırlarını aşan büyütme veya küçültmelere bakılmalı. | Yüksek |
6. Sıkça Sorulan Sorular
1. Her kişileştirme cümlesinde konuşturma (intak) sanatı da var mıdır?
Hayır. Her konuşturma (intak) sanatı doğal olarak kişileştirme içerir; ancak her kişileştirmede varlıklar konuşturulmayabilir. Varlık sadece duygusal veya fiziksel insani eylem yapıyorsa yalnızca kişileştirme vardır.
2. LGS Türkçe sorularında benzetme edatı olmadan benzetme sanatı olur mu?
Evet. Benzetme edatı (“gibi”) olmadan da sadece benzetilen ve benzeyenin kullanıldığı “yalın benzetme” (teşbih-i beliğ) örnekleri sorulabilir. (Örn: “Kömür gözler”, “Çelik bilek”).
3. Bir cümlede birden fazla söz sanatı aynı anda bulunabilir mi?
Evet. Özellikle kişileştirme ile benzetme veya abartma ile benzetme aynı edebi metinde veya cümlede bir arada kullanılabilir.
Söz sanatları konusunu pekiştirmek adına LGS tarzı çeldiricili 5 soruluk test veya tezat (karşıtlık) ve konuşturma (intak) sanatlarını içeren ek alıştırmalar hazırlamamı ister misin?