8. Sınıf Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Sınavlarda En Çok Çıkan Soru Tipleri

  1. Sınıf Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Sınavlarda En Çok Çıkan Soru Tipleri

8. Sınıf Fiilimsiler: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil Bulma ve Sınavlarda En Çok Çıkan Soru Tipleri

Öne Çıkanlar

  • Fiilimsi türleri, kök veya gövdesi fiil olan sözcüklerin özel ekler alarak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılmasıyla oluşur.
  • Fiilimsiler olumsuzluk eki (ma / me) alabilir ancak kip ve şahıs eki alarak çekimlenemezler.
  • LGS ve okul sınavlarında en çok çeldirici oluşturan konular; kalıcı isim ayrımı, çekimli fiil-sıfat fiil karışıklığı ve yan cümle sayısı bulmadır.

Fiilimsi (Eylemsi); fiil kök veya gövdelerine getirilen özel türetme ekleriyle yapılan, fiil anlamını tamamen kaybetmeden cümlede isim, sıfat veya zarf görev üstlenen sözcüklerdir. Fiilimsiler kip ve kişi eki almaz, cümlede yan cümlecik kurarlar ve Türkçe sınavlarının en temel dil bilgisi konularından biridir.


İçindekiler

  1. Fiilimsi Türleri ve Özellikleri
  2. Sınavlarda En Çok Çıkan Soru Tipleri ve Çözüm Taktikleri
  3. Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablo
  5. Sıkça Sorulan Sorular

Fiilimsi Türleri ve Özellikleri

Fiilimsiler cümlede üstlendikleri dil bilgisi görevine göre üç ana gruba ayrılır:

1. İsim-Fiil (Ad-Eylem)

Fiil kök veya gövdelerine -ış, -ma, -mak (iş, uş, üş / me / mek) eklerinin getirilmesiyle yapılır. Hafızada kalması için “MA-IŞ-MAK” şeklinde kodlanır.

  • Örnek: “Kütüphanede ders çalışmak zihnini açıyordu.” (“çalışmak” kelimesi isim-fiildir.)
  • Örnek: “Şiir okuyuşu herkesi etkiledi.” (“okuyuş” kelimesi isim-fiildir.)

:warning: Uyarı: Olumsuzluk eki olan -ma / -me ile isim-fiil eki olan -ma / -me karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk eki cümleye eylemin yapılmadığı anlamı katarken, isim-fiil eki eylemin adını oluşturur.
Örnek: “Bana bir daha bağırma!” (Olumsuzluk eki — Çekimli fiil)
Örnek: “Onunla konuşma olumlu geçti.” (İsim-fiil eki)

2. Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiil kök veya gövdelerine -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerinin getirilmesiyle oluşur. Kodlaması “AN-ASI-MEZ-AR-DİK-ECEK-MİŞ” şeklindedir. Sıfat-fiiller genellikle önündeki ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılır.

  • Örnek: “Dökülen yapraklar yolları kaplamıştı.” (“Dökülen” kelimesi “yapraklar” ismini niteleyen sıfat-fiildir.)
  • Örnek: “Tanıdık yüzlerle karşılaşmak güzeldi.” (“Tanıdık” kelimesi sıfat-fiildir.)

:light_bulb: İpucu (Adlaşmış Sıfat-Fiil): Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde sıfat-fiil adlaşır.
Örnek: “Gelen müşterileri karşıladı.” (Sıfat-fiil) \rightarrow “Gelenleri karşıladı.” (Adlaşmış sıfat-fiil)

3. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)

Fiil kök veya gövdelerine -ken, -alı, -asıya, -e…-e, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r…-mez, -casına, -meksizin, -dığında gibi ekler getirilerek yapılır. Zarf-fiiller cümlede eylemin zamanını veya durumunu bildirir.

  • Örnek: “Soruları düşünerek çözmelisin.” (Nasıl çözmelisin? \rightarrow düşünerek / Durum zarf-fiili)
  • Örnek: “Zil çalınca sınıfa koştular.” (Ne zaman koştular? \rightarrow çalınca / Zaman zarf-fiili)

Sınavlarda En Çok Çıkan Soru Tipleri ve Çözüm Taktikleri

Soru Tipi 1: Fiilimsi ile Kalıcı İsim Ayrımı

Bazı sözcükler fiilimsi eki almalarına rağmen zamanla bir nesnenin, kavramın veya yiyeceğin kalıcı adı olurlar. Kalıcı isimler fiilimsi özelliğini yitirir; olumsuzluk eki (ma/me) alamazlar.

  • Fiilimsi: “Bahçeyi kazma işi uzun sürdü.” (Eylem anlamı sürüyor, olumsuz yapılabilir: kazmama)
  • Kalıcı İsim: “Elindeki kazma ile toprağı kazdı.” (Alet adı, kalıcı isimdir.)
  • Sınavlarda Sık Çıkan Kalıcı İsimler: Dondurma, ekmek, çakmak, dolma, sarma, danışma, giriş, çıkış, uçurtma, kavurma.

Soru Tipi 2: Sıfat-Fiil Ekleri ile Zaman (Kip) Eklerinin Karıştırılması

-ar, -er, -dik, -ecek, -miş ekleri hem sıfat-fiil eki hem de zaman (kip) eki olabilir.

  • Taktik: Kelime yüklem konumundaysa ve zaman bildiriyorsa çekimli fiildir. Kelime bir ismi niteliyor veya adlaşmışsa sıfat-fiildir.
  • Çekimli Fiil: “Gelecek hafta buraya gelecek.” (Gelecek zaman kipi)
  • Sıfat-Fiil: “Gelecek hafta sınav var.” (“Hafta” ismini niteleyen sıfat-fiil)

Soru Tipi 3: Zarf-Fiilin Cümleye Kattığı Anlam (Durum / Zaman)

Soruda “Hangi zarf-fiil cümleye farklı bir anlam katmıştır?” diye sorulduğunda yükleme iki soru sorulur:

  1. Nasıl? sorusunun cevabı \rightarrow Durum anlamlı zarf-fiil (-arak, -e…-e, -ip, -meksizin)
  2. Ne zaman? sorusunun cevabı \rightarrow Zaman anlamlı zarf-fiil (-ince, -dığında, -ken, -r…-mez)

Soru Tipi 4: Yan Cümle Sayısı Bulma

Bir cümledeki fiilimsi sayısı, o cümledeki yan cümle (yan cümlecik) sayısına eşittir.

  • Örnek: “Okuduğu (1) kitabı bitirip (2) kütüphanede çalışan (3) arkadaşına verdi.”
    Bu cümlede 3 fiilimsi bulunduğu için 3 yan cümle vardır.

Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu

Özellik İsim-Fiil (Ad-Eylem) Sıfat-Fiil (Ortaç) Zarf-Fiil (Bağ-Fiil)
Temel Kodlama Ekleri -ma, -ış, -mak -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş -ken, -alı, -ince, -ip, -arak, -dıkça
Cümledeki Ana Görevi İsim olmak, fiil adı vermek İsmi nitelemek (Sıfat olmak) Yüklemi zaman/durum yönünden belirtmek
Adlaşma Durumu Zaten isimleşmiştir Nitelediği isim düşerse adlaşır Adlaşma göstermez
Yükleme Sorulan Soru Ne?, Neyi?, Ne zaman? Nasıl bir (isim)? Hangi (isim)? Nasıl? (Durum), Ne zaman? (Zaman)

Özet Tablo

Konu Başlığı Önemli Çözüm İpucu
Fiilimsi Tanımı Fiil kökünden türer, olumsuz yapılabilir, kip/şahıs eki almaz.
Kalıcı İsim Testi Kelimeye -ma/-me olumsuzluk eki getirilemiyorsa kalıcı isimdir.
Zaman Eki Ayrımı Yüklemdeki ek kiptir; ismi niteleyen sözcükteki ek sıfat-fiildir.
Yan Cümlecik Sayısı Cümledeki toplam fiilimsi sayısı = Yan cümle sayısı.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsiler fiil çekim eklerini (kip ve kişi eklerini) alabilir mi?
Hayır, fiilimsiler fiil çekim ekleri olan haber veya dilek kiplerini ve şahıs eklerini alamazlar. Ancak isim çekim eklerini (durum ekleri, iyelik ekleri, çoğul eki) alabilirler.

2. Bir cümlede birden fazla fiilimsi bulunabilir mi?
Evet, bir cümlede aynı veya farklı türden dilediğiniz kadar fiilimsi bulunabilir. Her fiilimsi ayrı bir yan cümle kurar.

3. “Değil” veya olumsuzluk eki alan her kelime fiilimsi midir?
Hayır. Olumsuzluk eki (ma/me) hem çekimli fiillere hem de fiilimsilere gelebilir. Bir kelimenin fiilimsi olması için mutlaka isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil eklerinden birini alarak fiil özelliğini kısmen koruması gerekir.


Sınavlarda karşınıza çıkabilecek çeldirici bir fiilimsi sorusu paylaşarak kendinizi denemek ister misiniz?