Fatma’nın Anahtarlık Problemi
Önemli Noktalar
- Fatma, toplam 100 adet anahtarlık üretmiştir.
- İlk gün 10 adet mavi, sonraki her gün 5 adet mavi, kalan günlerde ise her gün 3 adet kırmızı anahtarlık yapmıştır.
- Toplam gelir 2160 TL’dir.
- Mavi anahtarlığın fiyatı x TL, kırmızı anahtarlığın fiyatı ise x + 5 TL.
- Sorunun amacı: Bir mavi anahtarlığın fiyatını bulmak.
İçindekiler
- Problemin Matematiksel Kurulumu
- Denklik Kurulumu ve Çözüm
- Karşılaştırma Tablosu: Anahtarlık Fiyatları ve Üretim
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
1. Problemin Matematiksel Kurulumu
Fatma’nın yaptığı üretim planı aşağıdaki şekildedir:
- Gün 1: 10 mavi anahtarlık
- Gün 2’den 20’ye: Her gün 5 mavi anahtarlık (19 gün)
- Gün 21’den 30’a: Her gün 3 kırmızı anahtarlık (10 gün)
Toplam anahtarlık sayısı:
10 + (19 \times 5) + (10 \times 3) = 10 + 95 + 30 = 135
Burada fazladan üretilmiş 135 adet anahtarlık çıkıyor; fakat soruda toplam 100 anahtarlık deniyor. Resimde problemin bazı ifadeleri okunması zor, muhtemelen “diğer günlerde” ibaresi farklı yorumlanmalı. En mantıklı yorum:
- Toplamda 30 gün boyunca
- İlk gün 10 mavi,
- Diğer günlerde 5 mavi,
- Kalan günlerde ise 3 kırmızı anahtarlık üretildiği belirtilmiş.
Daha net çözüm için sayıları yeniden belirleyelim:
Fatma, toplamda 30 gün boyunca 100 adet anahtarlık yapıyor. İlk gün: 10 mavi, diğer günler 5 mavi (kaç gün?), kalan günlerde 3 kırmızı (kaç gün?).
Bu problemde mavi ve kırmızı üretim günleri toplam 30 günü oluşturacak şekilde bölen sayı bilinmiyor.
Yine resimde tablo şöyle:
| Renk |
Adet/Fiyat |
| Mavi |
x |
| Kırmızı |
x + 5 |
Fatma’nın toplam geliri ise 2160 TL.
Önyargı olmadan çözüme odaklanalım:
Değişkenler:
- x : bir mavi anahtarlığın fiyatı (TL)
- y : diğer mavi anahtarlık gün sayısı (gün)
- z : kırmızı anahtarlık üretildiği gün sayısı (gün)
İlk gün 10 mavi, diğer y gün 5 mavi, kalan z gün 3 kırmızı:
Gün toplamı:
1 + y + z = 30
\Rightarrow y + z = 29
Mavi anahtarlık sayısı toplamı:
10 + 5y
Kırmızı anahtarlık sayısı:
3z
Toplam anahtarlık sayısı:
10 + 5y + 3z = 100
\Rightarrow 5y + 3z = 90
Gelir denklemine göre:
(x)(10 + 5y) + (x + 5)(3z) = 2160
Özet
Denklik sistemi:
\begin{cases}
y + z = 29 \\
5y + 3z = 90 \\
x(10 + 5y) + (x + 5)(3z) = 2160
\end{cases}
Bu üç denklemi kullanarak x bulunabilir.
2. Denklik Kurulumu ve Çözüm
- İlk iki denklemi çözerek y ve z bulunur:
y + z = 29 \Rightarrow y = 29 - z
5y + 3z = 90
\Rightarrow 5(29 - z) + 3z = 90
\Rightarrow 145 - 5z + 3z = 90
\Rightarrow -2z = 90 - 145 = -55
\Rightarrow z = \frac{55}{2} = 27.5
Bu z tam sayı değil; ancak üretim gün sayıları tam sayı olmalıdır. Burada muhtemelen soruda ufak bir yazım ya da yorum hatası var.
Ancak soruda “diğer her gün 5 adet mavi, kalan günlerde ise her gün 3 adet kırmızı” ifadesi bulunuyor.
Bir alternatif olarak, toplam anahtarlık sayısını 100 olarak alıp, kırmızı anahtarlık üretim gün sayısının kalan gün sayısı olduğunu varsayarsak:
- İlk gün: 10 mavi
- 29 gün boyunca ya 5 mavi ya da 3 kırmızı yapılır. Fakat tüm günlerde 5 mavi değil, bazı günlerde 3 kırmızı var.
Elde edilen sonuçları yeniden hesaplamamız gerekir.
Başka çözüm yolu:
İlk gün 10 adet mavi anahtarlık
\to \text{Mavi toplam} = 10 + 5 \times (d_1)
Kırmızı toplam:
= 3 \times (d_2)
Toplam gün:
1 + d_1 + d_2 = 30 \Rightarrow d_1 + d_2 = 29
Toplam anahtarlık:
10 + 5 d_1 + 3 d_2 = 100
Denklemler:
d_1 + d_2 = 29
10 + 5 d_1 + 3 d_2 = 100
İkinciyi düzenleyelim:
5 d_1 + 3 d_2 = 90
İlk denklemi d_2 = 29 - d_1 olarak yazıp yerine koyalım:
5 d_1 + 3 (29 - d_1) = 90
5 d_1 + 87 - 3 d_1 = 90
2 d_1 = 3
d_1 = 1.5
Yine gün sayısı tam sayı değil. Bu durum problem metninde veya resimde bir uyumsuzluk olduğunu işaret eder.
Alternatif Çözüm
Bazen sınav sorularında sunulan tablo sadece fiyatları gösterir, üretim günleri ise şöyle anlaşılır:
-
- gün: 10 adet mavi
-
- gün: 5 adet mavi
- Sonraki tüm günler: 3 adet kırmızı
Toplam süre 30 gün. Bu durumda:
- Mavi sayısı: 10 + 5 = 15 adet (ilk iki gün toplamı)
- Kırmızı gün sayısı: 28 gün (30 - 2)
- Kırmızı sayısı: 3 \times 28 = 84
Toplam: 15 + 84 = 99 adet anahtarlık (neredeyse 100)
Gelir:
x \times 15 + (x + 5) \times 84 = 2160
15x + 84x + 420 = 2160
99x = 2160 - 420 = 1740
x = \frac{1740}{99} = 17.58
Şıklar: 15, 20, 25, 30 TL.
En yakın 15 veya 20’dir, 17.58 değeri 20’ye yakındır.
Doğru Çözüm İçin Denklik Tablosu:
| Gün |
Mavi Adet |
Kırmızı Adet |
Not |
| 1 |
10 |
0 |
|
| 2-…? |
5 adet her gün |
0 |
antsa sayısı belli değil |
| Kalan Gün |
0 |
3 adet her gün |
|
Toplam 100 anahtarlık.
3. Karşılaştırma Tablosu: Anahtarlık Fiyatları ve Üretim
| Özellik |
Mavi Anahtarlık |
Kırmızı Anahtarlık |
| Üretim Adedi |
Toplam 10 + 5y adet |
Toplam 3z adet |
| Gün Sayısı |
1 + y gün |
z gün |
| Fiyat (TL) |
x |
x + 5 |
| Toplam Gelir |
x \times (10 + 5y) |
(x + 5) \times 3z |
| Toplam (Adet) |
\leq 100 |
\leq 100 |
Not: x mavi anahtarlığın fiyatı, y ve z gün sayıları çözümde bilinmektedir.
4. Özet Tablo
| Unsur |
Detay |
| Toplam Üretim |
100 anahtarlık |
| Üretim Günleri |
30 gün |
| Üretim Planı |
1. gün 10 mavi; sonraki günler 5 mavi, kalan günler 3 kırmızı |
| Fiyat Bilgisi |
Mavi: x TL, Kırmızı: x + 5 TL |
| Toplam Gelir |
2160 TL |
| Amaç |
Mavi anahtarlığın fiyatını bulmak |
| Çözüm Yaklaşımı |
Denklem sistemleri kurup çözüm yapılmalı |
5. Sık Sorulan Sorular
1. Neden tam gün sayısı ve adetler tam sayıya uymuyor?
Sorunun çözümü için verilen bilgilerin net olmaması (veya yazım hatası) sonucu açıklamaları zorlaştırıyor. Uygun modelleme için gün sayısı ve adette tam sayılar sağlanmalıdır.
2. Bu problem nasıl bir denklem sistemi gerektirir?
Doğru çözüm için x (mavi fiyat), y (5 adet mavi yapılan gün sayısı) ve z (3 adet kırmızı yapılan gün sayısı) adlı üç bilinmeyenli denklem sistemi kurulur ve çözülür.
3. Neden kırmızı anahtarlığın fiyatı mavi anahtarlıktan 5 TL daha fazla?
Bu bilgi soruda verilmiştir ve fiyatlar arasındaki farkı ifade eder. Problemi çözmek için bu fiyat farkı dikkate alınır.
Sonraki Adımlar
Bu tip problemler için sistematik olarak:
- Verilen üretim adedi ve gün sayısı bilgisini tam doğru aldığınızdan emin olun.
- Bilinmeyenleri değişkenler olarak belirleyip denklem sistemi kurun.
- Denklemleri adım adım çözerek sonuç bulun.
- Gerçekçi sayı ve seçimler için sonucun problemi mantıklı şekilde karşılayıp karşılamadığına bakın.
İsterseniz, bu problem için denklem sistemini sayısal olarak detaylı çözüp tam sonucu vermemi ister misiniz?
Ya da benzer başka uygulamalı matematik problemlerini inceleyelim mi?
@Sehnaz_Kaynak