- Sınıf Sözcükte Anlam Mecaz Terim Yan Anlam Boşluk Doldurma ve Eşleştirme Testleri
7. Sınıf Sözcükte Anlam: Mecaz, Terim, Yan Anlam Boşluk Doldurma ve Eşleştirme Testleri
7. sınıf Türkçe dersinin en temel konularından biri olan Sözcükte Anlam, kelimelerin cümle içerisinde kazandığı anlam özelliklerini incelememizi sağlar. Kelimeler tek başlarınayken genellikle sözlük anlam taşırken, cümle içindeki kullanımlarına göre gerçek anlam, mecaz anlam, yan anlam ve terim anlam kazanırlar.
Önemli Noktalar
- Gerçek Anlam (Temel Anlam): Kelimenin aklımıza gelen ilk ve öz anlamıdır.
- Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni ve soyut anlamdır.
- Yan Anlam: Kelimenin gerçek anlamıyla şekil veya işlev bakımından benzerlik bağını koruyarak kazandığı yan anlamdır.
- Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dallarına özgü özel kavramları karşılayan sözcüklerdir.
İçindekiler
- Sözcükte Anlam Türleri ve Özellikleri
- 7. Sınıf Boşluk Doldurma Testi
- 7. Sınıf Eşleştirme Testi
- Çözümlü Örnek Test Soruları
- Özet Karşılaştırma Tablosu
- Sıkça Sorulan Sorular
Sözcükte Anlam Türleri ve Özellikleri
Sözcüklerin cümledeki kullanım amaçlarına göre ayrıldığı dört temel anlam çerçevesi şunlardır:
1. Gerçek (Temel) Anlam
Sözcüğün zihinde çağrıştırdığı ilk anlamdır. Sözlükte birinci sırada yer alan bu anlam, herkes tarafından aynı şekilde algılanır.
- Örnek: “Soğuk sudan içince boğazı ağrıdı.” (Organ anlamında, gerçek)
2. Yan Anlam
Kelimenin temel anlamıyla biçimsel ya da işlevsel bir ilişki kurarak kazandığı ek anlamdır. Yan anlamda nesneler insan organlarına benzestirilebilir veya işlevsel bir yakınlık kurulur.
- Örnek: “Şişenin boğazı dar olduğu için su yavaş akıyor.” (Şekil benzerliği, yan anlam)
Uyarı: Yan anlam ile mecaz anlam sıkça karıştırılır. Yan anlamda somut bir benzerlik bağı kopmamıştır; mecaz anlamda ise gerçek anlam tamamen terk edilir.
3. Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen sıyrılarak soyut ve tamamen farklı bir anlam kazanmasıdır.
- Örnek: “Bana karşı çok soğuk davranıyor.” (İlgisiz, samimiyetsiz anlamında, mecaz)
4. Terim Anlam
Bir bilim, sanat, spor, edebiyat veya meslek dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden kelimelerdir.
- Örnek: “Şiirde dize sonlarındaki uyak ahenk sağlar.” (Edebiyat terimi)
7. Sınıf Boşluk Doldurma Testi
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış kelimelerin hangi anlam türünde kullanıldığını boşluklara yazınız.
- Tiyatronun ikinci perdesinde oyuna yeni bir oyuncu girdi. → (…)
- Masanın ayağı kırılınca üzerindeki tabaklar yere düştü. → (…)
- Olayları bu kadar dar bir açıdan değerlendirmemelisin. → (…)
- Güneş ışınları dik açıyla geldiğinde sıcaklık artar. → (…)
- Fırından yeni çıkan sıcak ekmeğin kokusu sokağı sardı. → (…)
Boşluk Doldurma Testi Cevap Anahtarı
| Cümle No | Kelime | Anlam Türü | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 1 | Perdesinde | Terim Anlam | Tiyatro alanına ait bir kavramdır. |
| 2 | Ayağı | Yan Anlam | İnsan ayağına şekil ve işlev benzerliğidir. |
| 3 | Dar | Mecaz Anlam | Kısıtlı, sığ düşünce anlamında soyutlaşmıştır. |
| 4 | Dik | Terim Anlam | Geometri/Coğrafya terimi olarak kullanılmıştır. |
| 5 | Sıcak | Gerçek Anlam | Isı derecesi yüksek, ilk akla gelen anlamdır. |
7. Sınıf Eşleştirme Testi
Aşağıdaki sol sütunda verilen cümleleri, sağ sütunda yer alan anlam türleri ile eşleştiriniz.
| Cümleler | Anlam Türleri |
|---|---|
| ( A ) Öğretmenimiz tahtaya bir üçgen çizdi. | 1. Gerçek Anlam |
| ( B ) Sert sözleriyle arkadaşının kalbini kırdı. | 2. Yan Anlam |
| ( C ) Uçağın kanadı havada hafifçe sallandı. | 3. Mecaz Anlam |
| ( D ) Yemeğin tuzu az olduğu için biraz daha ekledim. | 4. Terim Anlam |
Eşleştirme Testi Çözümü ve Doğrulama
- ( A - 4 ) “Üçgen” kelimesi matematik/geometriye ait olduğu için Terim Anlamdır.
- ( B - 3 ) “Kalp kırmak” somut bir kırma işlemi değil, üzmek anlamına geldiği için Mecaz Anlamdır.
- ( C - 2 ) “Kuş kanadı” temel anlam iken “uçak kanadı” şekil benzerliği taşıdığı için Yan Anlamdır.
- ( D - 1 ) “Tuz” kelimesi doğrudan bildiğimiz tatlandırıcı besin maddesi olduğundan Gerçek Anlamdır.
Eşleştirme Sonucu: A-4, B-3, C-2, D-1
Çözümlü Örnek Test Soruları
Soru 1
“Açmak” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Sabah kalkınca odanın penceresini açtı.
B) Bahçedeki kırmızı güller nihayet açtı.
C) Bu tatlı sohbet içimi oldukça açtı.
D) Kilitli duran eski bavulu anahtarla açtı.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1: A seçeneğinde pencereyi açmak fiziki bir eylemdir → Gerçek Anlam
- Adım 2: B seçeneğinde çiçeğin açması bitkisel değişimdir → Gerçek Anlam
- Adım 3: C seçeneğinde “içini açmak” ferahlık vermek, mutlu etmek anlamında soyutlaşmıştır → Mecaz Anlam
- Adım 4: D seçeneğinde bavul kapağını açmak fiziki bir harekettir → Gerçek Anlam
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: C
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Hakem, oyuncunun hareketine penaltı kararı verdi.
B) Şair, bu şiirinde serbest ölçü kullanmayı tercih etmiş.
C) Hücrenin çekirdeği yaşamsal faaliyetleri yönetir.
D) Fırtınada evin çatısı uçunca herkes dışarı kaçıştı.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1: A seçeneğinde “penaltı” futbol terimidir.
- Adım 2: B seçeneğinde “serbest ölçü” edebiyat terimidir.
- Adım 3: C seçeneğinde “çekirdek” biyoloji terimidir.
- Adım 4: D seçeneğinde “çatı” bir yapının bölümüdür ve gündelik gerçek anlamında kullanılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: D
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Özet Karşılaştırma Tablosu
| Anlam Türü | Temel Bağlantı | Soyutluk / Somutluk | Örnek Kelime Kullanımı |
|---|---|---|---|
| Gerçek Anlam | İlk / Öz Anlam | Somut veya Doğrudan | “İpi kesti.” |
| Yan Anlam | Şekil / İşlev Benzerliği | Somut Benzerlik | “Kumaşın kesim yeri düzgün.” |
| Mecaz Anlam | İlgi / Benzetme Dışı | Soyut | “Aramızdaki ilişkiyi kesti.” |
| Terim Anlam | Uzmanlık / Bilim Alanı | Kavramsal / Alan Özel | “Nokta, cümle sonuna konur.” |
Sıkça Sorulan Sorular
1. Yan anlam ile mecaz anlam arasındaki temel fark nedir?
Yan anlamda sözcüğün gerçek anlamıyla somut bir bağlantısı (şekil, konum veya görev yönünden) devam eder. Mecaz anlamda ise sözcük gerçek anlamından tamamen uzaklaşır ve soyut bir anlam kazanır.
2. Bir sözcük aynı cümlede hem terim hem mecaz olabilir mi?
Bir sözcük bir cümlede tek bir temel anlam işlevi yüklenir. Ancak terim olan bir sözcük başka bir cümlede benzetme yoluyla mecazlaşabilir. Örneğin “Hayatımın rolünü oynuyorum” cümlesinde tiyatro terimi olan rol, mecazlaşmıştır.
3. 7. sınıf Türkçe sınavlarında bu konudan en çok ne sorulur?
Genellikle bir sözcüğün 4 farklı cümlede 4 farklı anlamda kullanılması verilerek hangisinin mecaz veya yan anlam olduğu sorulur.
Sözcükte anlam konusunu daha iyi pekiştirmek için 7. sınıf seviyesine uygun 5 soruluk yeni bir test hazırlamamı ister misin?