Sorunun Çözümü:
Şekilde verilen paralelkenar ABCD ile ilgili çözüm izlenimi aşağıdaki gibidir.
Bilgiler:
- EB = 3 cm,
- AD = 6 cm,
- DE, ADC açısının açıortayıdır,
- Sorulan değer: DC uzunluğu.
Bir paralelkenarın açıortayı, karşı kenarları orantılı böler. Bu şu anlama gelir:
Aanaliz:
- DE, açıortay olduğu için karşı kenarların uzunlukları arasındaki oran DE’nin bölme oranıyla aynıdır.
- Açıortay teoremi bize şunu söyler:\frac{|EB|}{|DC|} = \frac{|AD|}{|DE|}
Değerleri Yerine Koyma:
- EB = 3 cm, AD = 6 cm,
- Sorudan gelen bilgiler ve teorem:
Hesaplama:
Buradan:
Sonuç:
DC uzunluğu 9 cm’dir. Doğru cevap: C)
Şekildeki ABCD paralelkenarında |EB| = 3 cm, |AD| = 6 cm ve [DE], ADC açısının açıortayı ise, |DC| kaç cm’dir?
Cevap:
Sorunun Analizi ve Anahtar Bilgiler
- ABCD bir paralelkenar
- |EB| = 3 cm
- |AD| = 6 cm
- [DE], \angle ADC açısının açıortayı
- |DC| = x (bulmamız isteniyor)
Açıortay Teoremi (İç Açıortay Teoremi)
Bir üçgende, bir açının iç açıortayı karşı kenarı, komşu kenarların oranı ile bölerek iki parçaya ayırır.
Kural:
Adım Adım Çözüm
-
Paralelkenarda Karşılıklı Kenarlar Eştir
- |AD| ile |BC| ve |DC| ile |AB| birbirine eşittir.
-
ADC Üçgeninde Açıortay ve EB Parçası
- [DE] açıortay olduğuna göre E noktası [BC] üzerindedir (çünkü DE açıortay olduğu için E kenarların arasında oran meydana getirir).
- E noktası B ile C arasındadır ve |EB| = 3 cm’dir.
-
Uzunlukların Yazılması
- |BC| = |AD| = 6 cm (paralelkenarda karşılıklı kenarlar eşittir.)
- Yani |EC| = |BC| - |EB| = 6 - 3 = 3 cm
-
Açıortay Teoremini Uygulayalım
[DE] açıortay olduğuna göre:\frac{|DA|}{|DC|} = \frac{|EA|}{|EC|}Fakat burada üçgen $ADC$’de açıortay, DE, $E$’yi [BC] üzerinde ikiye ayırmış.
Standart üçgendeki açıortay oranı:\frac{|AD|}{|DC|} = \frac{|AE|}{|EC|}Fakat burada AE uzunluğunu bilmiyoruz, fakat EB ve EC’yi kullanabiliriz.
Ancak burada E, B’ye 3 cm uzaklıkta, C’ye de aynı şekilde 3 cm uzaklıkta olduğuna göre, E noktası B ile C arasında ve |EB| = |EC| = 3 cm.
-
Oranları Yerine Koyalım
\frac{|AD|}{|DC|} = \frac{|EB|}{|EC|}Yani:
\frac{6}{x} = \frac{3}{3}\frac{6}{x} = 1x = 6
Sonuç
|DC| = 6 cm
Doğru cevap: (A) 6
Önemli Noktalar:
- Paralelkenarda karşılıklı kenarlar birbirine eşittir.
- Açıortay oranı, komşu kenar uzunluklarıyla, karşı kenarın bölünmüş parçaları oranına eşittir.
- Soruda verilen oranları uygun şekilde kullanarak sonucu bulduk.
Soru Tekrarı
Şekildeki ABCD paralelkenarında
- EB = 3 cm
- AD = 6 cm
- DE doğrusu, ∠ADC açısının açıortayı
ise, DC kaç cm’dir?
Çözüm Adımları
1. Paralelkenara Koordinat Sistemi Uygulama
Öncelikle, soruyu 7. sınıf düzeyinde basitleştirmek için ABCD paralelkenarını bir koordinat sistemi üzerine oturtalım:
- A noktasını orijin (0, 0) olarak alalım.
- AB kenarını x-eksenine paralel ve y=0 doğrusu üzerinde olacak şekilde koyalım.
- D noktasını da y-eksenine paralel AD = 6 cm uzunluğunda olacak şekilde yerleştirelim.
Buna göre:
- A = (0, 0)
- D = (0, 6) çünkü AD = 6 cm ve AD doğrusu dikey.
- AB ∥ DC olduğundan, DC kenarı da yataydır ve uzunluğu x olacak şekilde C noktası = (x, 6) olur.
- B noktası = (x, 0) ⇒ AB = x cm.
2. Açıortay Doğrusunun Denklemi
∠ADC açısı, AD doğrusu (dikey) ile DC doğrusu (yatay) arasında oluşan açı olsun.
Bu iki doğrunun açıortayı, AD ile DC arasındaki 90°’lik açıyı eşit iki 45°’lik açıya böler.
Dolayısıyla açıortay, D noktasından 45° eğimle —yukarı mı aşağı mı olacaksa aşağı doğru— doğru oluşturur.
- AD dikey yukarı,
- DC yatay sağa,
- Açıortay ise aşağı-sağa doğru tam 45° eğimli bir çizgidir.
45° eğimli doğrunun yönü; D = (0,6) noktasından x eksenine doğru inen ve eğimi –1 olan doğrudur:
y – 6 = –1·(x – 0)
y = –x + 6
3. Açıortayın AB Doğrusuyla Kesişim Noktası E
AB doğrusu y=0’dır. Açıortay ile AB’nin kesişimi E noktasını verir:
0 = –x + 6
⇒ x = 6
Böylece E = (6, 0)
4. Verilen EB Uzunluğuyla DC’yi Belirleme
E noktası (6, 0) bulundu. B noktası (x, 0) olduğuna göre
EB = |x – 6| = 3 cm ⇒ x – 6 = 3 ⇒ x = 9
Yani
DC = AB = x = 9 cm
Özet Tablo
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Koordinat yerleştirme | A=(0,0), D=(0,6), B=(x,0), C=(x,6) | AD=6, AB=x, DC=x |
| 2. Açıortay denklemi | ∠ADC = 90° (dikey-yatay açısı) | y = –x + 6 |
| 3. Kesişim E | Açıortay ∩ AB (y=0) | E=(6,0) |
| 4. EB=3 koşulu | EB = x – 6 = 3 | x = 9 ⇒ DC = 9 cm |
Cevap
DC = 9 cm
Konu Özeti (7. Sınıf Mantığında)
- Paralelkenarda karşılıklı kenarlar eşittir: DC = AB.
- Açıortay, 45°’lik eğimli olup D noktasından x-ekseni üzerine iner.
- Kesişim noktası E’nin x-koordinatı 6 bulunur.
- EB = 3 verisinden B-noktası x-ekseni üzerindeki nokta 6+3 = 9 olur.
- Sonuç olarak DC = 9 cm.
Şekildeki ABCD paralelkenarında |EB|=3 cm, |AD|=6 cm ve [DE], ∠ADC açısının açıortayı ise |DC| kaç cm’dir?
Cevap:
Bu soruda D köşesinden çıkan [DE] doğru parçası, paralelkenarın ADC açısını (yani |AD| ile |DC| kenarları arasındaki açıyı) açıortay olarak bölmektedir. Şekilde E noktası, alt kenar (AB) üzerinde yer alıp EB = 3 cm olarak verilmiştir. Aşağıdaki adımlar, |DC| uzunluğunu bulmanın mantığını gösterir:
-
Paralelkenarda |DC| = |AB| kuralı geçerlidir. Dolayısıyla DC ile AB uzunluğu birbirine eşittir. Aradığımız |DC| değeri, aynı zamanda |AB|’dir.
-
Açıortay Teoremi (Üçgende Açıortay Özelliği):
• Üçgen ADC üzerinde, [DE] açıortayı olduğu için, [DE] karşı kenar olan AC’yi ya da uzantısını belli bir oranda böler.
• Ancak problemde, E noktası şekil gereği AB üzerinde olup EB = 3 cm olarak verildiğinden şu ilişki kullanılır: Açı ADC’nin açıortayı D’den AB’ye ulaşırsa, bu doğrultuda |AE| / |EB| = |AD| / |DC| biçiminde bir orantı elde edilir (paralelkenar ve ilgili yardımcı çizimlerin ortak sonucu). -
Değişkenleri Belirleyelim:
• |DC| = x olsun. Paralelkenardan dolayı |AB| = x’tir.
• |AD| = 6 cm ve |EB| = 3 cm verilmiş.
• |AE| + |EB| = |AB| ⇒ |AE| + 3 = x. -
Açıortaya Göre Orantı:
|AE| / |EB| = |AD| / |DC| ⇒ |AE| / 3 = 6 / x.
Buradan |AE| = (6 × 3) / x = 18 / x. -
AB’nin Toplam Uzunluğu:
|AB| = |AE| + |EB| = (18 / x) + 3.
Ancak |AB| = x (paralelkenarda aradığımız değeri simgeleyen x). Bu eşitlikte:
x = (18 / x) + 3. -
Denklemi Çözme:
x = 18/x + 3
x - 3 = 18/x
(x - 3)·x = 18
x² - 3x = 18
x² - 3x - 18 = 0Bu denklemin diskriminantı 9 + 72 = 81 olup,
x = (3 ± 9) / 2 değerlerini verir ⇒ x = 6 veya x = -3. Uzunluk negatif olmayacağından x = 6 geçerlidir. -
Sonuç:
Paralelekenarda |DC| = x = 6 cm bulunur.
Dolayısıyla doğru cevap 6 cm’dir.
