7. Sınıf Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Konu Özeti ve Örnek Cümleler

  1. Sınıf Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Konu Özeti ve Örnek Cümleler

7. Sınıf Fiilimsiler (Eylemsiler) Konu Özeti ve Örnek Cümleler

Temel Bilgiler

  • Fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle türetilerek cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklere fiilimsi (eylemsi) denir.
  • Fiilimsiler kip ve kişi eki almazlar, yani yüklem gibi çekimlenmezler ancak olumsuzluk eki (-me / -ma) alabilirler.
  • Fiilimsiler üç ana gruba ayrılır: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.

Fiilimsi (eylemsi); fiil anlamını tamamen kaybetmeden, belirli ekler vasıtasıyla cümlede isim, sıfat ya da zarf rolünü üstlenen kelimelerdir. Fiilimsiler, eylem hareketini bildirseler de kip ve kişi eki alarak yargı bildirmezler; cümlede yan cümlecik kurarak karmaşık düşüncelerin aktarılmasını sağlarlar.


İçindekiler

  1. Fiilimsi Nedir ve Genel Özellikleri Nelerdir?
  2. İsim-Fiiller (Eylemlik) ve Kodlaması
  3. Sıfat-Fiiller (Ortaç) ve Kodlaması
  4. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç) ve Kodlaması
  5. Cümlede Fiilimsi Bulma Adımları
  6. Karıştırılan Durumlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
  7. Özet Karşılaştırma Tablosu
  8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsi Nedir ve Genel Özellikleri Nelerdir?

Fiilimsiler, fiil soyundan gelmelerine rağmen cümlede fiil gibi yüklem olarak çekimlenemeyen kelimelerdir. Fiilimsileri doğru anlamak için temel özelliklerini bilmek gerekir:

  • Eylem Anlamı Korunur: Tamamen isimleşmezler, içinde bir hareket ve eylem fikri barındırmaya devam ederler.
  • Kip ve Şahıs Eki Almazlar: -dı, -ecek, -miş gibi zaman ekleri veya -um, -sın, -ız gibi kişi ekleri alarak çekimlenmezler.
  • Olumsuzluk Eki Alabilirler: Fiilimsi ekinden önce olumsuzluk eki olan -ma / -me ekini rahatlıkla alabilirler (oku-ma-mak, gör-me-yen).
  • Yan Cümlecik Kurarlar: Bulundukları cümlede yan yargı oluşturarak cümlenin yapısını genişletirler.

:light_bulb: İpucu: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa, o cümlede o sayıda yan cümlecik vardır.


2. İsim-Fiiller (Eylemlik) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine getirilen eklerle yapılan ve cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir.

  • İsim-Fiil Ekleri: -mak / -mek, -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş
  • Akılda Tutma Kodlaması: MA - IŞ - MAK

Örnek Cümleler

  • Kitap okumak, zihni dinlendiren en etkili eylemdir. (okumak)
  • Onun şiir okuyuşu herkesi derinden etkiledi. (okuyuşu)
  • Sabahları erken kalkmayı alışkanlık haline getirdi. (kalkmayı)
  • Spor yapmak sağlık için gereklidir. (yapmak)

:warning: Uyarı: İsim-fiil eki olan -ma / -me ile olumsuzluk eki olan -ma / -me karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk eki cümleye “eylemin yapılmadığı” anlamı katar.

  • Örnek: Bu saatte dışarı çıkma. (Olumsuzluk Eki)
  • Örnek: Dışarı çıkma yasağı sona erdi. (İsim-Fiil Eki)

3. Sıfat-Fiiller (Ortaç) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları niteleme veya belirtme sıfatı haline getiren eylemsilerdir. Genellikle kendisinden sonra gelen ismi niteleme görevi üstlenirler.

  • Sıfat-Fiil Ekleri: -an / -en, -ası / -esi, -mez / -maz, -ar / -er, -dik / -dık / -dük / -dük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -müş / -müş
  • Akılda Tutma Kodlaması: AN - ASI - MEZ - DİK - ECEK - MİŞ

Örnek Cümleler

  • Koşan çocuk aniden yere düştü. (Hangi çocuk? \rightarrow Koşan çocuk)
  • Yıkanacak çamaşırları sepete koydu. (Hangi çamaşırlar? \rightarrow Yıkanacak çamaşırlar)
  • Dönülmez akşamın ufkundayız. (Hangi ufuk? \rightarrow Dönülmez akşam)
  • Tanıdık yüzlerle karşılaşmak beni mutlu etti. (Hangi yüzler? \rightarrow Tanıdık yüzler)

:light_bulb: İpucu (Adlaşmış Sıfat-Fiil): Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde sıfat-fiil tek başına kalır ve isimleşir. Buna adlaşmış sıfat-fiil denir.

  • Normal: Gelen insanları kapıda karşıladı.
  • Adlaşmış: Gelenleri kapıda karşıladı. (“Gelen” kelimesi hâlen sıfat-fiildir.)

4. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümleyi durum veya zaman yönünden tamamlayan eylemsilerdir. Cümleye genellikle “Nasıl?” (Durum) veya “Ne zaman?” (Zaman) sorularının cevabını verirler.

  • Zarf-Fiil Ekleri: -ken, -alı / -eli, -asıya / -esiye, -ince / -ınca, -ip / -ıp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe, -e…-e, -r…-mez, -casına / -cesine, -meksizin / -maksızın, -dığında / -diğinde
  • Akılda Tutma Kodlaması: KENYALI ASİ İNCE İP ARAKLADIKÇA…

Örnek Cümleler

  • Ders çalışırken müzik dinlemeyi sevmem. (Ne zaman? \rightarrow Çalışırken [Zaman])
  • Soruları gülerek cevapladı. (Nasıl? \rightarrow Gülerek [Durum])
  • Ödevini bitirip dışarı çıktı. (Nasıl / Ne zaman? \rightarrow Bitirip [Bağlama])
  • Eve varır varmaz seni arayacağım. (Ne zaman? \rightarrow Varır varmaz [Zaman])

5. Cümlede Fiilimsi Bulma Adımları

Bir cümle verildiğinde fiilimsileri eksiksiz ve doğru bulmak için şu 4 adımı sırasıyla uygulayabilirsiniz:

1. Cümledeki Çekimli Fiilleri (Yüklemi) ve İsim Köklerini Ele
   │
2. Kalan Fiil Kök/Gövdeli Kelimeleri Belirle
   │
3. Bu Kelimelere Olumsuzluk Eki (-ma / -me) Getirmeyi Denetle
   │  ├── Olumsuz yapılabiliyorsa ➔ FİİLİMSİDİR
   │  └── Olumsuz yapılamıyorsa ➔ KALICI İSİMDİR
   │
4. Ekin Türüne Göre Sınıflandır: (İsim-Fiil / Sıfat-Fiil / Zarf-Fiil)

6. Karıştırılan Durumlar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

A. Fiilimsi ve Kalıcı İsim Ayrımı

Fiilimsi eki aldığı halde eylem anlamını tamamen kaybedip bir nesneye, kavrama veya yiyeceğe kalıcı isim olan kelimeler fiilimsi değildir.

Kelime Kalıcı İsim Kullanımı Fiilimsi Kullanımı
Dondurma Yazın bolca dondurma yedik. :cross_mark: Sütü dolapta dondurma işi uzun sürdü. :white_check_mark:
Ekmek Bakkaldan iki ekmek aldı. :cross_mark: Tarlaya buğday ekmek için gitti. :white_check_mark:
Danışma Hastanedeki danışmaya başvurdu. :cross_mark: Konuyu uzmanlara danışma kararı aldık. :white_check_mark:
Dolmuş Evin önünden dolmuş geçti. :cross_mark: Kovaya tamamen dolmuş suyu boşalttı. :white_check_mark:

B. Çekimli Fiil ile Sıfat-Fiil Ayrımı

-ar, -er, -dik, -ecek, -miş gibi ekler hem kip (zaman) eki hem de sıfat-fiil eki olabilir.

  • Çekimli Fiil (Yüklem): Yargı bildirir, cümlenin sonunda yer alma eğilimindedir.
    • Örnek: Gelecek hafta teyzemler bize gelecek. (Gelecek zaman kipi)
  • Sıfat-Fiil: İsimden önce gelir ve o ismi niteleme görevi üstlenir.
    • Örnek: Gelecek hafta sınavımız var. (Sıfat-fiil)

7. Özet Karşılaştırma Tablosu

Fiilimsi Türü Diğer Adı Şifre / Ekler Cümledeki Görevi Sorulacak Soru
İsim-Fiil Eylemlik MA-IŞ-MAK İsim Ne?, Neyi?
Sıfat-Fiil Ortaç AN-ASI-MEZ-DİK-ECEK-MİŞ Sıfat Hangi?, Nasıl? (İsme)
Zarf-Fiil Bağ-Fiil / Ulaç KEN, -İNCİ, -EREK, -İP… Zarf Nasıl?, Ne zaman? (Fiile)

8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsiler ek fiil alarak yüklem olabilir mi?
Evet. Fiilimsiler isim soylu sözcükler sayıldıkları için ek fiil (-dir, -di, -se, -miş) alarak cümlenin yüklemi konumuna gelebilirler. Örnek: “En büyük amacı sınavı kazanmaktır.”

2. Fiilimsi ekleri yapım eki midir çekim eki midir?
Fiilimsi eklerinin tamamı türetme (yapım) ekidir. Fiil kök veya gövdelerinden isim, sıfat veya zarf türünde yeni kelimeler türetirler.

3. “Çalışıp” kelimesindeki “-ıp” eki düşerse fiilimsi özelliği kaybolur mu?
“-ip / -ıp / -up / -üp” zarf-fiil ekidir. Ek çıkarıldığında geriye fiil kökü kalır. Fiilimsi özelliğini sağlayan şey doğrudan bu ektir; ek çıkarılırsa sözcük fiilimsi olma özelliğini kaybeder.


İsim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil türleri arasından ayırt etmekte zorlandığınız örnek bir cümle var mı? Cümlenizi yazın, birlikte inceleyip fiilimsileri tek tek çözelim!