7. Aşağıdaki cümlelerdeki sıfatların altını çizip hangi tür sıfat olduklarını yazınız. 8. Herkes tatil yaparken şu genç adam çalıştı.
Table of Contents
1. Sıfat Nedir?
Türkçede sıfatlar (ön adlar), bir ismi niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Sıfat, mutlaka bir isimle birlikte kullanılır ve o ismi renk, durum, sayı, işaret vb. bakımlardan tamamlar. “Güzel ev”, “o kitap” gibi örneklerde güzel ve o sıfat görevindedir.
2. Sıfat Türleri ve Örnekler
- Niteleme Sıfatı: İsmin niteliğini (özelliğini) belirtir. Örnek: güzel, uzun, yeşil, güçlü vs.
- Belirtme (Belgisiz) Sıfatı: İsmi tam belirgin olmayan bir şekilde işaretler. Örnek: bazı, birkaç, her, bir, hiç, bütün vs.
- İşaret Sıfatı: İsimleri işaret yoluyla gösterir. Örnek: bu, şu, o, öteki vs.
- Sayı Sıfatı: Sayı yoluyla isimleri belirten sıfatlar. Alt türleri:
- Asıl Sayı Sıfatı: bir, iki, üç, dört…
- Sıra Sayı Sıfatı: birinci, ikinci, üçüncü…
- Üleştirme Sayı Sıfatı: beşer, altışar, ikişer vb.
- Kesir Sayı Sıfatı: yarım, çeyrek vb.
3. Cümlelerdeki Sıfatların Tespiti
Aşağıdaki cümlelerde yer alan ve ismin önünde kullanılarak onu niteleyen veya belirten sözcükler kalın vurguyla gösterilmiştir. Yanlarında parantez içinde türü de belirtilmiştir.
- Şu (işaret sıfatı) kitabı bana uzatır mısın?
- Bazı (belgisiz sıfat) öğrenciler derse geç kaldı.
- Dik (niteleme sıfatı) yamacı birkaç (belgisiz sıfat) adımda çıkmayı başardı.
- Herkes tatil yaparken şu (işaret sıfatı) genç (niteleme sıfatı) adam çalıştı.
- Omlet için üç (asıl sayı sıfatı) yumurta yeter.
- Taşlı, virajlı ve dar (üçü de niteleme sıfatı) bir (belgisiz ya da sayı sıfatı olarak da kabul edilebilir) yol çıktı önümüze.
- Isıtmaya çalışıyordu minicik (niteleme sıfatı) ellerini.
- Yemekten sonra hepimize ikişer (üleştirme sayı sıfatı) çikolata dağıtıldı.
- Odadaki bazı (belgisiz sıfat) günler çok suskun oluyor.
4. Sıfat Türlerine İlişkin Tablo
| Cümle | Sıfat(lar) | Sıfat Türü |
|---|---|---|
| 1. Şu kitabı bana uzatır mısın? | şu | İşaret Sıfatı |
| 2. Bazı öğrenciler derse geç kaldı. | bazı | Belgisiz Sıfat |
| 3. Dik yamacı birkaç adımda çıkmayı başardı. | dik, birkaç | “Dik” → Niteleme Sıfatı “Birkaç” → Belgisiz Sıfat |
| 4. Herkes tatil yaparken şu genç adam çalıştı. | şu, genç | “Şu” → İşaret Sıfatı “Genç” → Niteleme Sıfatı |
| 5. Omlet için üç yumurta yeter. | üç | Sayı Sıfatı (Asıl sayı) |
| 6. Taşlı, virajlı ve dar bir yol çıktı önümüze. | taşlı, virajlı, dar, bir | “Taşlı”, “virajlı”, “dar” → Niteleme Sıfatı “bir” → Belgisiz/Sayı Sıfatı (kullanıma göre) |
| 7. Isıtmaya çalışıyordu minicik ellerini. | minicik | Niteleme Sıfatı |
| 8. Yemekten sonra hepimize ikişer çikolata dağıtıldı. | ikişer | Sayı Sıfatı (Üleştirme) |
| 9. Odadaki bazı günler çok suskun oluyor. | odadaki, bazı | “Odadaki” → Niteleme Sıfatı (sıfat-fiil) “bazı” → Belgisiz Sıfat |
5. Kısa Özet
Bu alıştırmada öncelikle bir cümledeki sıfatın isme doğrudan bağlı olduğunu unutmamalıyız. Daha sonra sıfatın hangi sorulara cevap verdiğini (Nasıl? Kaç? Hangi? vb.) ve niteleme mi, sayı mı, işaret mi, belgisiz mi olduğunu belirliyoruz. “Şu”, “o”, “bu” gibi sözcükler işaret sıfatı, “birkaç”, “bazı”, “bir” gibi sözcükler belgisiz sıfat, “genç”, “dik”, “minicik” gibi sözcükler ise niteleme sıfatı olarak karşımıza çıkar. Sayı ifadeleri (“ikişer”, “üç”, “bir”) sayı sıfatı olup bazen “üleştirme” biçiminde de kullanılabilir (ikişer, üçer, beşer vb.).
Bu yöntemle cümle içinde sıfatları kolayca belirleyebilir ve hangi tür sıfat olduğunu anlayabilirsiniz.
