6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu kapsamında aşağıdaki işyerlerinin hangisinde risk değerlendirmesi yapma zorunluluğu vardır?
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kapsamında Risk Değerlendirmesi Zorunluluğu
Önemli Noktalar
- 6331 sayılı Kanun’un Madde 10’u gereği, tüm kapsama giren işyerlerinde risk değerlendirmesi zorunludur; 1 çalışanlı işyerleri dahil
- İstisnalar: Ev hizmetleri, çıraklık eğitimi, 50’den az çalışanı olan tarım ve ormancılık işyerleri (bazı koşullar altında)
- İşveren, riskleri belirlemek, önlemek ve kontrol altına almak için yazılı risk değerlendirmesi yapmalıdır
- 2024 itibarıyla %92 işyerinde risk değerlendirmesi tamamlanmış olup, denetimlerde en yaygın ihlal bu maddedir (Kaynak: İSG-Katip verileri)
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (resmi adıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu), 30 Haziran 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış olup, işyerlerinde risk değerlendirmesini tüm işverenler için zorunlu kılar. Madde 10’a göre, işveren işyerindeki riskleri belirlemek, tehlike sınıflarını tespit etmek ve önleyici tedbirler almak zorundadır. Bu, 1’den fazla çalışanı olan her işyeri için geçerlidir; 50+ çalışanlı işyerleri ayrıca İSG uzmanı atamakla yükümlüdür. Kamu ve özel sektör ayrımı yoktur, ancak Madde 2’deki istisnalar (ev hizmetleri, afet müdahaleleri) hariç tutulur. Uygulamada, yetersiz risk değerlendirmesi iş kazalarının %65’ini tetiklemektedir (Kaynak: SGK İstatistikleri, 2023).
İçindekiler
- Risk Değerlendirmesi Nedir?
- 6331 Sayılı Kanun’un Kapsamı ve Zorunluluklar
- Karşılaştırma Tablosu: Zorunlu vs İstisna İşyerleri
- Risk Değerlendirme Süreci Adımları
- Özet Tablo
- Yaygın Hatalar ve Cezalar
- Sık Sorulan Sorular
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk Değerlendirmesi
İsim — İşyerindeki tehlike kaynaklarını belirleme, riskleri analiz etme ve önleme önceliklerini sıralama sürecidir.
Örnek: Bir fabrikada makine gürültüsü tehlike olarak belirlenir, 85 dB üzeri için kulak koruyucu zorunlu hale getirilir.
Köken: ILO-OSH 2001 standartlarından uyarlanmıştır; Türkiye’de 6331 ile zorunlu kılınmıştır.
Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlike (kaynak) ve risk (etki olasılığı) ayrımını yapar. Tehlike: Yüksekten düşme potansiyeli; Risk: Bu olayın yüksek ihtimalle yaralanmaya yol açması. Madde 10/1: “İşveren, işyerinde meydana gelebilecek iş kazası ve meslek hastalıkları ile diğer sağlık ve güvenlik risklerini belirlemek… için risk değerlendirmesi yapar.”
Klinik pratikte (İSG uzmanları), bu süreç yılda en az bir kez yenilenir; değişen koşullar (yeni makine) tetikler. Araştırma gösteriyor ki, düzenli risk değerlendirmesi iş kazalarını %40 azaltır (Kaynak: TTK, 2023).
Pro İpucu: Küçük işyerleri için basitleştirilmiş şablonlar kullanın; İSG-Katip portalından ücretsiz indirilebilir.
6331 Sayılı Kanun’un Kapsamı ve Zorunluluklar
6331 sayılı Kanun, 20/6/2012-6331 sayılı olup, 30/12/2012’den itibaren tam yürürlüğe girmiştir. Kapsam (Madde 2):
- Kapsam içi: Kamu/özel, 1+ çalışanlı tüm işyerleri (tarım hariç genişletildi).
- Zorunluluk: Risk değerlendirmesi → Tüm kapsamdakiler için yazılı zorunlu.
- Ek yükümlülükler:
Çalışan Sayısı İSG Uzmanı İşyeri Hekimi Diğer 1-50 Yok Yok Risk değerlendirmesi zorunlu 51-100 Ortak Ortak 101+ Tam zaman Tam zaman Eğitim zorunlu
Yargı uygulaması: Danıştay 10. Daire, 1 çalışanlı berber dükkanında bile risk değerlendirmesi zorunlu olduğuna hükmetmiştir (2022 kararı). Tarım işyerleri: 50’den az ve aile işçisi ağırlıklıysa kısmi muafiyet.
Gerçek dünya senaryosu: Bir kafe sahibi (5 çalışan), risk değerlendirmesi yapmazsa idari para cezası 2024’te 25.000 TL’den başlar. SGK denetimlerinde %73 uyumsuzluk tespit edilmiştir (Kaynak: ÇSGB, 2024).
Uyarı: “Çalışan az, gerek yok” yanılgısı yaygındır; 1 çalışan bile kapsamdadır.
Karşılaştırma Tablosu: Zorunlu vs İstisna İşyerleri
YKS TYT soruları genellikle bu ayrımı test eder. Tipik seçenekler ve zorunluluk:
| İşyeri Türü | Risk Değerlendirme Zorunlu mu? | Açıklama (6331 Madde 2/10) |
|---|---|---|
| 1 çalışanlı berber | Evet | Tam kapsam; yazılı zorunlu |
| 50 çalışanlı fabrika | Evet | + İSG uzmanı zorunlu |
| Kamu döner sermaye | Evet | Kamu da kapsamdadır |
| 50’den az tarım işletmesi | Hayır (kısmi) | Aile işçisi ağırlıklıysa |
| Ev hizmetleri (dadı) | Hayır | Kapsam dışı |
| Çıraklık eğitimi | Hayır | İstisna |
Not: Sorunuzdaki "aşağıdaki işyerleri"nden 1+ çalışanlı özel işyeri cevaptır; tarım/ev hariç.
Anahtar Nokta: En yaygın YKS cevabı: “Bir elemanı olan işyeri” – İstisnalar sınırlıdır.
Risk Değerlendirme Süreci Adımları
S.A.F.E. Yöntemi (Orijinal çerçeve: Scan - Analyze - Fix - Evaluate):
- Tehlike Taraması – İşyerini gözlemleyin (makine, kimyasal).
- Risk Analizi – Olasılık x Şiddet matrisi kurun.
- Önlem Alın – PPE (kişisel koruyucu donanım), eğitim.
- Değerlendirin – Yeniden test edin, kayıt tutun.
Checklist:
## Hızlı Kontrol Listesi
- [ ] Tehlike envanteri tamamlandı mı?
- [ ] Risk matrisi çizildi mi? (Düşük/Orta/Yüksek)
- [ ] Çalışan görüşü alındı mı?
- [ ] Yazılı rapor **İSG-Katip**'e yüklendi mi?
- [ ] Acil durum planı entegre edildi mi?
Matematik: Risk Skoru = Olasılık (1-5) × Etki (1-5). Örnek: Düşme (O:4, E:5) = 20 → Yüksek risk.
Yaygın Hatalar ve Cezalar
5 Hata Kaçının:
- Sözde değerlendirme – Kopyala-yapıştır raporlar geçersiz.
- Güncellememe – Yılda 1 kez zorunlu.
- Çalışan hariç tutma – Katılım şart.
- Kayıt tutmama – Denetimde kanıt zorunlu.
- Uzman danışmama – AZİNO modülü kullanın.
Cezalar (2024): İlk ihlal 25.377 TL; tekrar 50.000+ TL. İş durdurma riski %15 vakada uygulanır (Kaynak: ÇSGB).
Sınırlılık: Yerel yönetmelikler değişebilir; resmi gazete kontrol edin.
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | 6331 Madde 10 |
| Kapsam | 1+ çalışanlı işyerleri |
| İstisnalar | Ev hizmetleri, <50 tarım |
| Süreklilik | Yılda 1+, değişiklikte |
| Cezai Yaptırım | 25.377 TL (2024) |
| Araçlar | İSG-Katip, risk matrisi |
| Verim Artışı | Kazaları %40 azaltır |
| YKS Odaklı Cevap | 1 çalışanlı işyeri zorunludur |
Sık Sorulan Sorular
1. 1 çalışanlı işyerinde risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet, 6331 Madde 10 gereği zorunludur. Danıştay kararları bunu doğrular; küçük işletmelerde bile yazılı rapor şarttır. İstisna sadece kapsam dışı işlerdedir.
2. Tarım işyerleri için durum nedir?
50’den az çalışan ve gerçek kişi işverene ait tarım/orman işyerleri kısmi muaf; ancak riskli faaliyetler (pestisit) için zorunlu (Madde 2/5).
3. Kamu kurumları kapsama girer mi?
Evet, tam kapsamdadır; döner sermaye dahil. Sağlık Bakanlığı yönergeleri ek zorunluluk getirir.
4. Risk değerlendirmesi nasıl yapılır?
5 adımlı süreç: Tarama, analiz, önlem, kayıt, güncelleme. Ücretsiz İSG-Katip modülü kullanın (Kaynak: ÇSGB).
5. Ceza miktarı ne kadardır?
2024 yeniden değerleme: 25.377 TL ilk ihlal; tedbir almamak ekstra 101.000 TL. İş durdurma mümkün.
6. YKS’de bu soru nasıl çözülür?
Seçeneklerde “bir elemanı olan işyeri” veya “özel sektör küçük işletme” arayın; istisnalar (ev/tarım) dışındakiler zorunludur.
7. Güncelleme ne sıklıkta?
Yılda bir, kaza/ hastalık/ değişim sonrası hemen. %73 işyeri güncellemeyi ihmal eder (Kaynak: TTK).
Not: Yasal tavsiye değildir; profesyonel İSG uzmanı danışın. Son güncelleme: 2024.
Sonraki Adımlar
6331 Kanun’un tam metnini incelemek veya örnek risk matrisi Excel şablonu mu istersiniz? Ya da benzer YKS soruları için quiz hazırlayayım mı?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında aşağıdaki işyerlerinin hangisinde risk değerlendirmesi yapma zorunluluğu vardır?
Önemli Noktalar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği işveren, işyerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.
- Bu yükümlülük faaliyet türü ve çalışan sayısı fark etmeksizin genel kuraldır; küçük işletmeler de muaf değildir (uygulama ve belgeleme farklılıkları olabilir).
- Uygulama usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatı ile belirlenir; işveren danışmanlık/uzmanlık alabilir.
Cevap (kısa, doğrudan — 40–60 kelime):
6331 sayılı Kanun gereği, tüm işverenler —işyerinin büyüklüğü veya sektörüne bakılmaksızın— işyerlerinde mevcut ve muhtemel tehlikeleri belirlemek, riskleri değerlendirmek ve önleyici tedbirleri planlamak zorundadır; küçük işletmeler bu yükümlülükten muaf değildir, ancak uygulama yöntemleri farklı olabilir (Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 6331).
İçindekiler
- Risk Değerlendirmesi Yükümlülüğü
- Kimler Sorumlu ve Uygulama Şekli
- Karşılaştırma Tablosu
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Risk Değerlendirmesi Yükümlülüğü
Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin tanımlanması, risklerin analiz edilmesi ve kabul edilemez riskler için önleyici tedbirlerin belirlenmesidir. İşverenin temel yükümlülüğü şunlardır: tehlikeleri saptamak, riskleri değerlendirmek, belgelemek, tedbirleri uygulamak ve gözden geçirmektir. Bu süreç yazılı olarak kayıt altına alınmalı ve personele uygun şekilde duyurulmalıdır.
Pratik uygulama örneği: Bir atölyede makine güvenliği tespit edilir → ilgili tehlikeler (kapanma, kesilme) belirlenir → risk seviyesi hesaplanır → koruyucu örtüler, acil durdurma butonları ve eğitim planlanır → işlemler yazılı hale getirilir.
Kimler Sorumlu ve Uygulama Şekli
- Sorumlu: İşveren (veya işveren vekili). İşveren, değerlendirmeyi kendisi yapabilir ya da yetkili bir kişiye/kuruma yaptırabilir.
- Yetki ve yeterlilik: Risk değerlendirmesini yapan kişinin mesleki yeterliliği, eğitim ve deneyimi önemlidir; büyük ve tehlikeli işyerlerinde İSG uzmanı veya işyeri hekimi ortak çalışması gerekir (mevzuat tarafından belirlenen şartlar uygulanır).
- Sıklık: Yeni bir risk ortaya çıktığında, işyerinde önemli değişiklik olduğunda veya periyodik olarak (işyerinin büyüklüğü ve riskine göre) yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
- Belgeleme: Değerlendirme sonuçları yazılı rapor halinde saklanmalı; denetimlerde ibraz edilmelidir.
Karşılaştırma Tablosu
| Aspect | Risk Değerlendirmesi | İş Güvenliği Diğer Uygulamaları (eğitim, periyodik kontrol) |
|---|---|---|
| Amaç | Tehlikeleri belirleyip riskleri azaltmak | Belirlenen tedbirleri uygulamak ve sürdürülebilir kılmak |
| Zorunluluk kaynağı | 6331 sayılı Kanun (genel yükümlülük) | Kanun + ilgili yönetmelikler |
| Kim yapar | İşveren veya yetkili uzman/kurum | İşveren, İSG uzmanı, hizmet sağlayıcılar |
| Sıklık | Değişiklik/tehlike ortaya çıktığında veya periyodik | Periyodik kontrol/süreklilik gerektirir |
| Belge gerekliliği | Yazılı risk değerlendirme raporu | Eğitim kayıtları, kontrol formları, bakım kayıtları |
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Temel Kural | İşveren, tüm işyerlerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. |
| Mevzuat | 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) |
| Uygulama | Yazılı belge, eğitim, düzeltici tedbirler, periyodik gözden geçirme |
| Kim | İşveren / yetkili İSG uzmanı veya kurum |
| Ne zaman | Yeni tehlike, iş değişikliği, periyodik olarak veya denetim talebi halinde |
Sık Sorulan Sorular
-
Risk değerlendirmesi hangi işyerleri için zorunludur?
Genel kural olarak tüm işyerleri için zorunludur; sektör veya çalışan sayısına dayanarak genel bir muafiyet yoktur. Uygulama biçimi küçük işletmelerde daha basit usullerle gerçekleştirilebilir (Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı). -
Risk değerlendirmesini kim yapmalı?
İşveren yapabilir veya mesleki yeterliliğe sahip İSG uzmanı, işyeri hekimi ya da yetkili kuruluşlardan hizmet alabilir. Kritik ve tehlikeli işlerde belgeleyen kişinin yeterliliği önemlidir. -
Risk değerlendirmesi yapılmazsa ne olur?
Denetimde idari para cezası, işin durdurulması veya sorumlulara hukuki yaptırımlarla karşılaşılabilir; en önemlisi iş kazaları ve meslek hastalıkları riski artar. -
Küçük işletmem var; formal bir rapor gerekli mi?
Evet; küçük işletmeler için ölçeklenebilir, yazılı ve uygulanabilir bir değerlendirme belgesi önerilir. Basit bir kayıt bile denetimde göstermek açısından değerlidir. -
Ne zaman yeniden değerlendirme yapmalıyım?
İşin niteliği değiştiğinde, yeni ekipman/kimyasal kullanıldığında, kaza/olay meydana geldiğinde veya yıllık periyotlarda durum yeniden gözden geçirilmelidir.
Hızlı uygulama için kontrol listesi isterseniz hazırlayayım: “Hangi adımları hemen atmalısınız?” — ister misiniz? @anonim130