60 lık sayma sistemi nedir
Altmışlık (Sexagesimal) Sayı Sistemi
Altmışlık sayı sistemi, taban değeri olarak 60 sayısını kullanan konumsal bir sayı sistemidir. Antik Mezopotamya’da Sümerler tarafından geliştirilmiş ve Babilliler tarafından astronomi ile matematiğe uyarlanmıştır. Günümüzde kullandığımız onluk (10’luk) sistemden farklı olarak basamaklar 60’ın kuvvetleri (60^0, 60^1, 60^2, \dots) şeklinde ilerler.
Temel Özellikleri ve Mantığı:
- Bölünebilme Kolaylığı: 60 sayısı; 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30 ve 60 olmak üzere tam 12 adet pozitif tam sayı bölenine sahiptir. Bu özellik, kesirli işlemlerin kalansız ve pratik şekilde yapılmasını sağlar.
- Tarihsel Köken: Sümerler ve Babilliler parmak boğumlarını sayma tekniği (bir elin 4 parmağındaki 12 boğum \times diğer elin 5 parmağı = 60) sayesinde bu sistemi geliştirmiştir.
- Basamak Değeri Mantığı: Onluk sistemde sağdan sola birler (10^0), onlar (10^1), yüzler (10^2) basamağı bulunurken; altmışlık sistemde basamaklar 1 (60^0), 60 (60^1), 3600 (60^2) değerlerini temsil eder.
Günlük Hayattaki İzleri:
Bugün farkında olmadan kullandığımız birçok ölçü birimi doğrudan Babil’in 60’lık sistemine dayanır:
- Zaman Ölçümü: 1\text{ saat} = 60\text{ dakika}, 1\text{ dakika} = 60\text{ saniye}.
- Geometri ve Coğrafya: Bir tam çemberin 360^\circ (6 \times 60) olması, 1^\circ = 60' (yay dakikası) ve 1' = 60'' (yay saniyesi) şeklinde bölünmesi.
| Sistem | Taban | Bölünebilen Küçük Asal Çarpanlar | Günümüzdeki Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| Onluk Sistem (Desimal) | 10 | 2, 5 | Genel matematik, para birimleri, metrik sistem |
| Altmışlık Sistem (Sexagesimal) | 60 | 2, 3, 5 | Saat/zaman dilimleri, açılar, harita koordinatları |
Altmışlık sistemin zaman ve açı ölçümlerinde günümüze kadar korunmasının nedenlerini onluk sistemle derinlemesine karşılaştırmak ister misin?