6 Ucundan sabtlenen esnek yayin serbest t konumda ilk boyu ölçülmüştür. Ardindan yaya sirasyla fari
savida zdeş pet işeler asliarak yayin boyu õlçülmüstir
Serbest
konum
Ölcüm sonuçlar aşağidaki tabloda verilmiştir.
Yay
A) Bir pet sişenin ağırliğı 20 N’dir.
Serbest konum
Yayın Boyu (em)
B) IIL. durumda yayın esnekliği bozuimuştur.
Buna göre aşağıdakdlerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Yaya iç pet sise asilirsa yayın boyu 19 santimetre olur.
D) reya ikiden fazla pet sişe asilirsa yayin esnekiği bozulur.
Fen Bilimier
Esnek Yayın Uzama Miktarı ve Esneklik Sınırı Analizi
KULLANILAN KAVRAMLAR VE FORMÜL:
Yayın uzama miktarı, üzerine asılan ağırlıkla (kuvvetle) doğru orantılıdır. Formül: Uzama Miktarı = Son Boy - İlk Boy. Eğer ağırlık iki katına çıkarsa, uzama miktarının da iki katına çıkması beklenir. Bu oran bozulduğunda yayın esneklik sınırı aşılmış demektir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verilerin Analizi ve Uzama Miktarlarının Hesaplanması
Tablodaki verilere göre yayın serbest haldeki (ilk boyu) 10\text{ cm}'dir. Her durumdaki uzama miktarını bulalım:
Serbest konum:10\text{ cm} (Uzama: 0\text{ cm})
I. Durum (1 Pet Şişe):13\text{ cm} - 10\text{ cm} = 3\text{ cm} uzama.
II. Durum (2 Pet Şişe):16\text{ cm} - 10\text{ cm} = 6\text{ cm} uzama.
III. Durum (4 Pet Şişe):28\text{ cm} - 10\text{ cm} = 18\text{ cm} uzama.
Adım 2 — Orantının Kontrol Edilmesi
Normal şartlarda (esneklik bozulmadan önce):
Adım 3 — III. Durumdaki Anormalliğin Tespiti
III. durumda 4 pet şişe asıldığında yayın 12\text{ cm} uzaması gerekirken, tabloda uzama miktarı 18\text{ cm} (28-10) olarak görülmektedir. Uzama miktarı orantısız bir şekilde arttığı için yayın esneklik özelliği bozulmuştur.
Adım 4 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
A) Şişelerin ağırlığı Newton (N) cinsinden bilinemez, sadece oran kurulabilir.
B) III. durumda uzama miktarı beklenen oranın (12\text{ cm}) çok üzerine çıktığı için esneklik kesinlikle bozulmuştur.
C) Esneklik bozulduğu için 3 şişe asıldığında boyun tam 19\text{ cm} olacağı kesin değildir.
D) İki şişede esneklik korunmaktadır (16\text{ cm}), ancak bozulmanın tam olarak 3 mü yoksa 4 şişede mi başladığı net değildir; fakat III. durumda bozulduğu kesindir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP:B) III. durumda yayın esnekliği bozulmuştur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Esneklik Sınırı
Tanım: Bir yayın üzerine uygulanan kuvvet kaldırıldığında eski haline dönebilme üst sınırıdır.
Bu problemde: Yayın 4 şişe ağırlığını kaldıramayıp orantısız uzaması bu sınırın aşıldığını gösterir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Sadece Boylara Bakmak
Yanlış:13, 16, 28 sayıları arasındaki artışa bakıp karar vermek.
Doğru: Her zaman “Serbest Boy” çıkarılarak sadece “Uzama Miktarı” üzerinden oran kurulmalıdır.
Neden: Yayın kendi boyu ağırlıksız sabittir, kuvvet sadece uzama kısmını etkiler.
Yayın esneklik sınırının tam olarak hangi ağırlıkta (kaçıncı şişede) bozulmaya başladığını nasıl bulabileceğimizi tartışmak ister misin?