- Sınıf Söz Sanatları Abartma Benzetme Kişileştirme Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
Söz sanatları, anlatımı daha etkili, canlı ve çekici kılmak amacıyla kelimelerin mecaz veya farklı anlam ilişkileriyle kullanılmasıdır. 6. sınıf Türkçe müfredatında yer alan benzetme, kişileştirme ve abartma sanatları; şiirlerde ve edebi metinlerde duygu ve düşünceleri zenginleştirmek için sıkça kullanılır.
Önemli Noktalar
- Benzetme (Teşbih): Aralarında ilgi bulunan iki varlıktan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.
- Kişileştirme (Teşhiş): İnsana ait duygu veya davranışların insan dışındaki varlıklara aktarılmasıdır.
- Abartma (Mübalağa): Bir durumun, nesnenin ya da olayın olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterilmesidir.
İçindekiler
- Söz Sanatları Nedir ve Neden Kullanılır?
- 1. Benzetme (Teşbih) ve Unsurları
- 2. Kişileştirme (Teşhiş)
- 3. Abartma (Mübalağa)
- Söz Sanatlarını Ayırt Etme Tablosu
- Çözümlü Ödev Soruları
- 6. Sınıf Söz Sanatları Çalışma Kağıdı
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
Söz Sanatları Nedir ve Neden Kullanılır?
Edebi metinlerde yazar veya şairler, ifade etmek istedikleri düşünceyi sıradanlıktan kurtarmak için söz sanatları kullanır. Söz sanatları sayesinde anlatım imgeleştirilir, okuyucunun hayal gücü harekete geçirilir ve yazının duygusal etkisi artırılır. 6. Sınıf Türkçe dersi kapsamında öğrenilen temel söz sanatları; benzetme, kişileştirme ve abartmadır.
Pro İpucu: Yazılı sınavlarında söz sanatlarını tespit ederken cümlenin hissettirdiği temel duyguya ve kullanılan edatlara (özellikle “gibi” edatına) dikkat etmek büyük kolaylık sağlar.
1. Benzetme (Teşbih) ve Unsurları
Aralarında ortak özellik bulunan iki varlık veya kavramdan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesine benzetme (teşbih) denir.
Ayrıntılı bir benzetmede 4 temel unsur bulunur:
- Benzeyen: Özellikçe zayıf olan varlık.
- Kendisine Benzetilen: Özellikçe güçlü olan varlık.
- Benzetme Yönü: İki varlık arasındaki ortak özellik.
- Benzetme Edatı: Benzetme ilişkisi kuran kelime (gibi, kadar, sanki, adeta).
Örnek İnceleme:
“Ali, aslan gibi cesur bir çocuktur.”
- Benzeyen: Ali (Zayıf unsur)
- Kendisine Benzetilen: Aslan (Güçlü unsur)
- Benzetme Edatı: Gibi
- Benzetme Yönü: Cesur (Ortak özellik)
Uyarı: Bir cümlede benzetme sanatının olması için 4 unsurun tamamının bulunması şart değildir. Yalnızca benzeyen ve kendisine benzetilen ile de benzetme yapılabilir. (Örn: “Pamuk ellerini uzattı.”)
2. Kişileştirme (Teşhiş)
İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara, insana özgü niteliklerin (ağlamak, gülmek, düşünmek, küsmek, hüzünlenmek vb.) yüklenmesi sanatına kişileştirme (teşhiş) adı verilir.
Örnek İnceleme:
“Rüzgar, sonbaharda yapraklara fısıldıyordı.”
- Açıklama: “Fısıldamak” insana ait bir eylemdir. Bu özellik rüzgara verilerek kişileştirme yapılmıştır.
Diğer Örnekler:
- “Güneş bu sabah neşeyle gülümsüyordu.” (Gülümsemek insana aittir)
- “Bulutlar gözyaşı döküyordu dağların arkasında.” (Gözyaşı dökmek / ağlamak insana aittir)
3. Abartma (Mübalağa)
Bir düşünceyi, olayı ya da durumu olduğundan çok daha fazla veya çok daha az göstererek anlatma sanatına abartma (mübalağa) denir. Amaç, okuyucunun dikkatini çekmek ve anlamı kuvvetlendirmektir.
Örnek İnceleme:
“Seni dünyalar kadar seviyorum.”
- Açıklama: Sevginin büyüklüğünü vurgulamak için gerçekte mümkün olmayan “dünyalar kadar” ifadesi kullanılmış, durum olduğundan çok büyük gösterilmiştir.
Diğer Örnekler:
- “Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır.” (Durum çok büyük gösterilmiş)
- “Deniz kadar gözyaşı döktü.” (Ağlama eylemi aşırı abartılmış)
- “Göz açıp kapayıncaya kadar ödevi bitirdi.” (Hız durumu abartılarak anlatılmış)
Söz Sanatlarını Ayırt Etme Tablosu
| Söz Sanatı | Temel Amacı | İpucu Kelimeler / Mantık | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|
| Benzetme | Zayıfı güçlüyle açıklamak | gibi, kadar, adeta, sanki | Bulaşıklar dağ gibi yığıldı. |
| Kişileştirme | İnsani özelliği doğaya aktarmak | İnsansı duygular ve eylemler | Küskün dalgalar kıyıya vuruyordu. |
| Abartma | Olaya olağanüstü vurgu katmak | Gerçekleşmesi imkansız durumlar | İğne atsan yere düşmezdi. |
Çözümlü Ödev Soruları
Soru 1 (Çoktan Seçmeli)
“Yalnızlıktan sıkılan eski ev, gelen misafirlere sevinçle kucak açtı.”
Bu cümlede belirgin olan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Abartma
B) Benzetme
C) Kişileştirme
D) Konuşturma
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1 — Cümleyi İnceleme: Cümlede geçen “eski ev” cansız bir varlıktır.
- Adım 2 — Eylemi İnceleme: Evin “sıkılması”, “sevinmesi” ve “kucak açması” insana ait duygu ve davranışlardır.
- Adım 3 — Söz Sanatını Belirleme: İnsana ait özellikler cansız bir varlığa (ev) yüklendiği için burada kişileştirme sanatı vardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: C) Kişileştirme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 2 (Çoktan Seçmeli)
- Cennet gibi güzel vatanımız var.
- Olanları duyunca gözleri yuvalarından fırladı.
- Dalgalar neşeyle dans ediyordu.
Numaralanmış cümlelerde kullanılan söz sanatları sırasıyla hangisinde doğru verilmiştir?
A) Benzetme — Abartma — Kişileştirme
B) Kişileştirme — Benzetme — Abartma
C) Abartma — Benzetme — Kişileştirme
D) Benzetme — Kişileştirme — Abartma
ÇÖZÜM ADIMLARI:
- Adım 1 — 1. Cümlenin Analizi: “Cennet gibi vatan” ifadesinde vatan, cennete benzetilmiştir. (Benzetme)
- Adım 2 — 2. Cümlenin Analizi: “Gözlerin yuvasından fırlaması” şaşırma durumunu aşırı derecede büyütmektir. (Abartma)
- Adım 3 — 3. Cümlenin Analizi: “Neşeyle dans etmek” insani bir özelliktir ve dalgalara verilmiştir. (Kişileştirme)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: A) Benzetme — Abartma — Kişileştirme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
6. Sınıf Söz Sanatları Çalışma Kağıdı
Aşağıdaki cümlelerde hangi söz sanatının kullanıldığını boşluklara yazınız.
-
Cümle: “Kardeşim kelebek gibi neşeyle oradan oraya koşuyordu.”
- Cevap:
........................(Benzetme)
- Cevap:
-
Cümle: “Ağlamaktan gözlerindeki sel durmak bilmedi.”
- Cevap:
........................(Abartma)
- Cevap:
-
Cümle: “Dereler sevinçle türkü söylüyordu baharın gelişiyle.”
- Cevap:
........................(Kişileştirme)
- Cevap:
-
Cümle: “Korkudan yüreği ağzına geldi, iğne ipliğe döndü.”
- Cevap:
........................(Abartma)
- Cevap:
Özet Tablo
| Kavram | Kısa Tanım | Kritik İpucu |
|---|---|---|
| Benzetme (Teşbih) | Ortak özellikle bağ kurma | gibi edatını kontrol et |
| Kişileştirme (Teşhiş) | İnsan özelliğini varlığa aktarma | İnsana ait his/eylem ara |
| Abartma (Mübalağa) | Durumu aşırı büyütme/küçültme | Mantık sınırlarını aşan ifade ara |
Sıkça Sorulan Sorular
1. Her “gibi” kelimesinin olduğu cümlede benzetme var mıdır?
Genellikle evet. “Gibi” edatı benzetme edatıdır. Ancak cümlenin anlamı kontrol edilmelidir; zayıf ve güçlü iki varlık arasında nitelik yönünden ilişki kurulmuşsa benzetme kesinlikle mevcuttur.
2. Kişileştirme olan her yerde benzetme de var mıdır?
Kişileştirme sanatında dolaylı olarak insan dışı varlık insana benzetildiği için gizli bir benzetme mantığı barınır. Ancak 6. sınıf düzeyindeki sorularda baskın olan sanat kişileştirme olarak kabul edilir.
3. Abartma sanatı ile mecaz anlam aynı şey midir?
Hayır. Mecaz anlam, bir kelimenin gerçek anlamı dışında kullanılmasıdır. Abartma sanatı ise bir olayı ya da durumu mantık sınırlarını zorlayacak derecede büyük veya küçük göstermektir.
Bu ödev soruları ve çalışma kağıdı örnekleriyle ilgili takıldığın farklı bir soru var mı? İstersen sınavda çıkabilecek tipte 3 adet zor seviye test sorusu daha hazırlayabilirim!