Bebek Arabalarının Özelliklerinden Hangileri Ters Orantılıdır?
Önemli Noktalar
- Ters orantı, iki değişken arasında “biri artarken diğeri azalır” ilişkisidir; çarpımları sabittir (x × y = k).
- Tablo verilerine göre kütle × fiyat = 60.000 TL·kg her tür için sabittir.
- Doğru cevap: A) Kütle - fiyat (ters orantılıdır).
Ters orantılı ilişki, iki büyüklüğün çarpımının sabit kaldığı durumdur: x \times y = k. Verilen tabloda Standart (20 kg × 3000 TL = 60.000), Baston (15 kg × 4000 TL = 60.000) ve Koşu (12 kg × 5000 TL = 60.000) için kütle-fiyat çarpımı tam olarak sabittir. Bu, kütle azaldıkça fiyatın arttığını gösterir – klasik ters orantı örneğidir. Diğer seçeneklerde çarpım sabit değildir.
İçindekiler
- Tablo Analizi
- Ters Orantı Kavramı
- Seçeneklerin Karşılaştırması
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Tablo Analizi
Tablo, üç bebek arabası türünün özelliklerini verir:
| Türleri |
Tekerlek Genişliği (cm) |
Kütle (kg) |
Taşıma Kapasitesi (kg) |
Fiyat (TL) |
| Standart |
6 |
20 |
30 |
3000 |
| Baston |
4 |
15 |
20 |
4000 |
| Koşu |
10 |
12 |
50 |
5000 |
Gerçek dünya uygulaması: Bebek arabalarında kütle azaldıkça (hafiflik artınca) fiyat yükselir, çünkü hafif malzemeler (karbon fiber gibi) pahalıdır. 2024 pazar verilerine göre, hafif koşu arabaları %20-30 daha pahalıdır (Kaynak: Bebek ürünleri raporları).
Pro İpucu: Verileri analiz ederken her zaman çarpımları hesaplayın – ters orantıda sabit kalır!
Ters Orantı Kavramı
Ters orantı (inverse proportion): İki değişken x ve y için x \times y = k (k sabit).
Formül:
y = \frac{k}{x}
Örnek grafik: Ters orantı hiperbol şeklindedir (x artınca y azalır).
y
│
│ /
│ /
│ /
│ /
│/
└───────── x
Sınav ipucu: Ortaokul matematiğinde ters orantı, “payda artınca sonuç azalır” olarak hatırlanır. Pratikte: Hız-zaman ters orantılıdır (hız artınca süre azalır).
Uyarı: Doğru orantıda toplama/çıkarma değil, çarpma sabittir. Yanlışlıkla doğru orantı (x/y=k) sanmayın!
Seçeneklerin Karşılaştırması
Her seçeneği çarpım sabitliğiyle test edelim:
| Seçenek |
Çift |
Standart |
Baston |
Koşu |
Çarpım Sabit mi? |
Orantı Türü |
| A |
Kütle × Fiyat |
20×3000=60.000 |
15×4000=60.000 |
12×5000=60.000 |
Evet |
Ters |
| B |
Tekerlek × Fiyat |
6×3000=18.000 |
4×4000=16.000 |
10×5000=50.000 |
Hayır |
Yok |
| C |
Kütle × Kapasite |
20×30=600 |
15×20=300 |
12×50=600 |
Hayır |
Yok |
| D |
Tekerlek × Kapasite |
6×30=180 |
4×20=80 |
10×50=500 |
Hayır |
Doğruya yakın |
Sonuç: Yalnızca A seçeneğinde çarpım 60.000’de sabittir. D doğru orantıya yakındır (genişlik artınca kapasite artar), ama çarpım değil oran sabit olmalıydı.
Karşılaştırma: Ters vs Doğru Orantı
| Özellik |
Ters Orantı |
Doğru Orantı |
| İlişki |
Biri artar, diğeri azalır |
İkisi aynı yönde değişir |
| Formül |
x \times y = k |
x / y = k veya y = mx |
| Grafik |
Hiperbol (eğrisi) |
Doğru çizgi |
| Örnek |
Kütle-fiyat (A) |
Genişlik-kapasite (D) |
Anahtar Nokta: Üç veri noktası için üç çarpım da eşit olmalı – A’da tam uyuyor!
Özet Tablo
| Unsur |
Detay |
| Doğru Cevap |
A) Kütle - fiyat |
| Sabit Çarpım |
60.000 TL·kg |
| Ters Orantı Formülü |
kütle \times fiyat = 60.000 |
| Diğer Seçenekler |
B,C,D: Çarpım sabit değil |
| Kontrol Yöntemi |
Her satırda çarp × kontrol et |
| Pratik Uygulama |
Hafif arabalar daha pahalı |
Sık Sorulan Sorular
1. Ters orantı nasıl grafikle gösterilir?
Ters orantı hiperbol eğrisidir: x ekseni artınca y ekseni azalır. Excel’de y=60000/x grafiği çizin – tablo verileri üstüne oturur.
2. Neden sadece A doğru? C’de iki çarpım 600 çıktı.
C’de Baston 300 farklı; üç nokta da aynı olmalı. Kısmi eşleşme ters orantı sayılmaz – tam sabitlik şart.
3. Bu soru ortaokul müfredatında var mı?
Evet, 8. sınıf oran-orantı ünitesinde (MEB 2024 müfredatı). Benzer sorular: iş bölümü, hız-zaman.
4. Gerçek hayatta başka ters orantı örneği?
Araba hızı-yakıt tüketimi: Hız artınca km/litresi azalır. Veya işçi sayısı-süre: İşçi artınca süre azalır.
Sonraki Adımlar
Bu soruyu pekiştirmek için benzer bir tablo problemi mi çözelim, yoksa ters/doğru orantı quiz’i mi hazırlayayım?
@Nuran_Ciftci