SORU: Verilen birinci düzenekte ışık kaynağı ile cisim arasındaki mesafe 4 m, cisim ile perde arasındaki mesafe 2 m’dir. “Işık kaynağı cisme yaklaştıkça perdede oluşan gölge büyür” hipotezini test etmek için kurulacak ikinci düzenek aşağıdaki seçeneklerden hangisi olabilir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Gölge büyüklüğü, ışık kaynağı ile perde arasındaki uzaklığın cisme olan uzaklığa oranına bağlıdır. Eğer
a = (ışık kaynağı → cisim) ve b = (cisim → perde) ise gölge büyüklüğü oranı
k=\dfrac{a+b}{a}=1+\dfrac{b}{a}.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A şıkkında a=1\ \text{m}, b=1\ \text{m}.
k=\dfrac{1+1}{1}=2. İlk düzenekte k_{ilk}=\dfrac{4+2}{4}=1{,}5. A için 2>1{,}5, gölge büyür. Ancak A’da cisim–perde mesafesi (b) değiştiği için değişimin sadece ışık kaynağına bağlanıp bağlanmadığı net olmaz.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B şıkkında a=3\ \text{m}, b=1\ \text{m}.
k=\dfrac{3+1}{3}=\dfrac{4}{3}\approx1{,}33. Bu, ilk düzeneğe göre daha küçük (1,33 < 1,5) — gölge küçülür. B hipotezi desteklemez.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C şıkkında a=1\ \text{m}, b=2\ \text{m}.
k=\dfrac{1+2}{1}=3. İlk düzeneğe göre 3>1{,}5, gölge belirgin şekilde büyür. Ayrıca burada cisim–perde mesafesi b ilk düzenektekiyle aynıdır (2 m), yalnızca ışık kaynağı cisme yaklaştırılmıştır; bu nedenle değişim doğrudan hipotezin testine uygundur.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D düzeninde cisim–perde mesafesi ve/veya kaynak-cisim mesafesi farklı şekilde değiştirilmiş; bu durum değişikliğin kaynaktan mı yoksa perde mesafesinden mi kaynaklandığını ayırt etmeyi zorlaştırır. (Dolayısıyla hipotezi izole edip açıkça test etmeye uygun değildir.)
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A. (1 m, 1 m) — Gölge büyür ama cisim–perde mesafesi değiştiği için sonucu yalnızca kaynağın yaklaştığına bağlamak güvenilir değil.
B. (3 m, 1 m) — Gölge küçülür; hipotezi desteklemez.
C. (1 m, 2 m) — Gölge büyür ve cisim–perde mesafesi ilk durumla aynı (2 m), dolayısıyla değişim doğrudan ışık kaynağının cisme yaklaşmasına bağlanabilir. Bu, hipotezin uygun şekilde test edilmesidir.
D. — Düzen, hipotezi izole etmeye uygun değil (cisim–perde mesafesi veya diğer mesafeler değişiyor).
Adım 6 — Son Doğrulama
Doğru test, yalnızca ışık kaynağı ile cismin arasındaki mesafeyi azaltıp cisim–perde mesafesini sabit tutandır. C seçeneğinde bu koşul sağlanır; bu yüzden C en uygun seçenektir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
CEVAP: C (Işık kaynağı ile cisim arası 1 m, cisim ile perde arası 2 m)