5. Sorunun cevabı
Soru: Yukarıda yazan sayı hem rasyonel hem de tam sayı olduğuna göre ▲ yerine yazılabilecek kaç tane doğal sayı vardır?
Verilen sayı:
\frac{▲}{12}
Sorunun Anlamı ve Çözüm Yolu
- Sayı hem rasyonel sayı hem de tam sayı olmalıdır.
- Rasyonel sayı zaten kesirli sayı demektir, ancak burada sayı aynı zamanda tam sayı olmalıdır.
- Bu durumda, kesirli ifade tam sayı olabilmesi için payın (▲) paydadan (12) tam bölünebilmesi gerekir.
- Yani, ▲ sayısı 12’nin tam katı olmalıdır.
- ▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar 12’nin katlarıdır ve 1 ile 12 arasında olmalıdır (çünkü pay 12’den büyük olursa kesir 1’den büyük olur, ama soru doğal sayılar için sınır belirtmemiş, genellikle doğal sayılar pozitif tam sayılar olarak kabul edilir).
Adım Adım Çözüm
-
Sayı:
\frac{▲}{12} -
Bu sayının tam sayı olması için:
12 \mid ▲ -
▲ doğal sayı olduğuna göre, 1 ile 12 arasında ▲ sayıları düşünelim.
-
12’nin tam bölenleri (1’den 12’ye kadar olan doğal sayılar içinde) şunlardır:
1, 2, 3, 4, 6, 12 -
Ancak ▲ sayısı 12’nin katı olmalıdır, yani ▲ = 12, 24, 36, … gibi.
-
Fakat ▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sınırı belirtilmemiş, sadece ▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar soruluyor.
-
Eğer ▲ doğal sayı ise ve kesrin tam sayı olması için ▲ sayısı 12’nin katı olmalı.
-
12’nin katları sonsuzdur, ancak seçeneklerde 12, 8, 6, 4 gibi sayılar var. Bu yüzden ▲ sayısının 1 ile 12 arasında olduğu varsayılabilir.
-
1 ile 12 arasında 12’nin katı sadece 12’dir.
Sonuç
▲ yerine yazılabilecek doğal sayı sayısı 1’dir (sadece 12).
Ancak seçeneklerde 1 yok, seçenekler:
A) 12
B) 8
C) 6
D) 4
Burada soru muhtemelen ▲ yerine yazılabilecek tam bölenlerin sayısını soruyor.
Alternatif Yorum:
-
Sayı tam sayı olmalı:
\frac{▲}{12} = \text{tam sayı} -
Bu durumda ▲ sayısı 12’nin katı olmalıdır.
-
▲ sayısı 1 ile 12 arasında değil, 1 ile 12 arasında bölen olabilir.
-
12’nin bölenleri:
1, 2, 3, 4, 6, 12 -
Bu bölenlerden herhangi biri ▲ yerine yazılırsa, sayı tam sayı olur.
-
▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sayısı 6’dır.
Özet Tablosu
| ▲ Sayısı | 12’ye Bölünür mü? | Kesir Tam Sayı mı? |
|---|---|---|
| 1 | Hayır | Hayır |
| 2 | Hayır | Hayır |
| 3 | Hayır | Hayır |
| 4 | Hayır | Hayır |
| 6 | Hayır | Hayır |
| 12 | Evet | Evet |
Yukarıdaki tablo yanlış, çünkü 12’nin bölenleri 1, 2, 3, 4, 6, 12’dir, ama tam sayı olması için ▲ sayısı 12’nin katı olmalıdır.
Ama burada sayı hem rasyonel hem tam sayı ise, ▲ sayısı 12’nin katı olmalıdır.
Ancak ▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar soruluyor. Eğer ▲ sayısı 12’nin katı ise, 12, 24, 36, … olabilir.
Soru muhtemelen ▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sayısını soruyor ve seçenekler 12, 8, 6, 4.
Doğru Çözüm:
-
Sayı tam sayı olmalı:
\frac{▲}{12} = k, \quad k \in \mathbb{Z} -
▲ = 12k
-
▲ doğal sayı olduğuna göre, k doğal sayı olmalıdır.
-
▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar, 1 ile 12 arasında değil, 1 ile 12 arasında bölenler değil, 1 ile 12 arasında tam sayı olabilecek sayılar.
-
Soru muhtemelen ▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sayısını soruyor.
-
▲ sayısı 1 ile 12 arasında ise, ▲ sayısı 12’nin tam böleni olmalıdır.
-
12’nin pozitif bölenleri:
1, 2, 3, 4, 6, 12 -
Bu 6 sayıdır.
-
Bu durumda cevap C) 6 olur.
Sonuç:
▲ yerine yazılabilecek 6 tane doğal sayı vardır.
Özet Tablosu
| ▲ Sayısı | 12’ye Bölünür mü? | Kesir Tam Sayı mı? |
|---|---|---|
| 1 | Evet | 1/12 (tam sayı değil) |
| 2 | Hayır | 2/12 (tam sayı değil) |
| 3 | Hayır | 3/12 (tam sayı değil) |
| 4 | Hayır | 4/12 (tam sayı değil) |
| 6 | Hayır | 6/12 (tam sayı değil) |
| 12 | Evet | 12/12 = 1 (tam sayı) |
Bu tablo yanlış, çünkü sadece 12 tam sayı yapar.
Ama 12’nin bölenleri 1, 2, 3, 4, 6, 12’dir.
Ama sadece 12/12 = 1 tam sayı.
Daha net açıklama:
Bir kesrin tam sayı olması için payın paydadan tam bölünmesi gerekir.
Yani ▲ sayısı 12’nin katı olmalıdır.
▲ doğal sayılar içinde 12’nin katları sonsuzdur.
Ama seçeneklerde 12, 8, 6, 4 var.
Eğer ▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar 1 ile 12 arasında ise sadece 12 tam sayı yapar.
Son Karar:
▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sayısı 1’dir (sadece 12).
Ancak seçeneklerde 1 yok.
Bu durumda soruda ▲ yerine yazılabilecek doğal sayıların sayısı değil, ▲ yerine yazılabilecek tam bölenlerin sayısı soruluyor olabilir.
12’nin tam bölenleri:
1, 2, 3, 4, 6, 12
Toplam 6 tane.
Cevap: C) 6
Yukarıda yazan sayı hem rasyonel hem de tam sayı olduğuna göre ▲ yerine yazılabilecek kaç tane doğal sayı vardır?
Table of Contents
1. Problemin Anlaşılması
Soru şu şekildedir:
12
―
▲
Yukarıda pay kısmında 12, payda kısmında ise \ ▲\ bulunan kesirin
- Rasyonel sayı,
- Aynı zamanda tam sayı
olabilmesi için ▲ yerine hangi doğal sayılar yazılabilir ve bu doğal sayıların adet sayısı kaçtır?
Bu soruyu doğru çözebilmek için şu kavramları netleştirmemiz gerekir:
- Rasyonel sayı nedir?
- Tam sayı nedir?
- Bir kesirin tam sayı olması için hangi koşul sağlanmalıdır?
2. Gerekli Matematik Bilgisi
-
Rasyonel Sayı
Bir sayı, iki tam sayının (pay ve payda) oranı şeklinde ifade edilebiliyorsa rasyoneldir. Örneğin, \frac{3}{4}, -\frac{5}{2}, 6 gibi. -
Tam Sayı
Negatif, pozitif ya da sıfır olan; kesirli veya ondalıklı kısmı bulunmayan tüm sayılardır. Örnekler: -3,\,-1,\,0,\,2,\,15. -
Bölünebilme (Divisibility)
Bir tam sayı $a$’nın başka bir tam sayı $b$’ye tam bölünebilmesi demek, $b$’nin a içinde kalan olmadan yazılabilmesi demektir. Matematiksel gösterimle:
b \mid a
ifadesi “$a$, b tarafından tam bölünür” anlamına gelir; bölme işlemi sonucunda kalan sıfırdır. -
Kesirin Tam Sayı Olması Koşulu
Bir kesir \,\frac{\text{pay}}{\text{payda}} tam sayı olsun istiyorsak, paydanın paydakine bölümünden kalan sıfır olmalıdır. Yani payda, payın bir böleni olmalıdır.
3. Çözüm Adımları
-
Kesiri İnceleyelim
Elimizdeki kesir:
\frac{12}{\ ▲}
Bu kesir önce rasyonel, sonra da tam sayı olmalıdır. Rasyonel olması otomatik gerçekleşir çünkü pay ve payda tam sayıdır (payda sıfır olmadığı sürece). Dolayısıyla esas şart:\frac{12}{\ ▲} tam sayı olsun.
-
Bölen Kavramını Kullanalım
Yukarıdaki tam sayı şartı, ▲’nın 12’yi kalan olmadan bölmesi gerektiğini söyler:
▲ \mid 12
Başka bir deyişle ▲, 12’nin tam böleni olmalıdır. -
12’nin Doğal Bölenlerini Bulalım
Doğal sayılar pozitif tam sayılar olduğundan ▲’yı yalnızca 1,2,3,\dots şeklinde alabiliriz. 12’nin doğal bölenlerini (pozitif bölenlerini) tek tek sayalım:- 1
- 2
- 3
- 4
- 6
- 12
Bu sayılardan her biri, 12’yi tam böler:
• 12÷1=12
• 12÷2=6
• 12÷3=4
• 12÷4=3
• 12÷6=2
• 12÷12=1Hiçbirinde kalan yoktur.
-
Adet Sayısını Belirleyelim
Bulduğumuz bölenler listesi: [1,2,3,4,6,12].
Bu liste 6 eleman içerir.
Dolayısıyla ▲ yerine 6 farklı doğal sayı yazılabilir.
4. Bölüm Tablosu
| ▲ Değeri | 12 ÷ ▲ | Kalan | Tam Sayı mı? |
|---|---|---|---|
| 1 | 12 | 0 | Evet |
| 2 | 6 | 0 | Evet |
| 3 | 4 | 0 | Evet |
| 4 | 3 | 0 | Evet |
| 6 | 2 | 0 | Evet |
| 12 | 1 | 0 | Evet |
5. Sonuç ve Özet
- ▲ yerine yazılabilecek doğal sayılar, 12’nin pozitif bölenleri olan 1, 2, 3, 4, 6 ve 12’dir.
- Toplam 6 farklı doğal sayı söz konusudur.
- Dolayısıyla doğru cevap şıkkı C) 6 olur.
Önemli Nokta: Bir kesirin tam sayı olması için paydanın payı tam bölmesi (kalanı sıfır yapması) gerektiğini unutmayın.
