a. Bir mala olan başlangıç arz ve talep eğrilerini çizerek başlangıç dengesini belirleyin.
b. Piyasada bu malın ikame malının fiyatının arttığını varsayıp bunun mevcut talep eğrisi üzerindeki etkisini grafikte gösterin.
c. Yeni dengeyi belirleyin.
d. Bu süreçte piyasada geçici noksanlık oluşup oluşmadığını ve oluşuyorsa ne kadar oluştuğunu grafik üzerinde gösterin.
e. Fiyatın eski dengeden yeni dengeye doğru nasıl uyum sağladığını oklarla grafik üzerinde gösterin.
Yanıt:
Bu soruda temel mikroekonomi kavramları olan arz-talep dengesi, ikame malı etkisi, geçici piyasa dengesizlikleri ve fiyat uyumu grafik üzerinde analiz edilecektir.
Arz eğrisi (S): Malın fiyatı arttıkça arz edilen miktarın arttığı pozitif eğimli bir eğridir.
Talep eğrisi (D): Malın fiyatı arttıkça talep edilen miktarın azaldığı negatif eğimli bir eğridir.
Grafik Çizimi:
Düşey eksen: Fiyat (P)
Yatay eksen: Miktar (Q)
Arz eğrisi S yukarı doğru eğimli.
Talep eğrisi D aşağı doğru eğimli.
Başlangıç dengesi: Arz ve talep eğrilerinin kesiştiği nokta (P_0, Q_0).
2. İkame Malının Fiyat Artışının Talep Eğrisi Üzerindeki Etkisi
İkame malının fiyatı arttığında, tüketiciler daha ucuz olan bu mala yönelir.
Bu durumda, mevcut malın talebi artar çünkü ikame mal daha pahalı hale gelmiştir.
Talep eğrisi sağa kayar: D \to D_1.
Grafik Üzerinde Gösterim:
Talep eğrisi D sağa kayar ve yeni talep eğrisi D_1 olur.
Arz eğrisi aynı kalır.
3. Yeni Dengenin Belirlenmesi
Yeni talep eğrisi D_1 ile arz eğrisi S kesişir.
Bu kesişim noktası yeni dengeyi verir: (P_1, Q_1), burada P_1 > P_0 ve Q_1 > Q_0 olur.
4. Geçici Noksanlık ve Miktarının Gösterilmesi
Talep eğrisi sağa kaydığı anda, fiyat henüz P_0 seviyesindeyse, talep edilen miktar Q_{D1} (yeni talep eğrisi üzerindeki P_0 fiyatındaki miktar) arz edilen miktar Q_0'dan fazladır.
Bu durumda piyasada geçici bir noksanlık (shortage) oluşur.