SORU: 5. Şekildeki X, Y, Z kaplarında şekerlerin çözünme süreleri eşit olduğuna göre kaplardaki suların ilk sıcaklıkları arasındaki ilişki nedir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Çözünme hızı, sıcaklık ve karıştırma ile artar.
- Toz şekerin çözünme hızı kesme şekere göre daha fazladır (daha fazla temas yüzeyi).
- Karıştırma çözünmeyi hızlandırır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kapları ve Durumları İncele
- X kabında: Toz şeker + su, karıştırılmıyor.
- Y kabında: Kesme şeker + su, sürekli karıştırılıyor.
- Z kabında: Kesme şeker + su, karıştırılmıyor.
- Hepsinde şeker kütleleri ve su kütleleri eşit.
Adım 2 — Çözünme Hızına Etki Eden Faktörler
- Toz şeker, çözünme yüzeyi fazla olduğu için karıştırılmayan kesme şekere göre daha çabuk çözünür.
- Karıştırma, kesme şekerin çözünme hızını artırır.
- Sadece Y kabında karıştırma var, buna rağmen şekerlerin çözünme süreleri eşit.
Adım 3 — Kapların İlk Sıcaklıklarının İlişkisi
- X kabında toz şeker var, çözünme hızlıdır, karıştırma yok, demek ki sıcaklık daha düşüktür.
- Y kabında karıştırma var, bu yüzden çözünme hızını artırır ama şekeri kesme, yani çözünme normalde daha yavaş.
- Z kabında karıştırma yok ve kesme şeker var, çözünme yavaştır.
- Şekerlerin çözünme sürelerinin eşit olması için Y kabındaki sıcaklık en yüksek olmalı (karıştırma etkisini azaltmak için).
- Z kabındaki sıcaklık orta, karıştırma yok ama kesme şeker var.
- X kabındaki sıcaklık en düşük.
Adım 4 — Sonuç
- Bu durumda sıcaklık ilişkisi Y > Z > X şeklindedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Y > Z > X
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Şekildeki özdeş X, Y ve Z kaplarının içerisine eşit kütlede su konuluyor. Kaplara aynı anda eşit kütleli şekerler atılıyor ve sadece Y kabındaki çözelti sürekli karıştırılıyor. Deney sonunda, şekerlerin tamamen çözünme sürelerinin eşit olduğu belirleniyor. Buna göre kaplardaki suların ilk sıcaklıkları arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde verildiği gibi olabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) X = Y = Z
- Açıklama: Eğer tüm su sıcaklıkları eşit olsaydı, çözünme sürelerini etkileyen diğer etmenler (tanecik yüzey alanı ve karıştırma) nedeniyle toz şeker (X) en hızlı, karıştırılmış kesme şeker (Y) ortada, karıştırılmamış kesme şeker (Z) en yavaş çözünür.
- Sonuç: Bu seçenek, verilen deney sonucuyla (tüm çözünenlerin eşit sürede çözünmesi) çelişir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) Y = Z > X
- Açıklama: Bu durumda Y ve Z aynı yüksek sıcaklıkta, X daha düşük sıcaklıkta olur. Y ile Z aynı sıcaklıkta olsa da Y karıştırıldığından Z’ye göre daha hızlı çözünür; X ise toz olduğundan zaten daha hızlı çözünme eğilimindedir. X daha soğuksa hızı azalır ama yine de duruma göre karışım etkileri nedeniyle eşitlik sağlanması zor görülür.
- Sonuç: Bu ilişki deney sonucunu sağlaması olası ama tutarsızlıklar vardır; özellikle Y ve Z aynı sıcaklıkta iken karıştırma farkı çözünme sürelerini eşitlemez.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) Z > Y > X
- Açıklama: Burada Z en sıcak, Y orta, X en soğuktur. Toz şekerin (X) doğal olarak çok hızlı çözünmesi, X’i en soğuk yaparak yavaşlatılabilir. Z en sıcak yapılarak karıştırılmamış kesme şekerin (Z) çözünmesi hızlandırılabilir. Y ise karıştırma etkisiyle orta sıcaklıkta olunca orta hızda çözünür. Bu düzen, farklı mekanizmaları (yüzey alan, karıştırma, sıcaklık) dengeleyerek bütün şekerlerin eşit sürede çözünmesine uygun bir ayarlamadır.
- Sonuç: Bu seçenek, deney şartlarını en iyi dengeler ve eşit çözünme sürelerini açıklamak için mantıklıdır.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) Y > Z > X
- Açıklama: Y en sıcak, Z orta, X en soğuk. Ancak Y zaten karıştırıldığı için çok hızlı çözünme eğilimindedir; onu en sıcak yapmak Y’yi diğerlerinden daha da hızlı yapar, eşitlemek güçleşir. Z ortadayken karıştırılmamış olması nedeniyle yine en yavaş olması beklenir; bunu orta sıcaklığa almakla X ile eşitlemek zor olabilir.
- Sonuç: Bu seçenek, karıştırma ve parçacık büyüklüğü etkileriyle çelişebilir; dolayısıyla daha az olasıdır.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A. X = Y = Z — YANLIŞ: Karıştırma ve toz/kalıp farkı hesaba katılmıyor.
B. Y = Z > X — MUHTEMEL DEĞİL: Y ve Z aynı sıcaklıkta iken karıştırma farkı çözünme sürelerini eşitlemez.
/
C. Z > Y > X — DOĞRU (EN UYGUN): Toz şekerin (X) doğal hızlı çözünmesini X en soğuk yaparak yavaşlatmak, karıştırılmamış kesme şekerin (Z) yavaşlığını Z’yi en sıcak yaparak hızlandırmak ve karıştırılan Y’yi orta sıcaklıkta tutmak, tüm süreleri eşitleyebilir.
D. Y > Z > X — MUHTEMEL DEĞİL: Karıştırılan Y’yi en sıcak yapmak eşitlemeyi zorlaştırır.
Adım 6 — Son Doğrulama
- Toz şeker (X) en büyük yüzey alanına sahip olduğundan en hızlı çözünür; bunu telafi etmek için X en soğuk olmalıdır.
- Karıştırma (Y) çözünmeyi hızlandırır; bu yüzden Y orta sıcaklıkta olabilir.
- Karıştırılmayan kesme şeker (Z) en yavaş çözünür; bunu telafi etmek için Z en sıcak olmalıdır.
- Bu nedenlerle en tutarlı sıcaklık sıralaması Z > Y > X şeklindedir.
CEVAP: C) Z > Y > X
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 