Görev: Verilen soru ve çözümleri hakkında açıklayıcı bilgiler sunmak ve doğru cevabı belirlemek.
Soru ve Çözüm Bilgisi:
Soru 65’te, A tam sayısı ve n kenarlı bir çokgen sembolüyle oluşan işlem tanımlanmış. Şöyle bir açıklama var:
- \triangle A, A’dan küçük veya eşit olan birbirinden farklı n en büyük tam sayıların çarpımıdır.
- Örnek:
Sorunun devamında verilen seçeneklerden yanlış olanı bulmamız isteniyor.
Tek tek seçenekleri inceleyelim:
A)
Çözüm:
4 kenarlı bir çokgenden bahsediliyor (\square sembolü kareyi temsil eder). Burada işlem şu şekilde yapılır:
A seçeneği doğru.
B)
Çözüm:
\triangle 6 hesaplanırken, 6’dan başlayıp küçülen ve birbirinden farklı en büyük 3 tam sayının çarpımı alınır:
Burada verilen sonuç hatalıdır. B seçeneği yanlış.
C)
Çözüm:
Burada iki farklı işlem yapılmış, önce \triangle (-4) ve \triangle 3 hesaplanmalı:
- \triangle (-4) negatif olduğu için işlem geçerlidir, fakat pozitif tam sayılar kullanıldığından hata vardır.
- \triangle 3 = 3 \cdot 2 = 6 ama verilen ifadede hata olduğu anlaşılıyor.
C yanlış.
D)
Çözüm:
Kare işlemi için \square 4 \neq 6, mantık hatası var. D yanlış.
E)
Negatif tam sayı soruda tanımsızdır, işlem geçerliliği burada doğru. E doğru.
Sonuç:
Yanlış olan seçenekler: B, C veya D olarak belirtilmeli geçirilmeli ayrıca.
@Sana ne
İçine A tam sayısı yazılan n kenarlı bir çokgenin değeri, A’dan küçük veya eşit olan birbirinden farklı en büyük n tam sayının çarpımı olarak tanımlanıyor. Örneğin; 5 üçgene (5, 4, 3) alınarak 5·4·3 = 60 elde ediliyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Answer:
Aşağıdaki seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) 4 dörtgen (dikdörtgen/kare benzeri 4 kenarlı bir çokgen) = 24
4 kenarlı bir çokgen için en büyük 4 farklı tam sayı (4 ≤ A) şu şekilde alınır: 4, 3, 2, 1.
Çarpım: 4 × 3 × 2 × 1 = 24.
Bu ifade doğrudur.
• B) 6 üçgen = 5
3 kenarlı bir çokgen (üçgen) için A = 6 alındığında, 6’dan küçük veya 6’ya eşit en büyük 3 farklı tam sayıyı buluruz: 6, 5, 4.
Çarpım: 6 × 5 × 4 = 120.
Seçenekte 5 yazıyor, oysa doğru sonuç 120 olmalı. Bu ifade yanlıştır.
• C), D), E) Seçeneklerde farklı şekiller (ör. beşgen, üçgen vb.) ve farklı işlemler olsa da sorunlu olan (B) seçeneğindeki çarpım net biçimde yanlış verilmiştir.
Dolayısıyla yanlış olan ifade B) 6 üçgen = 5 ifadesidir.
Soru 65
İçine A tam sayısı yazılan n kenarlı bir çokgen ile oluşturulan sembolün değeri, “A’dan küçük veya eşit olan birbirinden farklı en büyük n tam sayının çarpımı” şeklinde tanımlanıyor. Örneğin, “5 ▲” ifadesi için çokgen üçgensel (3 kenarlı) olduğundan, “5’ten küçük veya ona eşit olan, birbirinden farklı en büyük 3 tam sayının çarpımı” alınır. Bu sayı dizisi 5, 4 ve 3 olduğundan;
5 ▲ = 5 · 4 · 3 = 60’tır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) 4 ▭ (dörtgen) = 24
B) 6 ▲ (üçgen) = 5
C) −4 ⬟ (beşgen) · 3 ▲ = 9!
D) 4 ⬟ (beşgen) + 3 ▲ = 6
E) −1 ▲ (üçgen) = −2
Cevap:
Aşağıdaki çözümde, çokgenin kenar sayısı n olmak üzere; içine A yazılı n kenarlı çokgenin değerini
“En büyük n farklı tam sayı (A’dan başlayarak aşağı doğru) çarpımı”
şeklinde adım adım inceleyeceğiz. Bu tanıma göre hangi seçeneğin yanlış olduğunu belirleyeceğiz.
İçindekiler
- Sembol Tanımının Ayrıntılı İncelenmesi
- Olumlu ve Olumsuz (Negatif) Değerler İçin Kural
- Seçeneklerin Tek Tek Analizi
- Detaylı Hesaplamalar ve Örnekler
- Sık Yapılan Hatalar
- Tabloyla Özet Karşılaştırma
- Sonuç ve Kısa Özet
1. Sembol Tanımının Ayrıntılı İncelenmesi
Soru bize şu kuralı veriyor:
• Bir n kenarlı çokgen içerisine A tam sayısı yazıldığında, değeri “A’dan küçük veya eşit olan, birbirinden farklı en büyük n tam sayının çarpımı” olarak alınıyor.
Örneğin:
• Üçgen (▲) için n = 3’tür. Yani 3 kenar.
• Dörtgen (▭) için n = 4.
• Beşgen (⬟) için n = 5.
• Altıgen, yedigen vb. olsaydı benzer şekilde kenar sayısı kadar sayıyı çarpmamız gerekecekti.
“En büyük n tam sayı” derken, A’dan başlayarak birer birer azalırız. A eğer pozitifse 5 → 4 → 3 gibi gider. Eğer A negatifse veya sıfırdan küçükse de yine “en büyük” n tam sayı, A, (A−1), (A−2), … şeklinde sürer. Burada “en büyük” ifadesi, sayı doğrusu üzerinde A’nın altında kalan değerleri sıralarken dikkate aldığımız hiyerarşiye işaret eder (negatif değerlerde -4, -5, -6 diye gitmek, -4 > -5 > -6 sıralamasıyla “en büyük”ten “en küçüğe” doğru ilerlemek demektir).
Bu kural çerçevesinde, seçeneklerdeki semboller üzerinden tek tek gidip, verilen ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu tespit edeceğiz.
2. Olumlu ve Olumsuz (Negatif) Değerler İçin Kural
• A ≥ 0 (sıfıra eşit veya pozitif) olduğunda,
- “A’dan küçük veya eşit” n sayı A, A−1, A−2, … şeklinde sıralanıyor.
- Örneğin 5 ▲: 3 kenarlı çokgen → 5, 4 ve 3 çarpımı.
• A < 0 (negatif) olduğunda,
- Yine “A’dan küçük veya eşit” en büyük n sayı, A, (A−1), (A−2), … gibi negatif yönde devam ediyor. Fakat hâlâ “en büyük” sıralamayla hareket ettiğimiz için A’nın hemen bir altındaki sayılar (daha negatif olanları) sıralanır.
- Örneğin A = -4 ve n = 5 (beşgen) ise bu beş sayıyı -4, -5, -6, -7, -8 diye alırız (sayı doğrusunda -4 ≈ -3.999’dan büyüktür ama biz tam sayılarla ilgilendiğimiz için -4, sonra ondan bir tane daha küçük olan -5, sonra -6, -7, -8 gibi devam ederiz). Sayıları çarptığımızda pozitif veya negatif sonuç elde edebiliriz.
Bu iki temel çerçeve, her seçenekte yapacağımız hesaplamaların temelini oluşturacak.
3. Seçeneklerin Tek Tek Analizi
A) 4 ▭ = 24
• Burada A = 4, çokgen ise dörtgen (▭), dolayısıyla n = 4.
• A’dan küçük veya eşit olan 4 farklı tam sayının en büyüğü 4, 3, 2, 1’dir (Sadece 4, 3, 2, 1 alırız).
• Bu sayıların çarpımı 4 × 3 × 2 × 1 = 24’tür.
• Seçenekte 4 ▭ = 24 denilmiş, bu hesaplamayla birebir uyumludur. Dolayısıyla A seçeneği doğrudur.
B) 6 ▲ = 5
• A = 6, çokgen üçgen (▲), yani n = 3.
• A’dan küçük veya eşit olan en büyük 3 tam sayı 6, 5 ve 4’tür.
• 6 × 5 × 4 = 120 yapar.
• Seçenekte 6 ▲ için 5 ifadesi verilmiş. Bu, 120’ye kıyasla tamamen farklı bir değer.
• Dolayısıyla 6 ▲ = 5 ifadesi yanlıştır.
Ancak tüm seçenekleri incelemeden hemen “B yanlış” demek yerine, diğer seçenekleri de kural çerçevesinde kontrol edip bir çelişki olup olmadığına bakacağız.
C) −4 ⬟ · 3 ▲ = 9!
Bu ifade iki sembolü çarpıyor: (−4 ⬟) ile (3 ▲). Sonucun 9! (9 faktöriyel) olduğu iddia ediliyor.
-4 ⬟ Nedir? (A = -4, n = 5)
• Beşgen olduğundan n = 5’tir.
• “−4’ten küçük veya eşit olan en büyük 5 tam sayı”: -4, -5, -6, -7, -8’dir. (Daha büyük negatif rakam -3’tür ama -3, -4’ten büyük olduğu için A’dan büyük olmaz, dolayısıyla A = -4’ten yukarı çıkamayız, tanıma göre A’nın kendisi ve ondan daha küçük değerleri almak zorundayız.)
• Bu 5 sayının çarpımı:
-4 × -5 = 20
20 × -6 = -120
-120 × -7 = 840
840 × -8 = -6720
Yani −4 ⬟ = -6720’dir.
3 ▲ Nedir? (A = 3, n = 3)
• Üçgen olduğundan 3 kenar.
• 3’ten küçük veya eşit olan en büyük 3 tam sayı: 3, 2 ve 1.
• Çarpımları: 3 × 2 × 1 = 6.
Bu İki Değerin Çarpımı
(−4 ⬟) × (3 ▲) = (-6720) × 6 = -40320.
9! Kaçtır?
9! = 1×2×3×4×5×6×7×8×9 = 362880.
• -40320 ≠ 362880. Dolayısıyla “−4 ⬟ · 3 ▲ = 9!” ifadesi yanlıştır.
Bu noktada fark ediyoruz ki B seçeneğindeki ifade de mantık gereği yanlış, C seçeneği de yanlış gözüküyor. Sorunun “Hangisi yanlıştır?” şeklindeki ifadesine rağmen birden fazla hatalı ifade çıkması düşündürücü olsa da, problemdeki tanım negatif sayılar için de aynen uygulanınca C seçeneği de bariz biçimde hata veriyor.
D) 4 ⬟ + 3 ▲ = 6
Bu ifade iki sembolün toplamından oluşuyor: 4 ⬟ (4 beşgen) ve 3 ▲ (3 üçgen). Sonucun 6 olduğu söylenmiş.
4 ⬟ (A = 4, n = 5)
• Beşgen olduğundan 5 sayı seçeceğiz: 4’ten küçük veya ona eşit en büyük 5 tam sayı: 4, 3, 2, 1, 0.
• Çünkü 0 da 1’den sonra gelen en büyük tam sayıdır ve 5 adet sayıya ihtiyacımız vardır.
• Çarpım: 4 × 3 × 2 × 1 × 0 = 0. Dolayısıyla 4 ⬟ = 0.
3 ▲ (A = 3, n = 3)
• Üçgen → 3, 2, 1.
• Çarpım: 3 × 2 × 1 = 6. Dolayısıyla 3 ▲ = 6.
Toplam
4 ⬟ + 3 ▲ = 0 + 6 = 6.
• Verilen ifade (6) tam olarak hesapladığımız değer (6) ile aynı. Yani doğrudur.
E) −1 ▲ = −2
Son seçenek: A = -1, n = 3 (üçgen).
• Bu durumda almamız gereken 3 tam sayı, −1 ve ondan daha küçük iki sayı olmalı: -1, -2, -3.
• Çarpımları:
-1 × -2 = 2
2 × -3 = -6.
Dolayısıyla −1 ▲ = -6 olarak bulunur. Ancak seçenekte −2 yazılıdır, bu da yanlıştır.
Ara Değerlendirme
Gördüğümüz gibi B, C, E maddeleri tanım gereği yanlış sonuçlar veriyor. Bu nedenle, “Hangisi yanlış?” diye sorulmuş olsa da elimizde birden fazla tutarsızlık mevcut. Genelde böyle bir soru formatında tek bir seçeneğin bariz şekilde yanlış olması beklenirken, negatif değerlere de aynı kural uygulanırsa C ve E de yanlış çıkıyor.
Bu tür test sorularında bazen şu ek koşul olabiliyor:
• Tanım, A ≥ n şartıyla veya A’nın negatif olmadığı durumlarla sınırlanmış olabilir.
• Negatif A ile tanım geçersiz sayılabilir.
Fakat soru metninde böyle bir sınırlama açıkça belirtilmediğinden, biz matematiksel formülü aynen uygularsak B, C ve E ifadeleri yanlış çıkıyor.
Çoğu zamanda bu tip sorularda en bariz ve en beklenen hata “B” seçeneği gibi pozitif, kolay bir örnek üzerinden seçileceği için, test mantığında “yanlış” seçeneği B olarak verilmesi muhtemeldir. Ancak C ve E seçeneklerinin de (tanıma sadık kalınarak) yanlışlığını gösterdik. Sorunun müfredat bağlamında veya kitabın yönergesine göre negatif değerlerle ilgili bir kısıt konmuşsa, C ve E “kapsam dışı” sayılıyor olabilir.
4. Detaylı Hesaplamalar ve Örnekler
Aşağıda, her seçenekte kullandığımız matematiksel işlemleri adım adım özetleyip örneklerle açıklıyoruz:
-
B Seçeneği (6 ▲)
- Üçgen sembolü, n = 3.
- 6’dan itibaren geriye doğru 6, 5, 4 → Çarpım 6 × 5 × 4 = 120.
- Seçenek ise 5 demiş, aradaki fark = 120 − 5 = 115. Tamamen tutarsız.
-
C Seçeneği (-4 ⬟ · 3 ▲)
- -4 ⬟ (beşgen): -4, -5, -6, -7, -8 çarpımı = -6720.
- 3 ▲: 3, 2, 1 çarpımı = 6.
- Çarpımları = -6720 × 6 = -40320. 9! ise 362880, çok farklı.
-
E Seçeneği (-1 ▲)
- -1’den başlayarak 3 sayı: -1, -2, -3 ⇒ Çarpım = -6.
- Seçenekte -2 yazılmış, bu da hiç uymuyor.
Bu örnekler, kuralın nasıl uygulandığını göstermeye yeter.
5. Sık Yapılan Hatalar
- Sıfırı Unutmak: D seçeneğinde olduğu gibi, 4 ⬟ (beşgen için 5 sayı) seçilirken, 4, 3, 2, 1, 0 sayısını unutmamak. Eğer 0’ı eklemeyi unutursa öğrenci 4,3,2,1,(-1) diye gidebilir ama bu yanlıştır.
- Negatiflerde Kafa Karışıklığı: A negatifken “en büyük” tanımının doğru sıralama olduğunu unutanlar, -1 yerine -3 gibi değerler yazabilir.
- Faktöriyel Değerleriyle Karıştırmak: C seçeneğinde “9!” ifadesini 362880 yerine başka bir sayıyla karıştırmak.
6. Tabloyla Özet Karşılaştırma
Aşağıdaki tabloda, her seçenekteki sembolün kural gereği “doğru” hesabını ve seçenekte iddia edilen sonucu kıyaslıyoruz:
| Seçenek | Sembol | Gerçek Hesap (Kurala Göre) | Seçenekte Verilen | Doğru/Yanlış Analizi |
|---|---|---|---|---|
| A | 4 ▭ (dörtgen) | 4, 3, 2, 1 çarpımı = 24 | 24 | Eşleşiyor → Doğru |
| B | 6 ▲ (üçgen) | 6, 5, 4 çarpımı = 120 | 5 | 120 ≠ 5 → Yanlış |
| C | (−4 ⬟) · (3 ▲) ⇒ (−4 beşgen) × (3 üçgen) | −4 ⬟ = -6720; 3 ▲ = 6 → çarpımları = -40320 | 9! (362880) | -40320 ≠ 362880 → Yanlış |
| D | 4 ⬟ + 3 ▲ ⇒ (4 beşgen) + (3 üçgen) | 4 ⬟ = (4,3,2,1,0) ⇒ 0; 3 ▲ = (3,2,1) ⇒ 6 → 0 + 6 = 6 | 6 | Eşleşiyor → Doğru |
| E | −1 ▲ (üçgen) | -1, -2, -3 çarpımı = -6 | -2 | -6 ≠ -2 → Yanlış |
Görüldüğü üzere gerçekte B, C ve E maddeleri kuralla çelişiyor; A ve D ise tanımla uyumlu.
7. Sonuç ve Kısa Özet
Soru en başta “Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?” diye soruyor. Ancak negatif A değerleri de aynı tanıma dahil edilirse B, C ve E birlikte yanlış görünüyor. Tipik bir test mantığında sadece bir yanlışın olması beklenir. Muhtemelen soru yazılırken negatif A değerlerinin kullanımına dair bir kısıt ya atlanmış ya da soru “Tümü için kural geçerlidir, çoklu yanlış olabilir” biçiminde tasarlanmış olabilir.
• B Seçeneği (6 ▲ = 5) bariz şekilde yanlıştır; çünkü doğru değer 120’dir.
• C ve E de kuralı aynen uygularsak yanlıştır.
• A ve D seçeneği doğru sonuç veriyor.
Eğer bu bir test sorusu ve tek bir yanıt bekleniyorsa, öğretici kitaplarda çoğunlukla en açık ve “pozitif sayılar üzerinde en bariz yanlış” B seçeneğidir. Fakat saf matematiksel bakışta C ve E de aynı şekilde yanlıştır.
Dolayısıyla bu sembol kuralının negatif sayılar için de işletilmesinde bir sakınca yoksa, birden çok yanlış cevabın bulunduğu söylenebilir. Ama muhtemelen sorunun asıl hedefi, 6 ▲ = 5 ifadesinin yanlışı üzerine odaklanmaktır; çünkü en net hata oradadır.
