4 Kuzey Yanm Küre’de-yaz mevsiminin başladiğı arihte K, L ve M şehrlerinde biim yüzeye düyen Güneş enerjisi mik-
tart gralkte karsilaştirilmiştir.
A)
A Birim YUzeyetan
Güneş Enerjisi Miktar
B
M
Buna göre, bu şehirlerin Dünva-üzerindeki konumları asağıdakilerden hangisindeki gibi olabilir? (Kesikli ciz-
giler Ekvator ve dönenceleri góstermektedir)
Tarit
D
Mevsimler ve İklim: Birim Yüzeye Düşen Güneş Enerjisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- 21 Haziran Tarihi: Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsiminin başladığı tarihtir. Bu tarihte Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne (23^\circ 27' K) 90^\circ’lik dik açıyla düşer.
- Güneş Işınlarının Geliş Açısı ile Enerji İlişkisi: Güneş ışınlarının geliş açısı büyüdükçe (dike yaklaştıkça) birim yüzeye aktarılan ısı ve ışık enerjisi miktarı artar; geliş açısı küçüldükçe (eğik geldikçe) birim yüzeye düşen enerji azalır:\text{Geliş Açısı} \uparrow \implies \text{Birim Yüzeye Düşen Enerji} \uparrow
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Adım 1 — Tarihin ve Grafiğin Belirlenmesi
- Kuzey Yarım Küre’de yazın başladığı tarih 21 Haziran’dır.
- Grafiğe göre birim yüzeye düşen enerji miktarları:\text{K} > \text{L} > \text{M}
- Bu durum, 21 Haziran günü Güneş ışınlarını en büyük (en dik) açıyla alan şehrin K, orta büyüklükte bir açıyla alan şehrin L, en küçük (en eğik) açıyla alan şehrin ise M olduğunu gösterir.
Adım 2 — Konumların Değerlendirilmesi
- 21 Haziran’da:
- Yengeç Dönencesi: Işınları 90^\circ dik açıyla alır \rightarrow Birim yüzeye en fazla enerji düşer (\mathbf{K} şehri burada olmalıdır).
- Ekvator: Işınları yaklaşık 66,5^\circ’lik büyük bir açıyla alır \rightarrow Enerji miktarı ortadadır (\mathbf{L} şehri burada olmalıdır).
- Oğlak Dönencesi: Işınları yaklaşık 43^\circ’lik eğik bir açıyla alır (kış mevsimi başlangıcı) \rightarrow Birim yüzeye en az enerji düşer (\mathbf{M} şehri burada olmalıdır).
Seçeneklerin İncelenmesi:
- A Seçeneği: Şehirlerin konumları enerjinin en çok K’de, en az M’de olduğu sıralamayı sağlamaz.
- B Seçeneği: K ve M konumları Yengeç ve Oğlak dönencesi şartını tam olarak sağlamamaktadır.
- C Seçeneği: M şehri Yengeç Dönencesi üzerinde gösterilmiştir. Bu durumda M’nin en yüksek enerjiye sahip olması gerekirdi, grafikle çelişir.
- D Seçeneği:
- \mathbf{K} şehri Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç Dönencesi üzerinde,
- \mathbf{L} şehri Ekvator üzerinde,
- \mathbf{M} şehri ise Güney Yarım Küre’deki Oğlak Dönencesi üzerindedir.
Bu dağılım K > L > M sıralamasını eksiksiz sağlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D Seçeneği
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Işınların Düşme Açısı: Dik veya dike yakın açıyla gelen ışınlar dar bir alanı aydınlatır ancak birim yüzeye düşen enerji miktarını artırarak sıcaklığın yükselmesine neden olur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Ekvator’un her zaman Dünya’nın en sıcak yeri olduğunu düşünüp 21 Haziran’da da en fazla enerjinin Ekvator’a düşeceğini varsaymak.- Doğru Yaklaşım: Eksen eğikliği sebebiyle 21 Haziran’da Güneş ışınları Ekvator’a değil, Yengeç Dönencesi’ne dik düşer; bu yüzden en çok enerji Yengeç Dönencesi’nde toplanır.
Aynı soruda tarih 21 Aralık olarak verilseydi sıralama nasıl değişirdi, incelemek ister misin?