SORU: Ali, Veli ve Can’ın gülle atma yarışında, verilen hedefe olan uzaklık ve sıralamaya göre Can’ın attığı gülle uzaklığı kaç metredir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Üçgen mesafe hesapları ve Pisagor Teoremi.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Bilgileri yerleştir
- Hedef, Ali, Veli ve Can’a yatayda 12 m uzaklıkta.
- Ali ve Veli, Can ile yan yana dizili (Ali - Veli - Can) ve aralarındaki mesafe 1 m (varsayılan).
Adım 2 — Ali ve Veli’nin attıkları güllenin hedefe uzaklıkları
- Ali’nin gülle ile hedef arası mesafe: 0,28 m
- Veli’nin gülle ile hedef arası mesafe: 0,46 m
Adım 3 — Koordinat sistemi kur
- Hedef noktası: (12, 0)
- Ali: (0, 0)
- Veli: (0, 1)
- Can: (0, 2) (Ali, Veli, Can yan yana, aralarında 1 m varsayımıyla)
Adım 4 — Ali ve Veli’nin atış noktaları ile hedef arasındaki mesafeyi yaz
\sqrt{(12 - 0)^2 + (0 - 0)^2} - \text{attığı gülle mesafesi} = 0,28
Aslında bilinen 0,28 m hata uzaklığıdır, yani Ali’nin gülle attığı mesafe hedef noktasına 0,28 m uzaklıkta. Dolayısıyla Ali’nin attığı mesafe:
\sqrt{(x - 0)^2 + (y - 0)^2} = 12 - 0,28 = 11,72 \text{ m (approx.)}
Ancak daha doğru yöntem:
Ali’nin attığı mesafe = hedefe olan gerçek mesafe (12 m) ± 0,28 m hatası → tam olarak hesaplamada kullanılmıyor.
Burada hata uzaklıkları hedef ile atılan gülle arasındaki doğrudan uzaklık (d) verilmiş ve amaç hedefe olan toplam mesafeyi hesaplamak.
Adım 5 — Ali’nin attığı güllenin koordinatları bilinmediği için, önce sıralamaya göre Can’ın attığı mesafeyi bulmalıyız.
Adım 6 — Sorudaki bilgiye göre; sıralama:
-
- Ali (en yakın)
-
- Can
-
- Veli (en uzak)
Adım 7 — Veli, hedefe 0,46 m uzaklıkta, Can ondan daha yakın atmıştır.
Yani Can’ın atış mesafesi, hedefe olan uzaklığı 0,28 m (Ali’den) ile 0,46 m (Veli’den) arasında olmalı.
Adım 8 — Şimdi Can’ın attığı mesafeyi hesaplayalım.
Can’ın konumu y ekseninde 2 metrede (Ali=0, Veli=1, Can=2). Hedef (12,0).
Can’ın gülle ile hedef arasındaki mesafe d ve gülle ile Can arasında x mesafedir:
d^2 = (12 - 0)^2 + (0 - 2)^2 = 144 + 4 = 148 \Rightarrow d = \sqrt{148} \approx 12,17 \text{ m}
Bu, Can’ın doğrudan hedefe olan mesafesi.
Adım 9 — Can’ın attığı güllenin hedef uzaklığı yeni mesafe:
Can’ın attığı güllenin hedefe olan uzaklığı r seçeneğin doğruluğuna bağlı ve 0,28 m ile 0,46 m arasında olmalı.
Seçeneklerdeki gerçek mesafeteler şunlar (hedefe olan gerçek uzaklıkları bulmak için):
Seçeneklerin hedeften uzaklıkları şu şekilde:
- Seçenek A) 11,46 m → 12,0 - 11,46 = 0,54 çok büyük, Veli’den daha uzak
- Seçenek B) 11,53 m → 0,47 aynı şekilde büyük
- Seçenek C) 11,82 m → 0,18, Ali’den daha yakın ama 0,18 < 0,28 ise Ali birinci olmaz
- Seçenek D) 12,44 m → hedeften daha fazla uzak
Adım 10 — Bize uygun en mantıklı değer 11,53 m gibi gözüküyor, çünkü Can ikinci ve Veli’nin attığı mesafe 11,54 m gibidir (12 - 0,46).
Fakat bu net değil.
Adım 11 — Daha kesin çözüm için Pisagor Teoremi kullanarak Ali’nin ve Veli’nin mesafelerini bulalım.
-
Ali: (0,0), gülle hedefe 12 m ilerde, hata 0,28 m
Gerçek atış mesafesi = \sqrt{(12-0)^2 + (0 - 0)^2} - 0,28 = 12 - 0,28 = 11,72?
Bu doğru değil çünkü hata uzaklığı doğrudan mesafeye çıkarılmıyor. Hata uzaklığı hedef ile gülle arasındaki gerçek mesafedir.
Peki, Ali’nin güllesinin hedefe olan uzaklığı 0,28 m ise, bu demektir ki güllenin hedef koordinatı (12,0) noktasına 0,28 m uzaklıktadır.
Ali’nin atış yaptığı nokta (0,0) olduğundan Ali’nin attığı mesafe:
\sqrt{(x - 0)^2 + (y - 0)^2} = \text{Ali'nin atış mesafesi}
Aynı (x,y) noktası hedefe 0,28 m uzak. Yani,
(x-12)^2 + (y - 0)^2 = (0,28)^2 = 0,0784
Bildiğimiz (x,y), atış noktasından Ali’ye göre değişir.
Ali’nin konumu (0,0) ile (x,y) arası mesafe \textit{r} derseniz,
r = \sqrt{x^2 + y^2}
Ama y=0 olur çünkü Ali ve diğerleri yan yana. Ancak Can 2 m y eksenindeyse.
Şimdi,
Ali’nin durduğu: (0,0)
Veli’nin durduğu: (0,1)
Can’ın durduğu: (0,2)
Hedef: (12,0)
Can’ın attığı gülle hedefe d_c uzaklıkta ve Can’ın attığı mesafe:
r_c = \sqrt{(x_c - 0)^2 + (y_c - 2)^2}
Ama (x_c, y_c) hedefe 0’dan uzak ve yaklaşık 12 m.
Uygun çözüm için,
Adım 12 — Net olarak; Ali’nin gülle ile hedef mesafesi 0,28 m ise,
Ali’nin attığı mesafe:
r_A = \sqrt{(12)^2 + (0)^2} - 0,28 = 12 - 0,28 = 11,72 \text{ m (yaklaşık)}
Benzer şekilde,
Veli’nin attığı gülle ile hedef arasındaki mesafe 0,46 m ise,
Veli’nin attığı mesafe:
r_V = \sqrt{(12)^2 + (1)^2} - 0,46 = \sqrt{144 + 1} - 0,46 = \sqrt{145} - 0,46 \approx 12,04 - 0,46 = 11,58 \text{ m (yaklaşık)}
Bu durumda Ali en yakın: 11,72 m, Veli ise 11,58 m (daha yakın olması gerekirdi).
Bu yüzden,
Hedef (12,0)
Ali’nin atış noktası: (0,0)
Ali’nin gülle hedefe olan uzaklığı:
d_A = \sqrt{(12 - 0)^2 + (0 - 0)^2} = 12 \text{ m}
Gülle, hedefe 0,28 m uzaklıkta olduğuna göre, Ali’nin attığı mesafe:
r_A = 12 - 0,28 = 11,72 \text{ m}
Benzer hesap Can için:
r_C = \sqrt{(12 - 0)^2 + (0 - 2)^2} - d
Burada d Can’ın gülle ile hedef arasındaki hata uzaklığıdır.
r_C = \sqrt{144 + 4} - d = \sqrt{148} - d \approx 12,17 - d
Ama Can ikinci olduğuna göre,
11,72 < r_C < 11,58
Bu sıralama mantıksız çünkü 11,58 < 11,72 değil.
Tekrar gözden geçirildiğinde,
- Ali birinci (en yakın)
- Can ikinci (ortada)
- Veli üçüncü (en uzak)
Verilen hata uzaklıkları hedefe olan gülle hatalarıdır (yani gerçek atış noktası ile hedef arası tam mesafe değil, gülle ile hedef arası mesafe).
Buna göre doğru cevap seçeneklerden en mantıklı olan:
A) 11,46
Çünkü bu değer Can’ın attığı mesafe olarak diğerlerinden sıralamada ve mesafede uygun. Ali 11,72 (en yakın), Can 11,46 ikinci, Veli ise en uzak.
CEVAP: A) 11,46
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?