SORU: 3. Milli Mücadele Dönemi’nde yeri geldiğinde bağımsızlık uğruna demokrasi dışına çıkıldığına; I. İstiklal Mahkemelerinin kararları, II. Başkomutanlık Yasasının çıkarılması, III. Kuvayi Milliye’nin kaldırılması durumlarından hangileri kanıt olarak gösterilebilir? (A) Yalnız I (B) Yalnız II (C) I ve II (D) II ve III (E) I, II ve III
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A seçeneği Yalnız I diyor. İstiklal Mahkemeleri olağan hukuk kurallarının dışında yetkiler kullanmış, sert kararlar almış ve siyasi muhaliflere karşı uygulamalar yapmış; bu durum demokrasi normlarının askıya alındığının bir kanıtıdır. Ancak sadece I’nin gösterilmesi, Başkomutanlık Yasası gibi diğer olağanüstü yetkileri dışarıda bırakır.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B seçeneği Yalnız II diyor. Başkomutanlık Yasası (Başkomutanlık Yetkileri) hükümete/başkomutana olağanüstü yetkiler vererek normal demokratik süreçlerin geri planda kalmasına yol açmıştır; bu da demokrasi dışında çıkılmasına örnektir. Fakat I de aynı şekilde kanıt olduğundan II’yi tek başına göstermek eksik kalır.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C seçeneği I ve II diyor. Hem İstiklal Mahkemeleri hem de Başkomutanlık Yasası, Milli Mücadele sırasında bağımsızlık için gerektiğinde demokratik/usul kurallarının ikinci plana alındığını gösteren doğrudan örneklerdir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D seçeneği II ve III diyor. II evet kanıt, ancak Kuvayi Milliye’nin kaldırılması (III) merkezî otoritenin güçlendirilmesi ve düzenli ordu kurulması amacıyla yapılmış bir uygulamadır; bu daha çok devletin tek elden savaş yürütmesini sağlama, düzensiz güçleri tasfiye etme amacındadır ve doğrudan “demokrasi dışına çıkma” kanıtı sayılmaz.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
E seçeneği I, II ve III diyor. I ve II doğru örneklerdir; III ise demokrasi dışına çıkıldığının kanıtı olmaktan ziyade merkezi ordunun oluşturulması ve düzenin sağlanmasıyla ilgilidir. Bu nedenle III’ün dahil edilmesi seçeneği yanlışlaştırır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
C. I ve II — İstiklal Mahkemeleri ve Başkomutanlık Yasası her ikisi de demokratik usullerin askıya alındığını gösteren doğrudan kanıtlardır.
A. Yalnız I — I doğru ama II ihmal edildiği için eksik.
B. Yalnız II — II doğru ama I ihmal edildiği için eksik.
D. II ve III — II doğru, III uygun bir kanıt değil.
E. I, II ve III — I ve II doğru, III uygun olmadığı için yanlış.
Adım 7 — Son Doğrulama
İstiklal Mahkemeleri olağan hukuk ve demokratik güvencelerin dışına çıkan kararlar almış; Başkomutanlık Yasası ise yürütmeye olağanüstü yetkiler vererek demokratik sürecin sınırlarını genişletmiştir. Bu nedenle doğru seçenek I ve IIdir.
CEVAP: C) I ve II
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 