Elif’in deneyinde gözlemlenen elektriksel olaylar hangi ilkeyle açıklanabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. İlkeyi İncele
Yalıtkan cisimler sürtünme ile elektrikle yüklenebilir.
Elif, nötr plastik tarağı kuru saçına sürtüp elektriklendiğini gözlemliyor. Bu, yalıtkan cisimlerin sürtünme ile yüklenebileceğini gösterir. Dolayısıyla I. ilke gözlemi açıklar.
Adım 2 — II. İlkeyi İncele
Elektriksel olarak zıt cinste yüklenen cisimler birbirini çeker.
Saç telleri tarakla ve alüminyum folyoyla karşılaştığında çekim oluyor; bu zıt yüklerin birbirini çektiğinin göstergesidir. Bu yüzden II. ilke de gözlemi açıklar.
Adım 3 — III. İlkeyi İncele
Elektrikle yüklü cisimler, yüksüz cisimleri çekebilir.
Alüminyum folyoda başlangıçta yüksüz (nötr) olsa da, elektrikli tarağın etkisiyle çekiliyor. Bu da III. ilkeyle açıklanır.
Adım 4 — Sonuç
Elif’in gözlemleri yalıtkanların sürtünmeyle yüklenmesi, zıt yüklerin çekmesi ve yüklerin yüksüz cisimleri çekmesi ilkeleriyle açıklanabilir.
CEVAP: E) I, II ve III
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Elif’in nötr plastik tarağı saçına sürttükten sonra saç tellerinin tarağa ve nötr alüminyum folyoya doğru hareket ettiğini gözlemlemesi hangi ilkelerle açıklanır?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele (A: Yalnız I)
İlkeler: I: Yalıtkan cisimler sürtünme ile elektrikle yüklenebilir.
Açıklama: I doğru; tarağın saçla sürtünme sonucu yüklendiğini açıklar. Ancak bu tek başına folyonun ve saçın çekilmesini açıklamaz. Bu yüzden A yetersizdir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele (B: I ve II)
İlkeler: II: Elektriksel olarak zıt cinste yüklenen cisimler birbirini çeker.
Açıklama: Saç ile tarağın sürtünme sırasında zıt yükler alması mümkündür; bu durumda saç-tarağı çekme olayı II ile açıklanabilir. Fakat folyo başlangıçta nötrdür; folyonun çekilmesi II ile doğrudan açıklanamaz. Bu nedenle sadece I ve II tüm gözlemleri kapsamaz.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele (C: I ve III)
İlkeler: III: Elektrikle yüklü cisimler, yüksüz cisimleri çekebilir.
Açıklama: I tarağın nasıl yüklendiğini, III ise yüklü tarağın nötr folyonun polarize olup çekilmesini açıklar. Ancak saçın çekilmesi durumunda saç sürtünme sonucu yüklendiyse o çekim zıt yüklerin çekmesiyle de (II) açıklanabilir. Yine de I ve III folyo olayı için gereklidir ama saç olayı için eksik kalabilir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele (D: II ve III)
Açıklama: II saç-tarağı açıklayabilir (eğer saç gerçekten yüklenmişse), III folyonun çekilmesini açıklar. Fakat tarağın nasıl yüklendiğini (sürtünme ile) açıklayan I eksiktir; bu nedenle D de eksiktir.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele (E: I, II ve III)
Açıklama: I tarağın sürtünme ile yüklendiğini açıklar. II saç ile tarağın birbirini çekmesini açıklayabilir (saç da sürtünme ile zıt yük almış olabilir). III nötr folyonun yüklü tarak tarafından çekilmesini açıklar (polarizasyon/uyartma ile). Tüm gözlemler birlikte değerlendirildiğinde I, II ve III birlikte en kapsamlı açıklamayı sağlar.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Yalnız I — YANLIŞ: Tarağın yüklenmesini açıklar ama folyonun çekilmesini açıklamaz.
B. I ve II — YANLIŞ: Folyonun (nötr cisim) çekilmesini açıklamak için III gerekir.
C. I ve III — KISMEN DOĞRU: Folyo olayı iyi açıklanır; saç-tarağın çekimi zıt yüklerle de açıklanabilir, bu yüzden II de gerekir.
D. II ve III — YANLIŞ: Tarağın nasıl yüklendiğini açıklayan I eksik.
E. I, II ve III — DOĞRU: Tarağın sürtünme ile yüklenmesi (I), zıt yüklü cisimlerin çekilmesi (II) ve yüklü cismin yüksüz cismi çekebilmesi (III) birlikte tüm gözlemleri açıklar.
Adım 7 — Son Doğrulama
Tarağın saçla sürtünerek yüklenmesi I, saçın ve tarağın zıt yüklenmesi sonucu çekimi II; nötr folyonun yüklü tarak tarafından polarize edilip çekilmesi III ile açıklanır. Bu yüzden üç ilke de gereklidir.
CEVAP: E) I, II ve III
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?