- 3^{1-3x} = 99^{3^2 dot 11} eşitliğini sağlayan x sayısı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) -\frac{1}{3} < x < \frac{2}{3}
B) -1 < x < 1
C) -\frac{1}{3} < x < 1
D) -\frac{2}{3} < x < 0
E) -\frac{4}{3} < x < -1
3^{1-3x} = 99 Eşitliğini Sağlayan x Sayısının Değer Aralığının Bulunması
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
a > 1 olmak üzere, a^m < a^k < a^n \iff m < k < n eşitsizliği kullanılır. Bir eşitsizlik negatif bir sayı ile çarpıldığında veya bölündüğünde eşitsizlik yön değiştirir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — 99 Sayısının 3’ün Hangi Kuvvetleri Arasında Olduğunu Belirleme
3’ün tam sayı kuvvetlerini yazalım:
81 < 99 < 243 olduğuna göre:
Adım 2 — Üslü Eşitsizliği Kurma
Verilen eşitlikte 99 yerine 3^{1-3x} ifadesini yerleştirelim:
Taban (3) 1’den büyük olduğu için üsler arasındaki sıralama korunur:
Adım 3 — Eşitsizlikten x’i Yalnız Bırakma
Eşitsizliğin her tarafından 1 çıkaralım:
Eşitsizliğin her tarafını -3’e bölelim (negatif sayıya böldüğümüz için eşitsizlik yön değiştirir):
Küçükten büyüğe doğru yazarsak:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E şıkkıdır \left(-\frac{4}{3} < x < -1\right)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Üslü Eşitsizlikler
- Tanım: Tabanı 1’den büyük olan üslü ifadelerde tabanlar aynı iken değer büyüdükçe üs de büyür.
- Bu problemde: 3^4 < 3^{1-3x} < 3^5 ilişkisinden yararlanılarak 4 < 1-3x < 5 eşitsizliğine geçilmiştir.
2. Eşitsizliklerde Yön Değiştirme
- Tanım: Bir eşitsizliğin her iki tarafı negatif bir reel sayı ile çarpılır veya bölünürse eşitsizlik işareti yön değiştirir.
- Bu problemde: -3x ifadesi -3’e bölünürken < işaretleri > işaretine dönüşmüştür.
SIK YAPILAN HATALAR:
Negatif Sayıya Bölünce Yön Değiştirmeyi Unutmak
- Yanlış: 3 < -3x < 4 \implies -1 < x < -\frac{4}{3}
- Doğru: 3 < -3x < 4 \implies -\frac{4}{3} < x < -1
- Neden yanlış: Negatif bir sayıya bölündüğünde sayıların sıralaması tersine döner; yön değiştirilmezse matematiksel olarak imkânsız bir aralık elde edilir.
Bu soru tipini pekiştirmek için benzer bir üslü eşitsizlik sorusu çözmemi ister misin?
