Terazideki * Değerinin Hesaplanması
Kural / Formül:
Terazinin dengede olması için, sol kefedeki toplam kütle sağ kefedeki toplam kütleye eşit olmalıdır.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Bilyelerin Ağırlıklarına Bakalım
- Mavi bilye = 2 g
- Kırmızı bilye = 4 g
- Sarı bilye = 3 g
- Yeşil bilye = 6 g
Adım 2 — Sol Kefedeki Toplam Ağırlık
Sol kefede, eşit sayıda mavi ve kırmızı bilye var.
Toplam ağırlık: * × (2 g + 4 g) = * × 6g
Adım 3 — Sağ Kefedeki Toplam Ağırlık
Sağ kefede, eşit sayıda sarı ve yeşil bilye var.
Toplam ağırlık: * × (3 g + 6 g) = * × 9g
Adım 4 — Dengenin Sağlanması
Terazi dengede ise, sol ve sağ kefelerin ağırlıkları eşit olmalı:
* \times 6 = * \times 9
Ancak burada * aynı sayıda bilye anlamında bir katsayıdır. Soruda * değeri kefelere konulan bilyelerin toplam kütlesidir.
Aslında soruda verilen * değeri “toplam kütle” demektir. Sol ya da sağ tarafın toplam kütlesi * kadar ise:
Sol taraf toplam kütle: * = x \times 6 gram
Sağ taraf toplam kütle: * = x \times 9 gram
Terazi dengede olduğuna göre eşitlik sağlanmalı:
x \times 6 = x \times 9 olamaz. Bu mümkün değil. Burada * toplam kütleyi gösteriyor, eşit sayıda bilyeler olduğuna göre, bilye sayısını ifade eden bir değer n yerine * toplam kütle olarak verilmiş.
Yani eşit sayıda bilye varsa:
Sol taraftaki bilye sayısı = Sağ taraftaki bilye sayısı = n
Sol taraf kütle: n \times (2 + 4) = 6n
Sağ taraf kütle: n \times (3 + 6) = 9n
Terazi dengede ise, bu kütleler eşit olur:
6n = 9n \implies 6n - 9n = 0 \implies -3n = 0 \implies n=0
Bu imkansızdır. Soruda “eşit sayıda” bilyelerin konulduğundan bahsediliyor ama bu iki toplam kütlelerin eşitliğini direkt sağlama mı demek? Hayır, burada * değeri terazi üzerindeki gösterge; eşit sayıda bilyeler konması halinde toplam kütle * kadar.
O zaman bilyelerin sayısı x olarak düşünülsün, o zaman:
Toplam kütle=*
Yani,
6x = * (sol taraftaki toplam kütle)
9x = * (sağ taraftaki toplam kütle)
Burada * aynı zamanda kefelerdeki toplam kütleyi gösteriyor, yani 6x ve 9x eşit olmalıdır, ancak 6x ve 9x eşit olamaz, dolayısıyla terazi dengede ancak farklı sayıda bilyeler varsa olur.
Ama soruda açıkça “sol kefesine eşit sayıda mavi ve kırmızı, sağ kefesine ise eşit sayıda sarı ve yeşil” bilyeler konduğunda terazi dengede olduğu belirtiliyor. Bu durumda tek çözüm bilye sayısının farklı olması, ancak eşit gruplar halinde konulmasıdır.
Soru seçeneklerinde verilen * değerleri toplam kütle olduğuna göre denediğimizde:
-
- = 84 g ise,
Sol taraf: 6n = 84 → n = 14
Sağ taraf: 9n = 84 → n = 9.33 ⇒ sayı tam değil, olmaz
-
- = 96 g ise,
Sol taraf: 6n =96 → n=16
Sağ taraf: 9n=96 → n=10.66 ⇒ tam değil
-
- = 102 g ise,
Sol taraf: 6n=102 → n=17
Sağ taraf: 9n=102 → n=11.33⇒ tam değil
-
- = 108 g ise,
Sol taraf: 6n=108 → n=18
Sağ taraf: 9n=108 → n=12
Burada n tam sayılar değil ama eşit sayıda bilye olması sol ve sağ kefede eşit sayıda mavi+kırmızı / sarı+yeşil bilye olması anlamına gelir.
Buradaki kritik nokta: Soruda “eşit sayıda mavi ve kırmızı” ve “eşit sayıda sarı ve yeşil” bilyeler deniliyor ama sol ve sağ kefelere konulan bilye sayılarının eşit olması gerektiği yazılmıyor. Yani sol kefeye konulanların sayısı ile sağ kefeye konulanların sayısı farklı olabilir.
Öyleyse:
Sol kefedeki mavi ve kırmızı bilye sayısı: x
Sağ kefedeki sarı ve yeşil bilye sayısı: y
Terazi dengede:
Toplam sol ağırlık = Toplam sağ ağırlık
6x = 9y \implies 2x = 3y \implies \frac{x}{y} = \frac{3}{2}
Yani mavi ve kırmızı bilye sayısı, sarı ve yeşil bilye sayısının 3/2 katı.
Şimdi, her kefede toplam bilye sayısı (mavi + kırmızı) = x + x = 2x
Sağ kefede ise aynı şekilde 2y
Toplam bilye sayısı kefelerde 4x + 4y olabilir; değil soruda bu amaçlı değil.
Son olarak * değeri kefeler üzerindeki toplam ağırlık olduğuna göre:
Toplam kütle = 6x + 9y
Ama terazi dengede olduğundan 6x = 9y, yani toplam kütle = 6x + 9y = 6x + 6x = 12x (çift kefede toplam kütle)
Şimdi seçeneklerde ki * değerine bakalım, * mutlaka 12x olmalıdır. Yani * 12’nin katı olmalı.
Seçenekler:
A) 84 → 84 /12 =7 → x=7
B) 96 → 96/12=8 → x=8
C) 102 → 102/12=8.5 → değil
D) 108 → 108/12=9 → 9
Tabloya bakalım: x tam sayı ve y = \frac{2}{3}x
x=7 \rightarrow y= \frac{2}{3} \times 7 = 4.66 → değil
x=8 \rightarrow y = \frac{2}{3} \times 8 =5.33 → değil
x=9 \rightarrow y=6 → tam sayı
Demek ki x=9, y=6 olursa terazi dengede ve toplam ağırlık:
12$x$ = 12 × 9 = 108 g olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) 108
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
- Terazi denge durumu: Sol ve sağ kefelerin toplam kütleleri eşit olmalıdır.
- Orantı: Sol ve sağ kefelere konulan bilye sayıları oranı, ağırlıkların oranına göre ayarlanır.
- Toplam kütle: Terazinin gösterdiği toplam kütle, her iki kefedeki toplamın toplamıdır.
Yaygın Hatalar:
Eşit kütle için eşit sayıda bilye varsaymak — Sol ve sağ kefeye konulan bilyeler farklı kütlelerde olduğu için, eşit kütle için farklı sayılarda bilye konulması gerekebilir.
Kütleleri yanlış toplamak — Renklerin kütlesini ve sayısını dikkatlice dikkate almak gerekir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konu hakkında başka bir örnek ister misin?