2g 4g 3g 6g sol ve kirmizi, sağ kefesine ise eşit sayıda sarı ve yeşil bilyeler konulduğunda terazi denge onumunda ol-

2g 4g 3g 6g sol
Şekil-1
Şekil-2
ve kirmizi, sağ kefesine ise eşit sayıda sarı ve yeşil
bilyeler konulduğunda terazi denge onumunda ol-
maktadır.
A) 84
Terazi üzerindeki * değeri, kefelere konulan bilyele-
rin toplam kütlelerini gram cinsinden göstermektedir.
Buna göre, * değeri aşağıdakilerden hangisi ola-
bilir?
B) 96
sağ
Cho
D) 108

Soru Fotoğrafı:

Terazideki * Değerinin Hesaplanması

:light_bulb: Kural / Formül:
Terazinin dengede olması için, sol kefedeki toplam kütle sağ kefedeki toplam kütleye eşit olmalıdır.

:brain: Çözüm Adımları:

Adım 1 — Bilyelerin Ağırlıklarına Bakalım

  • Mavi bilye = 2 g
  • Kırmızı bilye = 4 g
  • Sarı bilye = 3 g
  • Yeşil bilye = 6 g

Adım 2 — Sol Kefedeki Toplam Ağırlık
Sol kefede, eşit sayıda mavi ve kırmızı bilye var.
Toplam ağırlık: * × (2 g + 4 g) = * × 6g

Adım 3 — Sağ Kefedeki Toplam Ağırlık
Sağ kefede, eşit sayıda sarı ve yeşil bilye var.
Toplam ağırlık: * × (3 g + 6 g) = * × 9g

Adım 4 — Dengenin Sağlanması
Terazi dengede ise, sol ve sağ kefelerin ağırlıkları eşit olmalı:

* \times 6 = * \times 9

Ancak burada * aynı sayıda bilye anlamında bir katsayıdır. Soruda * değeri kefelere konulan bilyelerin toplam kütlesidir.

Aslında soruda verilen * değeri “toplam kütle” demektir. Sol ya da sağ tarafın toplam kütlesi * kadar ise:

Sol taraf toplam kütle: * = x \times 6 gram
Sağ taraf toplam kütle: * = x \times 9 gram

Terazi dengede olduğuna göre eşitlik sağlanmalı:
x \times 6 = x \times 9 olamaz. Bu mümkün değil. Burada * toplam kütleyi gösteriyor, eşit sayıda bilyeler olduğuna göre, bilye sayısını ifade eden bir değer n yerine * toplam kütle olarak verilmiş.

Yani eşit sayıda bilye varsa:
Sol taraftaki bilye sayısı = Sağ taraftaki bilye sayısı = n
Sol taraf kütle: n \times (2 + 4) = 6n
Sağ taraf kütle: n \times (3 + 6) = 9n

Terazi dengede ise, bu kütleler eşit olur:

6n = 9n \implies 6n - 9n = 0 \implies -3n = 0 \implies n=0

Bu imkansızdır. Soruda “eşit sayıda” bilyelerin konulduğundan bahsediliyor ama bu iki toplam kütlelerin eşitliğini direkt sağlama mı demek? Hayır, burada * değeri terazi üzerindeki gösterge; eşit sayıda bilyeler konması halinde toplam kütle * kadar.

O zaman bilyelerin sayısı x olarak düşünülsün, o zaman:
Toplam kütle=*
Yani,
6x = * (sol taraftaki toplam kütle)
9x = * (sağ taraftaki toplam kütle)

Burada * aynı zamanda kefelerdeki toplam kütleyi gösteriyor, yani 6x ve 9x eşit olmalıdır, ancak 6x ve 9x eşit olamaz, dolayısıyla terazi dengede ancak farklı sayıda bilyeler varsa olur.

Ama soruda açıkça “sol kefesine eşit sayıda mavi ve kırmızı, sağ kefesine ise eşit sayıda sarı ve yeşil” bilyeler konduğunda terazi dengede olduğu belirtiliyor. Bu durumda tek çözüm bilye sayısının farklı olması, ancak eşit gruplar halinde konulmasıdır.

Soru seçeneklerinde verilen * değerleri toplam kütle olduğuna göre denediğimizde:

    • = 84 g ise,
      Sol taraf: 6n = 84 → n = 14
      Sağ taraf: 9n = 84 → n = 9.33 ⇒ sayı tam değil, olmaz
    • = 96 g ise,
      Sol taraf: 6n =96 → n=16
      Sağ taraf: 9n=96 → n=10.66 ⇒ tam değil
    • = 102 g ise,
      Sol taraf: 6n=102 → n=17
      Sağ taraf: 9n=102 → n=11.33⇒ tam değil
    • = 108 g ise,
      Sol taraf: 6n=108 → n=18
      Sağ taraf: 9n=108 → n=12
      Burada n tam sayılar değil ama eşit sayıda bilye olması sol ve sağ kefede eşit sayıda mavi+kırmızı / sarı+yeşil bilye olması anlamına gelir.

Buradaki kritik nokta: Soruda “eşit sayıda mavi ve kırmızı” ve “eşit sayıda sarı ve yeşil” bilyeler deniliyor ama sol ve sağ kefelere konulan bilye sayılarının eşit olması gerektiği yazılmıyor. Yani sol kefeye konulanların sayısı ile sağ kefeye konulanların sayısı farklı olabilir.

Öyleyse:
Sol kefedeki mavi ve kırmızı bilye sayısı: x
Sağ kefedeki sarı ve yeşil bilye sayısı: y

Terazi dengede:
Toplam sol ağırlık = Toplam sağ ağırlık
6x = 9y \implies 2x = 3y \implies \frac{x}{y} = \frac{3}{2}

Yani mavi ve kırmızı bilye sayısı, sarı ve yeşil bilye sayısının 3/2 katı.

Şimdi, her kefede toplam bilye sayısı (mavi + kırmızı) = x + x = 2x
Sağ kefede ise aynı şekilde 2y

Toplam bilye sayısı kefelerde 4x + 4y olabilir; değil soruda bu amaçlı değil.

Son olarak * değeri kefeler üzerindeki toplam ağırlık olduğuna göre:
Toplam kütle = 6x + 9y
Ama terazi dengede olduğundan 6x = 9y, yani toplam kütle = 6x + 9y = 6x + 6x = 12x (çift kefede toplam kütle)

Şimdi seçeneklerde ki * değerine bakalım, * mutlaka 12x olmalıdır. Yani * 12’nin katı olmalı.

Seçenekler:
A) 84 → 84 /12 =7 → x=7
B) 96 → 96/12=8 → x=8
C) 102 → 102/12=8.5 → değil
D) 108 → 108/12=9 → 9

Tabloya bakalım: x tam sayı ve y = \frac{2}{3}x

x=7 \rightarrow y= \frac{2}{3} \times 7 = 4.66 → değil
x=8 \rightarrow y = \frac{2}{3} \times 8 =5.33 → değil
x=9 \rightarrow y=6 → tam sayı

Demek ki x=9, y=6 olursa terazi dengede ve toplam ağırlık:
12$x$ = 12 × 9 = 108 g olur.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: D) 108
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: Temel Kavramlar:

  • Terazi denge durumu: Sol ve sağ kefelerin toplam kütleleri eşit olmalıdır.
  • Orantı: Sol ve sağ kefelere konulan bilye sayıları oranı, ağırlıkların oranına göre ayarlanır.
  • Toplam kütle: Terazinin gösterdiği toplam kütle, her iki kefedeki toplamın toplamıdır.

:warning: Yaygın Hatalar:
:cross_mark: Eşit kütle için eşit sayıda bilye varsaymak — Sol ve sağ kefeye konulan bilyeler farklı kütlelerde olduğu için, eşit kütle için farklı sayılarda bilye konulması gerekebilir.
:cross_mark: Kütleleri yanlış toplamak — Renklerin kütlesini ve sayısını dikkatlice dikkate almak gerekir.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme! :rocket:
Bu konu hakkında başka bir örnek ister misin?

Sol kefeye eşit sayıda mavi (2 g) ve kırmızı (4 g), sağ kefeye eşit sayıda sarı (3 g) ve yeşil (6 g) bilye konulduğunda terazinin dengede olduğu durumda, terazi üzerindeki * değeri hangi olabilir?

KULLANILAN KURAL / FORMÜL:

  • Denge için sol ve sağ toplam kütleleri eşit olmalıdır: $$\text{Sol toplam}=\text{Sağ toplam}$$

ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — Değişkenleri tanımla

  • Tanım: Sol kefeye konulan mavi ve kırmızı sayısını n, sağ kefeye konulan sarı ve yeşil sayısını m ile gösterelim.

Birinci terim: Sol toplam

\text{Sol toplam} = n \cdot (2 + 4)
= n \cdot 6
= 6n

İkinci terim: Sağ toplam

\text{Sağ toplam} = m \cdot (3 + 6)
= m \cdot 9
= 9m

Adım 2 — Denge denklemini kur ve çöz

6n = 9m
\div 3
2n = 3m

Adım 3 — Tam sayı çözümlerini belirle

2n = 3m
\Rightarrow n = 3k
\Rightarrow m = 2k

( k pozitif tam sayı )

Adım 4 — "*" değerini hesapla

* = \text{Sol toplam} = 6n
= 6 \cdot (3k)
= 18k

Adım 5 — Seçenekleri kontrol et

  • A) 84

    84 \div 18 = 4{,}666\ldots

    Tam sayı değil → uygunsuz.

  • B) 96

    96 \div 18 = 5{,}333\ldots

    Tam sayı değil → uygunsuz.

  • C) 102

    102 \div 18 = 5{,}666\ldots

    Tam sayı değil → uygunsuz.

  • D) 108

    108 \div 18 = 6

    Tam sayı → uygun.

:white_check_mark: CEVAP: D) 108

TEMEL KAVRAMLAR:

  1. Denge
  • Tanım: Terazide iki kefedeki kütleler eşit olduğunda denge sağlanır.
  • Bu problemde: Sol ve sağ toplam kütleleri eşitlenerek denklem kuruldu.
  1. Tam sayı koşulu
  • Tanım: Bilye sayıları tam sayı olmak zorundadır.
  • Bu problemde: Denklemin tam sayı çözümleri n=3k,\;m=2k ile sağlandı; toplam kütleler 18’in katı olmalı.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

:cross_mark: Katsayıları doğrudan toplam yerine tek bilye ağırlığı sanmak

  • Yanlış: Sol toplamı 2n veya 4n gibi eksik almak.
  • Doğru: Sol toplamı her iki renk için de sayının toplamıyla 6n olmalıdır.
  • Neden yanlış: Her iki renk de n tane olduğundan toplamları toplanmalı.
  • Düzeltme: Her rengin ağırlığını ve sayısını ayrı ayrı toplayın.

Başka soruların olursa sormaktan çekinme! :rocket:

Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?