205 bilye üç kardeşten büyük olana 6 ile doğru, ortanca ve küçük olana sırasıyla 2 ve 3 ile ters orantılı olarak paylaştırılıyor.
Buna göre, küçük kardeş kaç bilye alır?
A) 8
B) 10
C) 15
D) 18
E) 30
Doğru ve Ters Orantı ile Bilye Paylaşımı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Bir x çokluğu a sayısı ile doğru orantılı ise: \frac{x}{a} = k \implies x = a \cdot k
- Bir y çokluğu b sayısı ile ters orantılı ise: y \cdot b = k \implies y = \frac{k}{b}
(Burada k orantı sabitidir).
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kardeşlerin Paylarını Orantı Sabiti (k) Cinsinden Yazma
Büyük kardeş (B), ortanca kardeş (O) ve küçük kardeş (K) olsun. Verilen orantı ilişkilerini tek bir orantı sabiti k ile ifade edelim:
Bu eşitlikten her bir kardeşin aldığı bilye miktarını k cinsinden buluruz:
- Büyük kardeş: B = 6k
- Ortanca kardeş: O = \frac{k}{2}
- Küçük kardeş: K = \frac{k}{3}
Adım 2 — Toplam Bilye Sayısını Eşitleyip Orantı Sabitini (k) Bulma
Üç kardeşin paylaştığı toplam bilye sayısı 205’tir:
Paydaları 6 sayısında eşitleyelim:
Her iki tarafı 41’e bölelim (205 \div 41 = 5):
Adım 3 — Küçük Kardeşin Bilye Sayısını Hesaplama
Küçük kardeşin bilye sayısı formülünde k = 30 değerini yerine yazalım:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — 10
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğerinin de aynı oranda artmasıdır (bölüm durumundadırlar).
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğerinin aynı oranda azalmasıdır (çarpım durumundadırlar).
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Ters orantıyı doğrudan çarpım katsayısı gibi alıp küçük kardeşe 3k, ortancaya 2k yazmak.
Doğru Yaklaşım: Ters orantıda değişken ile sayı çarpım durumunda olduğundan pay \frac{k}{3} ve \frac{k}{2} şeklinde ifade edilmelidir.
Bu konuyla ilgili ters ve doğru orantının birlikte kullanıldığı benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?
