2020 PSS Lisas ayali bir bữyük zar (ll) ozan stir

AJr
B)
DYv
2020 PSS Lisas
ayali bir bữyük
zar (ll) ozan
stir. Biz bu1Sanat ürünü
nefes aldiği lçn
e fazilete bir
3. Gözlerden uzak küçük su kaynakları pek çok balık türü
için yaşam alanlarinin insanlar tarafindan kirletildiği büyük
Terens
nehirlere kiyasla daha güvènli yerlerdir. Ancak şu
günlerde bu akarsularda yaşayan binlerce balık bir
başka korkbnç tehditle karşı karşıya: istilacı türler.
Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi
yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) I
B) II
C) IlI
D) IV
E) V
2021 KPSS Lisn
PITI CKIYOR- TURKÇE
Isarei
ve IV

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin yapısı bakımından diğerlerinden farklı olduğunu bulma

Bu tür sorularda sözcüklerin yapısını incelerken basit, türemiş ve birleşik olup olmadıklarına bakmamız gerekir.

Temel Kavramlar

  • Basit Sözcük: Hiçbir yapım eki almamış sözcüklerdir. Çekim eki alabilirler.
  • Türemiş Sözcük: En az bir yapım eki almış sözcüklerdir. Yapım ekleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir.
  • Birleşik Sözcük: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan sözcüklerdir.

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — “kaynakları” kelimesinin yapısını incele (I)

  • Kelimenin kökü: “kaynak”
  • “kaynak” kelimesi, “kaynamak” fiilinden “-ak” yapım eki alarak oluşmuştur. Bu nedenle türemiş bir sözcüktür. Sonundaki “-ları” ise çekim ekidir.

Adım 2 — “alanlarının” kelimesinin yapısını incele (II)

  • Kelimenin kökü: “alan”
  • “alan” kelimesi, “almak” fiilinden “-an” yapım eki alarak oluşmuştur. Bu nedenle türemiş bir sözcüktür. Sonundaki “-ları” ve “-nın” ise çekim ekleridir.

Adım 3 — “güvenli” kelimesinin yapısını incele (III)

  • Kelimenin kökü: “güven”
  • “güven” kelimesi, isim köküne “-li” yapım eki alarak “güvenli” sıfatını oluşturmuştur. Bu nedenle türemiş bir sözcüktür.

Adım 4 — “yaşayan” kelimesinin yapısını incele (IV)

  • Kelimenin kökü: “yaşa-” (fiil kökü)
  • “yaşa-” fiil köküne “-yan” (sıfat fiil eki, bir yapım ekidir) eki gelerek “yaşayan” sözcüğünü oluşturmuştur. Bu nedenle türemiş bir sözcüktür.

Adım 5 — “korkunç” kelimesinin yapısını incele (V)

  • Kelimenin kökü: “kork-” (fiil kökü)
  • “kork-” fiil köküne “-unç” yapım eki gelerek “korkunç” sözcüğünü oluşturmuştur. Bu nedenle türemiş bir sözcüktür.

Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
Tüm sözcüklerin türemiş olduğu görüldü. Bu durumda soru yanlış olabilir veya bir yazım hatası içerebilir. Ancak, verilen seçenekler ve soru formatı gereği, en az birinin farklı olması beklenir. Soruyu yeniden değerlendirerek, kök ve ek ilişkilerini bir kez daha kontrol edelim.

Tekrar Kontrol:

  • kaynakları (I): kaynamak > kaynak (fiilden isim yapım eki) => Türemiş
  • alanlarının (II): almak > alan (fiilden isim yapım eki) => Türemiş
  • güvenli (III): güven > güvenli (isimden isim yapım eki) => Türemiş
  • yaşayan (IV): yaşa- > yaşayan (fiilden fiil/isim yapım eki - sıfat fiil) => Türemiş
  • korkunç (V): kork- > korkunç (fiilden isim yapım eki) => Türemiş

Görüldüğü üzere, verilen tüm kelimeler yapım eki alarak türemiş sözcüklerdir. Bu durumda sorunun hatalı olduğu veya seçeneklerdeki bir kelimenin aslında basit olduğu ancak incelememizde gözden kaçtığı sonucuna varılabilir. Ancak soruda bir cevap bekleniyorsa, bu tip sorularda genellikle bir tanesi farklı yapıda olur. Tekrar dikkatlice incelendiğinde, genellikle isimden türeyenler veya fiilden türeyenler arasında bir ayrım yapılmak istenir. Ama burada hepsi türemiştir.

Eğer şıklardan birinin basit olması bekleniyorsa ve soruda bir hata yoksa, seçeneklerin doğru yazıldığı varsayılarak tekrar köklere bakılır.

Sorudaki kelimelerin hepsi yapım eki almıştır. Ancak, eğer gözden kaçan bir detay varsa veya bir kelime “basit” olarak kabul edilmek isteniyorsa, bu genellikle kökün kendisi olan ve yapım eki almamış bir kelime olurdu.

ÖSYM’nin bu tür sorularında bazen “kişi” veya “kişiler” gibi kelimeler üzerinden bir ayrım yapılır. Ancak burada tüm kelimeler açıktır ki yapım eki almıştır.

Soruyu tekrar değerlendirdiğimizde, bu sorunun orijinalinde bir hata olma ihtimali yüksektir, çünkü verilen tüm şıklar türemiş yapılıdır. Ancak bir cevap işaretlememiz gerekirse, bu durum bir ikilem yaratır.
Verilen bilgilere göre, bütün sözcükler türemiş yapıdadır. Bu nedenle, sorunun hatalı olduğu varsayımını güçlendirir. Yine de, bir Türkçe testinde bu kadar açık bir hata olması düşük bir ihtimaldir. Genellikle, çok ince nüanslarla basit, türemiş veya birleşik yapıda sözcükler ayırt edilmeye çalışılır.

Bu haliyle, kelime yapısı açısından hepsi türemiştir. Eğer soru bir yanıt gerektiriyorsa, sorunun kendisi veya seçeneklerin işaretlenmesiyle ilgili bir sorun olabilir.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: Soruda verilen tüm numaralandırılmış sözcükler (kaynakları, alanlarının, güvenli, yaşayan, korkunç) yapım eki aldığı için türemiş yapılıdır. Bu durumda, soru kökündeki “yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır” ifadesine göre bir ayrım yapılamamaktadır. Dolayısıyla soru hatalı veya eksik bilgi içermektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: ANAHTAR KAVRAMLAR:

1. Sözcük Yapısı

  • Tanım: Bir sözcüğün basit, türemiş veya birleşik olma durumudur.
  • Bu problemde: Tüm sözcüklerin kökleri ve aldıkları yapım ekleri incelenmiştir.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

:cross_mark: Çekim Eklerini Yapım Eki Sanmak

  • Yanlış: “-lar, -ler, -ı, -i, -e, -de, -den” gibi çekim eklerinin sözcüğün yapısını değiştirdiğini düşünmek.
  • Doğru: Çekim ekleri sözcüğün sadece görevini veya ilişkisini belirtir, yeni bir sözcük türetmez. Yapım ekleri ise sözcüğün anlamını veya türünü değiştirerek yeni bir sözcük oluşturur.
  • Neden yanlış: Bu hatayı yapmak, basit sözcükleri türemiş gibi değerlendirmeye yol açabilir.

Bu konuyu pekiştirmek için farklı yapıda sözcükler içeren benzer bir problem çözmemi ister misin?