2018 KPSS Eğitim Bilimleri 198. Soru: Emel Hanım’ın Kızına Öksürük Şurubu İçirme Yöntemi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A Analizi
A) Eşik
Eşik yöntemi, davranışın sınırlarını belirleme veya uyarıcı eşiğiyle ilgili bir kavramdır. Bu soruda Emel Hanım, azar azar şurup vererek alışkanlık kazandırmış, ancak eşik kavramı doğrudan davranış değişikliği yöntemi değildir. Bu seçenek uyumsuzdur.
Adım 2 — Seçenek B Analizi
B) Bıktırma
Bıktırma (satiation), istenmeyen davranışı aşırı tekrarla bireyi ondan soğutmayı amaçlar (örneğin, aşırı tatlı yedirerek tatlıdan tiksinme). Burada ise istenen davranış (şurup içme) geliştiriliyor ve mide bulantısı önleniyor; bıktırma tam tersi etki yaratır. Yanlış.
Adım 3 — Seçenek C Analizi
C) Zıt Tepki
Zıt tepki (karşı koşullanma), olumsuz bir tepkiyi (mide bulantısı) uyumlu olmayan yeni bir tepkiyle (şurubu rahat içme) değiştirmeyi içerir. Emel Hanım, küçük dozlarla bulantıyı önleyerek korku tepkisini nötr/olumlu hale getirmiş ve alışkanlık kazandırmış. Bu tam uyumlu.
Adım 4 — Seçenek D Analizi
D) Alışkanlığı Bastırma
Alışkanlığı bastırma, mevcut bir alışkanlığı inhibe etmeyi hedefler (örneğin, kötü alışkanlığı durdurma). Soruda yeni bir alışkanlık kazandırılıyor, bastırma değil. Yanlış.
Adım 5 — Seçenek E Analizi
E) Olumlu Pekiştirme
Olumlu pekiştirme, istenen davranışı ödülle artırmaktır (örneğin, içerse övgü verme). Metinde ödül belirtilmemiş; sadece doz azaltarak tolerans sağlanmış. Bu pekiştirme değil.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
C) Zıt Tepki — Olumsuz tepkiyi (bulantı) küçük dozlarla nötrleştirerek yeni tepki oluşturuyor; davranışçı psikolojide sistematik duyarsızlaştırmanın temelidir.
A) Eşik — Davranış değişikliği yöntemi değil, uyarıcı sınırı.
B) Bıktırma — İstenmeyen davranışı söndürür, burada isteneni kazandırıyor.
D) Alışkanlığı Bastırma — Mevcut alışkanlığı durdurur, yeni oluşturmaz.
E) Olumlu Pekiştirme — Ödül yok, sadece tolerans inşası.
Adım 7 — Son Doğrulama
KPSS Eğitim Bilimleri’nde zıt tepki, aversion (olumsuz tepki) olan uyarıcıyı gradual exposure ile tersine çevirir. Emel Hanım’ın yöntemi klasik karşı koşullanmadır; kaynak: Davranışçı yaklaşımlar (Skinner, Wolpe etkileri).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) Zıt Tepki
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir KPSS örneği ister misin?