1921 Anayasasi’ni yapmasI
|. Osmanlı saltanatını yıkmasSI
III. Mustafa Kemal’e “Gazi” unvanını
vermesi
Yukarıdakilerden hangileri, I. TBMM’nin
kuruculuk ve inkılapçılık niteliklerine
örnek olarak gösterilebilir?
A) Yalnız |
D) I ve ll
B) Yalnız I| C) Yalnız l||
E) I ve ll
I. TBMM’nin Kuruculuk ve İnkılapçılık Nitelikleri
I. TBMM’nin gerçekleştirdiği faaliyetlerin siyasi niteliklerini belirlemek, KPSS Tarih sorularında sıkça karşımıza çıkan önemli bir konudur. Soruda bizden hangi öncüllerin “kuruculuk” ve “inkılapçılık” özelliklerini yansıttığı istenmektedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Öncülün Analizi: 1921 Anayasası’nı Yapması
Bir meclisin anayasa yapması, yeni bir devletin temel hukuki yapısını kurduğu anlamına gelir. Anayasa yapan meclislere hukuk literatüründe kurucu meclis denir. Dolayısıyla bu madde, I. TBMM’nin kuruculuk niteliğine doğrudan örnektir.
Adım 2 — II. Öncülün Analizi: Osmanlı Saltanatını Yıkması
1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılması, eski düzenin (monarşi) sona erdirilip yeni bir düzene geçilmesi sürecindeki en radikal adımdır. Mevcut düzeni kökten değiştiren bu tür faaliyetler inkılapçılık (devrimcilik) niteliği taşır. I. TBMM’nin yaptığı tek inkılap saltanatın kaldırılmasıdır. Bu nedenle bu madde inkılapçılık niteliğine örnektir.
Adım 3 — III. Öncülün Analizi: Mustafa Kemal’e “Gazi” Unvanını Vermesi
Sakarya Meydan Muharebesi sonrası meclisin bu unvanı vermesi meclisin siyasi ve takdir yetkisini kullandığını gösterir. Ancak bu durum ne yeni bir devlet kurma (kuruculuk) ne de eski düzeni kökten değiştirme (inkılapçılık) eylemidir; daha çok bir ödüllendirme ve onurlandırma işlemidir.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
- I (1921 Anayasası): Kuruculuk niteliği taşır.
- II (Saltanatın Kaldırılması): İnkılapçılık niteliği taşır.
- III (Gazi Unvanı): Siyasi bir karardır ancak kuruculuk/inkılapçılık kapsamında değildir.
Adım 5 — Final Doğrulama
I. TBMM; yeni bir ordu kurması, yeni bir hükümet oluşturması ve anayasa hazırlamasıyla “Kurucu Meclis”; saltanatı kaldırarak eski rejime son vermesiyle de “İnkılapçı Meclis” özelliğine sahip olmuştur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) I ve II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Kurucu Meclis
- Tanım: Yeni bir devletin kuruluş aşamasında anayasa hazırlayan ve devlet teşkilatını oluşturan meclis.
- Bu problemde: 1921 Anayasası’nın (Teşkilat-ı Esasiye) kabulü meclisin kurucu olduğunu kanıtlar.
2. İnkılapçılık
- Tanım: Toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeyen kurumların kaldırılarak yerine modern ve ilerici kurumların getirilmesi.
- Bu problemde: Saltanatın kaldırılması, meclisin gerçekleştirdiği ilk ve tek inkılap hareketidir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Savaşçı Meclis ile Kurucu Meclisi Karıştırmak
- Yanlış: Kurtuluş Savaşı’nı yönettiği için her askeri kararın kuruculuk olduğunu düşünmek.
- Doğru: Kuruculuk hukukidir (anayasa, yeni devlet ilanı). Unvan verme gibi işlemler meclisin “Savaşçı” ve “Milli” kimliğiyle ilgilidir.
I. TBMM’nin “Milli Meclis” özelliğini kanıtlayan en güçlü belgenin hangisi olduğunu detaylandırmamı ister misin?