1808 yılında imzalanan Sened-i ittifak hakkında
aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Padişah ile bölgesel birer iktidar olan ayanlar
arasında imzalanan ve iktidar paylaşımınin dü-
zenlenmesini amaçlayah bir siyasi sözleşmedir.
B) Padişah, ayanları taraf olarak tanımıştır. Sınırlı
da olsa biriktidar paylaşımina gitmiştir.
C) Padişahin yetkisi ilk kez kısıtlanmiştır.
D) Fransa ve Belçika anayasalarından etkilenerek
hazırlanmiştır.
E) Magna Carta’ya benzer.
aya-
Sened-i İttifak Hakkında Yanlış Olan İfadenin Belirlenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
Sened-i İttifak, 1808 yılında Sadrâzam Alemdar Mustafa Paşa’nın aracılığıyla II. Mahmut ve yerel güç odakları olan ayanlar arasında imzalanmıştır. Bu belge, merkezi otorite ile taşradaki güçler arasında iktidarın nasıl kullanılacağını belirleyen siyasi bir sözleşmedir. Bu ifade doğrudur.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
Bu belge ile Osmanlı padişahı, o güne kadar hukuki bir statüsü olmayan ayanları resmen muhatap almış ve varlıklarını tanımıştır. Padişahın bazı yetkilerini ayanlarla paylaşması, merkezi otoritenin mutlak gücünden sınırlı da olsa taviz verdiği anlamına gelir. Bu ifade doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
Osmanlı tarihinde padişahın mutlak yetkilerini kendi rızasıyla kısıtladığı ilk belge Sened-i İttifak’tır. Bu yönüyle Türk demokrasi tarihinin ve anayasacılık hareketlerinin başlangıcı kabul edilir. Bu ifade doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
Sened-i İttifak, Osmanlı Devleti’nin tamamen kendi iç dinamikleri (ayanların güçlenmesi, merkezi otoritenin zayıflaması) sonucunda ortaya çıkmış yerli bir belgedir. Batı’daki Fransa veya Belçika anayasalarından etkilenme durumu söz konusu değildir. Batı etkisi daha çok Tanzimat Fermanı ve sonrasındaki süreçlerde görülür. Bu ifade yanlıştır.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
Sened-i İttifak, kralın yetkilerini soylular lehine kısıtlayan İngiliz belgesi Magna Carta (1215) ile özü itibarıyla (hükümdarın yetkilerinin ilk kez kısıtlanması) benzerlik gösterir. Bu ifade doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Siyasi bir sözleşmedir — Doğru
B. Ayanlar taraf olarak tanınmıştır — Doğru
C. Padişahın yetkisi ilk kez kısıtlanmıştır — Doğru
D. Batı anayasalarından etkilenmiştir — YANLIŞ
E. Magna Carta’ya benzer — Doğru
Adım 7 — Son Doğrulama
Sened-i İttifak’ın hazırlanmasında dış baskı veya dış model alımı yoktur. Belge, devletin içindeki otorite boşluğunu doldurmak için imzalanmıştır. Bu nedenle D seçeneği hatalı bilgidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Fransa ve Belçika anayasalarından etkilenerek hazırlanmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Sened-i İttifak
- Tanım: 1808’de II. Mahmut ile ayanlar arasında imzalanan belge.
- Bu problemde: Padişahın otoritesini ilk kez sınırlayan iç dinamikli belge olarak geçmektedir.
2. Ayan
- Tanım: Osmanlı’da taşrada güç kazanmış yerel eşraf ve toprak sahipleri.
- Bu problemde: Padişahın karşısında siyasi bir taraf olarak konumlanmışlardır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kavram Karıştırma
- Yanlış: Sened-i İttifak’ta Batı etkisi olduğunu düşünmek.
- Doğru: Sened-i İttifak yerlidir; Tanzimat ve Islahat fermanları Batı etkisi taşır.
- Neden: Öğrenciler tüm yenileşme hareketlerini Batılılaşma ile bağdaştırma eğilimindedir, ancak Sened-i İttifak bir istisnadır.
Osmanlı anayasacılık süreciyle ilgili Tanzimat Fermanı ile Sened-i İttifak arasındaki farkları da incelememi ister misin?
