- Bir araştırmacı, hücre zarının özelliklerini in- celemek amacIyla bir çalişma yapıyor. Bu çalışmada, üzerindeki mikroskobik gözenek- ler sayesinde sadece küçük yapılı moleküllerin geçişine izin veren, büyük yapılı moleküllerin geçişini engelleyen"yarı geçirgen zar" kullana- rak aşağıda bilgileri verilen deneyleri yapıyor. DENEY I İçinde nişasta çözeltisi bulunan, yarı geçirgen bir zar ile kapatılmış torbayı iyot çözeltisi içine bira- kiyor. Bir süre sonra torbanın içinin mavi-mor renk aldiğını, ancak kaptaki sivinin renginin değişmediğini gözlemliyor. (lyot çözeltisi, nişasta varliğında mavi-mor renk alır.) lçinde glikoz çözeltisi bulunan aynı özellikteki torbayı saf su içine birakıyor. Bir süre sonra kap- taki suda yaptiğı testte glikoz bulunduğunu tes- pit ediyor. Bu deney sonuçlarına göre hücre zarnın araştırılan özelliği aşağıdakilerin hangisin- de doğru verilmiştir? A) Enerji harcayarak madde taşıma B) Büyük moleküleri küçük moleküllere par- çalama C) Maddeleri büyüklüğüne göre seçerek ge- çirme D) Hücreye şekil verme ve destek sağlama 7. Sinıf Gelişim Değerlendirme - 5 17. Aşać len E yönt K
SORU: Hücre zarının yarı geçirgen olması deney sonuçlarına göre hangi özelliği gösterir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Yarı geçirgen zar: Sadece küçük yapılı moleküllerin geçişine izin verir, büyük yapılı molekülleri engeller.
- Difüzyon: Moleküllerin çok yoğun olduğu bölgeden az yoğun olana doğru geçişidir.
- Osmos: Suyun yarı geçirgen bir zar arasından yoğunluk farkı sebebiyle geçmesi olayıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Deney I’nin İncelenmesi
İçinde nişasta olan torba, iyot çözeltisine bırakılmış. İyot, küçük molekül olduğu için torbanın içine girmiş, fakat nişasta büyük olduğu için iyot dışına çıkamamış. Torbanın içi mavi-mor renk almış, kaptaki sıvının rengi değişmemiş.
Adım 2 — Deney II’nin İncelenmesi
İçinde glikoz çözeltisi (küçük molekül) bulunan torba, saf su içine bırakılmış. Bir süre sonra kaptaki suda glikoz varlığı test edilmiş ve bulunmuş, yani glikoz dışarı geçmiş.
Adım 3 — Sonucun Analizi
Bu sonuçlar, zarın büyük molekülleri geçirmediğini, küçük moleküllerin ise geçişine izin verdiğini gösterir. Bu durum “maddeleri büyüklüğüne göre seçerek geçirme” yani yarı geçirgenlik özelliğidir.
Adım 4 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
- A) Enerji harcayarak madde taşımak: Deneylerde enerji kullanılmadığı belirtilmemiş, pasif geçiş var. Yanlış.
- B) Büyük molekülleri küçük moleküllere parçalama: Böyle bir olay yok. Yanlış.
- C) Maddeleri büyüklüğüne göre seçerek geçirme: Yarı geçirgenlik tam olarak budur. Doğru.
- D) Hücreye şekil verme ve destek sağlama: Zarın bu özelliği deneyle ilgili değil, yanlış.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) Maddeleri büyüklüğüne göre seçerek geçirme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
SORU: Bir araştırmacının yarı geçirgen zar kullandığı deneylerde elde edilen sonuçlara göre hücre zarının hangi özelliği araştırılmıştır?
CEVAP: C) Maddeleri büyüklüğüne göre seçerek geçirme
AÇIKLAMA: Deney I: İçinde nişasta (büyük molekül) bulunan torba, dışarıda iyot (küçük molekül) olan çözeltiye bırakıldığında torba mavi-mor oluyor; bu, iyotun torba içine girip nişasta ile reaksiyona girdiğini gösterir. Dıştaki çözeltinin renginin değişmemesi, nişastanın dışarı çıkamadığını gösterir. Deney II: İçinde glikoz (küçük molekül) bulunan torba saf suya bırakıldığında dıştaki suda glikoz bulunur; bu da glikozun torbdan dışarı geçtiğini gösterir. Bu sonuçlar zarın molekül boyutuna göre geçişe izin verdiğini (küçükleri geçirip büyükleri engellediğini) gösterir; yani doğru seçenek Cdir.
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Yarı geçirgen zar
- Tanım: Sadece belirli büyüklükteki moleküllerin geçişine izin veren zardır.
- Bu problemde: Küçük moleküller (iyot, glikoz) geçebilmiş; büyük molekül (nişasta) geçememiştir.
-
Difüzyon
- Tanım: Moleküllerin yoğunluk farkına bağlı olarak yüksek yoğunluktan düşük yoğunluğa doğru yayılmasıdır (enerji gerektirmez).
- Bu problemde: İyot ve glikoz yarı geçirgen zar üzerinden difüzyonla hareket etmiştir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
