- \frac{15}{10}\frac{9}{12} - \frac{4}{6}\frac{2}{3}\frac{30}{20} -2
A) Sayı doğrusunda aynı noktaya karşılık gelen rasyonel sayıları bulunuz ve eşitlik sembolü ile gösteriniz.
1-\frac{2}{3}2-\frac{2}{2}3-\frac{3}{2}6-\frac{2}{1}7-\frac{2}{2}8-\frac{2}{3}9-\frac{2}{3}10=-2
B) Aynı noktaya karşılık gelen rasyonel sayıların en sade halini bularak bu sayıların sayı doğrusu üzerinde hangi tam sayıya karşılık geldiğini veya hangi ardışık tam sayılar arasında bulunduğunu belirleyiniz.
C) Bulunan tüm farklı değerlerin sayı doğrusunda soldan sağa doğru dizimi nasıldır?
D) Sayı doğrusunda işaretlediğimiz her nokta için yukarıdakilerden farklı pay paydaya sahip başka bir rasyonel sayı örneği yazınız.
Rasyonel Sayıların Sadeleştirilmesi, Sayı Doğrusunda Gösterimi ve Sıralanması
KULLANILAN KURAL VE YÖNTEMLER:
- Sadeleştirme Kuralı: Bir rasyonel sayının pay ve paydası aynı sıfırdan farklı sayıya bölünerek en sade hali elde edilir: \frac{a \div k}{b \div k} = \frac{a}{b}.
- Tam Sayı ve Aralık Belirleme: Payı paydasına tam bölünen rasyonel sayılar birer tam sayıdır. Tam bölünmeyenler ise bileşik veya basit kesir durumuna göre ardışık iki tam sayı arasında yer alır.
- Sıralama Kuralı: Sayı doğrusunda soldan sağa doğru gidildikçe sayılar büyür (Negatif sayılar < 0 < Pozitif sayılar).
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Verilen Rasyonel Sayıların En Sade Hallerini Bulma
Verilen rasyonel sayıları ortak bölenlerine bölerek en sade hallerini hesaplayalım:
- -\frac{10}{5} = \frac{-10 \div 5}{5 \div 5} = -2
- -\frac{6}{3} = \frac{-6 \div 3}{3 \div 3} = -2
- -2 = -2
- -\frac{15}{10} = \frac{-15 \div 5}{10 \div 5} = -\frac{3}{2}
- \frac{9}{12} = \frac{9 \div 3}{12 \div 3} = \frac{3}{4}
- -\frac{4}{6} = \frac{-4 \div 2}{6 \div 2} = -\frac{2}{3}
- -\frac{12}{18} = \frac{-12 \div 6}{18 \div 6} = -\frac{2}{3}
- \frac{2}{3} = \frac{2}{3}
- \frac{27}{18} = \frac{27 \div 9}{18 \div 9} = \frac{3}{2}
- \frac{30}{20} = \frac{30 \div 10}{20 \div 10} = \frac{3}{2}
Adım 2 — A Maddesinin Çözümü (Aynı Noktaya Karşılık Gelen Sayılar)
Sayı doğrusunda aynı noktaya karşılık gelen (birbirine denk olan) sayılar eşitlik sembolü ile eşleştirilir:
-
-2 değerine sahip olanlar:
-\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2 -
-\frac{2}{3} değerine sahip olanlar:
-\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3} -
\frac{3}{2} değerine sahip olanlar:
\frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2} -
Tek başına kalan farklı değerler:
-\frac{15}{10} = -\frac{3}{2}, \quad \frac{2}{3}, \quad \frac{9}{12} = \frac{3}{4}
Adım 3 — B Maddesinin Çözümü (En Sade Haller ve Sayı Doğrusundaki Yerleri)
Bulunan tüm farklı değerlerin en sade halleri ve bulundukları aralıklar:
- -2: Doğrudan -2 tam sayısı üzerindedir.
- -\frac{3}{2} = -1\frac{1}{2}: -2 ile -1 ardışık tam sayıları arasındadır.
- -\frac{2}{3}: -1 ile 0 ardışık tam sayıları arasındadır.
- \frac{2}{3}: 0 ile 1 ardışık tam sayıları arasındadır.
- \frac{3}{4}: 0 ile 1 ardışık tam sayıları arasındadır.
- \frac{3}{2} = 1\frac{1}{2}: 1 ile 2 ardışık tam sayıları arasındadır.
Adım 4 — C Maddesinin Çözümü (Soldan Sağa Doğru Sıralama)
Sayı doğrusunda sayılar soldan sağa doğru küçükten büyüğe dizilir:
Orijinal halleriyle sayı doğrusu dizilimi:
Adım 5 — D Maddesinin Çözümü (Farklı Pay ve Paydaya Sahip Denk Örnekler)
İşaretlenen her nokta için yukarıdaki soruda geçmeyen yeni denk rasyonel sayılar (genişletme yapılarak):
- -2 noktası için: -\frac{8}{4} veya -\frac{20}{10}
- -\frac{3}{2} noktası için: -\frac{6}{4} veya -\frac{21}{14}
- -\frac{2}{3} noktası için: -\frac{8}{12} veya -\frac{10}{15}
- \frac{2}{3} noktası için: \frac{6}{9} veya \frac{8}{12}
- \frac{3}{4} noktası için: \frac{6}{8} veya \frac{15}{20}
- \frac{3}{2} noktası için: \frac{6}{4} veya \frac{12}{8}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- A) Denk gruplar: \{-\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2\}, \{-\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3}\}, \{\frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}\}
- B) -2 (Tam sayı), -\frac{3}{2} (-2 ile -1 arası), -\frac{2}{3} (-1 ile 0 arası), \frac{2}{3} (0 ile 1 arası), \frac{3}{4} (0 ile 1 arası), \frac{3}{2} (1 ile 2 arası)
- C) Soldan sağa: -2 < -\frac{3}{2} < -\frac{2}{3} < \frac{2}{3} < \frac{3}{4} < \frac{3}{2}
- D) Yeni denk örnekler: -2 \rightarrow -\frac{8}{4}, -\frac{3}{2} \rightarrow -\frac{6}{4}, -\frac{2}{3} \rightarrow -\frac{8}{12}, \frac{2}{3} \rightarrow \frac{6}{9}, \frac{3}{4} \rightarrow \frac{6}{8}, \frac{3}{2} \rightarrow \frac{12}{8}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Denk Rasyonel Sayılar
- Tanım: Pay ve paydası aynı sıfırdan farklı sayı ile çarpıldığında (genişletildiğinde) veya bölündüğünde (sadeleştirildiğinde) değeri değişmeyen sayılardır.
- Bu problemde: Örneğin -\frac{10}{5} ile -\frac{6}{3} sadeleştiğinde her ikisi de -2 değerine eşit olduğundan sayı doğrusunda aynı noktaya karşılık gelir.
2. Sayı Doğrusunda Yön ve Sıralama
- Tanım: Sayı doğrusunda sıfırın solundaki sayılar negatif, sağındakiler pozitiftir. Sola gidildikçe değer küçülür, sağa gidildikçe büyür.
- Bu problemde: Negatif sayılarda mutlak değerce büyük olan sayı (örneğin -2), mutlak değerce küçük olan sayıdan (-\frac{3}{2} = -1.5) daha soldadır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Negatif Rasyonel Sayıları Karşılaştırırken İşareti Unutmak
- Yanlış: -2 > -\frac{3}{2} (Çünkü 2 > 1.5 diye düşünmek)
- Doğru: -2 < -\frac{3}{2}
- Neden yanlış: Negatif sayılarda sıfırdan uzaklaştıkça sayı küçülür. -2 borç, -1.5 borçtan daha küçüktür.
Rasyonel sayıları sayı doğrusuna yerleştirme veya kesirleri genişletip sadeleştirme ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmemi ister misin?
Cevabı uzun değil de kısaca yaz
Rasyonel Sayıların Sadeleştirilmesi ve Sıralanması (Kısa Çözüm)
KULLANILAN KURAL: Bir rasyonel sayı pay ve paydası aynı sayıya bölünerek sadeleştirilir (\frac{a \div k}{b \div k}). Sayı doğrusunda soldan sağa dizilim küçükten büyüğe doğrudur.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sayıların En Sade Halleri
- -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2 = -2
- -\frac{15}{10} = -\frac{3}{2}
- -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3}
- \frac{2}{3} = \frac{2}{3}
- \frac{9}{12} = \frac{3}{4}
- \frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}
Adım 2 — Şıkların Yanıtları
- A) Eşit Olanlar:
- -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2
- -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3}
- \frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}
- B) Bulundukları Aralıklar:
- -2 \rightarrow -2 tam sayısı
- -\frac{3}{2} \rightarrow -2 ile -1 arası
- -\frac{2}{3} \rightarrow -1 ile 0 arası
- \frac{2}{3} \rightarrow 0 ile 1 arası
- \frac{3}{4} \rightarrow 0 ile 1 arası
- \frac{3}{2} \rightarrow 1 ile 2 arası
- C) Soldan Sağa Dizilim:-2 < -\frac{3}{2} < -\frac{2}{3} < \frac{2}{3} < \frac{3}{4} < \frac{3}{2}
- D) Yeni Denk Örnekler:
- -2 = -\frac{8}{4}
- -\frac{3}{2} = -\frac{6}{4}
- -\frac{2}{3} = -\frac{8}{12}
- \frac{2}{3} = \frac{6}{9}
- \frac{3}{4} = \frac{6}{8}
- \frac{3}{2} = \frac{6}{4}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- A) -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2 | -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} | \frac{27}{18} = \frac{30}{20}
- B) -2 (tam sayı), -\frac{3}{2} (-2 ile -1), -\frac{2}{3} (-1 ile 0), \frac{2}{3} (0 ile 1), \frac{3}{4} (0 ile 1), \frac{3}{2} (1 ile 2)
- C) -2 < -\frac{3}{2} < -\frac{2}{3} < \frac{2}{3} < \frac{3}{4} < \frac{3}{2}
- D) Örnekler: -\frac{8}{4}, -\frac{6}{4}, -\frac{8}{12}, \frac{6}{9}, \frac{6}{8}, \frac{6}{4}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Denk Rasyonel Sayılar
- Tanım: Genişletildiğinde veya sadeleştirildiğinde aynı sayısal değere karşılık gelen kesirlerdir.
- Bu problemde: -\frac{10}{5} ve -\frac{6}{3} sadeleştiğinde ikisi de -2 değerini alır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Negatif Sayılarda Sıralama Hatası
- Yanlış: -2 > -\frac{3}{2}
- Doğru: -2 < -\frac{3}{2}
- Neden yanlış: Negatif sayılarda 0’dan uzaklaştıkça sayı küçülür.
Bu değerleri sayı doğrusu çizgisi üzerinde görsel olarak göstermemi ister misin?
Cevabı uzun değil de kısaca yaz
Rasyonel Sayıların Sadeleştirilmesi ve Sıralanması (Özet Çözüm)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Rasyonel sayılarda sadeleştirme: \frac{a \div k}{b \div k} = \frac{a}{b}. Sayı doğrusunda soldan sağa dizilim her zaman küçükten büyüğe (<) doğrudur.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sayıların En Sade Halleri
- -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2
- -\frac{15}{10} = -\frac{3}{2}
- -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3}
- \frac{2}{3}
- \frac{9}{12} = \frac{3}{4}
- \frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}
Adım 2 — Maddelerin Çözümleri
- A) -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2, -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3}, \frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}
- B) -2 (tam sayı), -\frac{3}{2} (-2 ile -1 arası), -\frac{2}{3} (-1 ile 0 arası), \frac{2}{3} (0 ile 1 arası), \frac{3}{4} (0 ile 1 arası), \frac{3}{2} (1 ile 2 arası)
- C) -2 < -\frac{3}{2} < -\frac{2}{3} < \frac{2}{3} < \frac{3}{4} < \frac{3}{2}
- D) -2 = -\frac{8}{4}, -\frac{3}{2} = -\frac{6}{4}, -\frac{2}{3} = -\frac{8}{12}, \frac{2}{3} = \frac{6}{9}, \frac{3}{4} = \frac{6}{8}, \frac{3}{2} = \frac{6}{4}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- A) Denk Eşleşmeler: -\frac{10}{5} = -\frac{6}{3} = -2 | -\frac{12}{18} = -\frac{4}{6} = -\frac{2}{3} | \frac{27}{18} = \frac{30}{20} = \frac{3}{2}
- B) Bulundukları Aralıklar: -2 (tam sayı), -\frac{3}{2} (-2 ile -1), -\frac{2}{3} (-1 ile 0), \frac{2}{3} (0 ile 1), \frac{3}{4} (0 ile 1), \frac{3}{2} (1 ile 2)
- C) Soldan Sağa Dizilim: -2 < -\frac{3}{2} < -\frac{2}{3} < \frac{2}{3} < \frac{3}{4} < \frac{3}{2}
- D) Yeni Denk Örnekler: -\frac{8}{4}, -\frac{6}{4}, -\frac{8}{12}, \frac{6}{9}, \frac{6}{8}, \frac{6}{4}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Denk Rasyonel Sayılar
- Tanım: Genişletildiğinde veya sadeleştirildiğinde aynı sayısal değeri veren kesirlerdir.
- Bu problemde: -\frac{10}{5} ve -\frac{6}{3} sadeleştiğinde her ikisi de -2 değerine eşittir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Negatif Kesirlerde Sıralama Yanılgısı
- Yanlış: -2 > -\frac{3}{2}
- Doğru: -2 < -\frac{3}{2}
- Neden yanlış: Negatif sayılarda sıfırdan sola doğru uzaklaştıkça değer küçülür.
Benzer bir rasyonel sayı sıralama sorusuyla pratik yapmak ister misin?
