15/10 kesin basit kesir olması için payından en az kaç çıkarılmalıdır
15/10 Kesin Basit Kesir Olması İçin Payından En Az Kaç Çıkarılmalıdır?
Kullanılan Kural: Kesin basit kesir, pay ve paydanın en büyük ortak böleni (EBOB) 1 olan kesirdir. Yani, pay ve payda arasındaki ortak bölenlerin tamamı çıkarılmalıdır.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Kesirin İncelenmesi
16-10 kesirinde pay 15, payda 10’dur.
Adım 2 — Pay ve Paydanın EBOB’unu Bulma
15 ve 10 sayılarının en büyük ortak bölenini bulalım:
- 15’in bölenleri: 1, 3, 5, 15
- 10’un bölenleri: 1, 2, 5, 10
Ortak bölenler: 1, 5
EBOB(15,10) = 5
Adım 3 — Paydan Kesirden Ortak Böleni Çıkarma
Şimdi, paydan 15’ten en az kaç çıkarılırsa pay ve payda aralarında asal (EBOB=1) olur?
Pay - x = y (y pozitif tamsayı olacak)
Ve EBOB(y, 10) = 1 olacak.
Adım 4 — Doğru x Değerini Bulma
Ortak bölenleri yok etmek için paydan 15’ten 5 çıkarabiliriz çünkü 5 pay ve paydanın ortak bölenidir. 15 - 5 = 10 olur; ama 10 ve 10 kesir 1 olur, yani kesin basit kesir olmaz.
Bu durumda paydan çıkarılacak sayı pay ve payda arasında ortak bölen kalmayana kadar artırılmalı.
Pay = 15, payda = 10
(x) çıkarılarak yeni pay: 15 - x
Kontrol edelim:
x=1 → 14 ve 10 → EBOB(14,10)=2 (ortak bölen var)
x=2 → 13 ve 10 → EBOB(13,10)=1 (ortak bölen yok)
Yani paydan 2 çıkarılırsa kesir kesin basit kesir olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: Paydan en az 2 çıkarılmalıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
1. Kesin Basit Kesir
- Tanım: Pay ve paydanın ortak böleni sadece 1 olan kesir
- Bu problemde: 15/10 kesirinin paydan çıkarılarak aralarında asal olması sağlanacak
Yaygın Hatalar:
Ortak Bölenin Göz Ardı Edilmesi
- Yanlış: Sadece 5 çıkarılır diye düşünmek
- Doğru: Paydan çıkarılan sayı pay ve payda arasındaki tüm ortak bölenleri ortadan kaldırmalı
- Neden Yanlış: Kesrin tam sayı olması kaçınılmaz olur
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! ![]()
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
15/10 kesrinin basit bir kesir olması için payından en az kaç çıkarılmalıdır?
[KULLANILAN KURAL / FORMÜL:] Bir kesir basit (indirgenmiş) bir kesirdir eğer pay ve paydanın en büyük ortak böleni (EBOB) 1’dir. Yani, \gcd(\text{pay}, \text{payda}) = 1 olmalıdır.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Basit kesir koşulunu belirleme
Bir kesir basit hale gelmek için pay ve paydanın aralarında 1’den başka ortak bölen olmamalıdır. Burada payda sabit 10’dur ve 10’un çarpanları 2 ve 5’tir. Yani, pay 2 veya 5’e bölünmemelidir.
Adım 2 — Orijinal kesri inceleme
Verilen kesir 15/10’dir. 15 ve 10’un EBOB’sı 5’tir (çünkü her ikisi de 5’e bölünür), yani basit değildir. Paydan (15’ten) k çıkararak yeni pay 15 - k olmalı ve \gcd(15 - k, 10) = 1 olmalıdır.
Adım 3 — Uygun pay değerlerini bulma
15 - k, 2’ye ve 5’e bölünmemelidir. 15 tek sayı olduğundan, k çift olmalı ki 15 - k tek olsun (2’ye bölünmesin). Ayrıca, 15 - k 5’e bölünmemeli, yani k 5’e tam bölünmemelidir.
- k çift ve 5’e bölünmeyen değerler: 2, 4, 6, 8, 12, …
- En küçük k’yi deneyelim:
- k = 1 (tek): 15 - 1 = 14, \gcd(14, 10) = 2 (uygun değil).
- k = 2 (çift): 15 - 2 = 13, \gcd(13, 10) = 1 (uygun, çünkü 13 asal sayıdır ve 10 ile ortak böleni yok).
Adım 4 — Son doğrulamayı yapma
k = 2 ile elde edilen kesir 13/10’dir ve EBOB’sı 1’dir, yani basittir. Daha küçük bir k yoktur, çünkü k = 1 işe yaramaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] En az 2
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Basit Kesir
- [Tanım:] Pay ve paydanın aralarında 1’den başka ortak bölen olmayan kesirdir, yani en küçük haliyle yazılmıştır.
- [Bu problemde:] 15/10’i basit hale getirmek için payı değiştirerek \gcd değerini 1 yaptık.
2. En Büyük Ortak Bölen (EBOB)
- [Tanım:] İki sayının ortak bölenlerinin en büyüğüdür, \gcd sembolüyle gösterilir.
- [Bu problemde:] \gcd(15 - k, 10) = 1 olunca kesir basit olur.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
EBOB kontrolünü atlama
- [Yanlış:] Payı azaltmayı denemek ama her azaltmanın basit kesir yapacağını varsaymak, örneğin k = 1 ile 14/10’u basit sanmak.
- [Doğru:] Her zaman \gcd hesaplayarak kontrol etmek.
- [Neden yanlış:] Azaltma rastgele olursa, pay hala payda ile ortak bölenlere sahip olabilir ve kesir basit olmaz.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek veya pratik problem ister misin?