Soru: Resimdeki dairesel dilimlerin verilen değerlerine göre alanlarını hesaplayınız. Şıklar arasındaki farkları açıklayınız.
Cevap:
Dairesel dilimlerin alanlarını bulmak için aşağıdaki formülü kullanabiliriz:
Dairenin alanı formülü ise:
Burada r dairenin yarıçapıdır.
Görseldeki her bir şıkkı çözerek açıklayalım:
a) Şık
- Yarıçap (r): 5 cm
- Merkez açı: 40°
Dairenin alanı:
Dairesel dilim alanı:
b) Şık
- Yarıçap (r): 12 cm
- Merkez açı: 30°
Dairenin alanı:
Dairesel dilim alanı:
c) Şık
- Yarıçap (r): 5 cm
- Merkez açı: 90°
Dairenin alanı:
Dairesel dilim alanı:
d) Şık
- Yarıçap (r): 4 cm
- Merkez açı: 150°
Dairenin alanı:
Dairesel dilim alanı:
e) Şık
- Yarıçap (r): 2 cm
- Merkez açı: 180°
Dairenin alanı:
Dairesel dilim alanı:
Özet Tablosu
| Şık | Yarıçap (r) | Merkez Açı (°) | Dilim Alanı (cm²) |
|---|---|---|---|
| a | 5 cm | 40° | \frac{25\pi}{9} |
| b | 12 cm | 30° | 12\pi |
| c | 5 cm | 90° | 6.25\pi |
| d | 4 cm | 150° | \frac{20\pi}{3} |
| e | 2 cm | 180° | 2\pi |
Sonuçlar yukarıdaki gibi hesaplanmıştır. Önemli olan, her dilim için doğru formülleri ve adımları takip etmektir.
Soru:
Gönderdiğiniz görsele göre “M” merkezli dairelerde verilen yarıçap ve açı ölçülerine sahip daire dilimlerinin (sarısıyla boyanmış kısımların) alanlarını, “π = 3” alarak hesaplayınız.
Table of Contents
- Daire Diliminin Alan Formülü
- Her Şıkkın Adım Adım Çözümü
- (a) Şıkkı
- (b) Şıkkı
- (c) Şıkkı
- (d) Şıkkı
- (e) Şıkkı
- (g) Şıkkı
- Özet Tablo
- Sonuç ve Özet
1. Daire Diliminin Alan Formülü
Bir daire diliminin alanı, genel olarak aşağıdaki formülle bulunur:
• Burada “θ” (theta) daire diliminin merkez açısı (derece cinsinden), “r” ise dairenin yarıçapıdır.
• Soruda π = 3 alınması istenmiştir. Dolayısıyla işlem yaparken π yerine 3 kullanacağız.
2. Her Şıkkın Adım Adım Çözümü
Aşağıda, görseldeki şıkları (a), (b), (c), (d), (e), (g) olarak ele aldık. Bazı şıklarda yalnızca açı ve yarıçap değeri net anlaşıldığı için çözümler gösterilmiştir. Eğer (c) gibi bazı şıklarda açı bilgisi net değilse, o açıyı öğrenci (veya hocası) tarafından netleştirmek gerekir. Yine de örnek hesaplama yöntemi aynıdır.
2.1 (a) Şıkkı
• Yarıçap: r = 9 cm
• Merkez Açı: θ = 40°
• Formül:
2.2 (b) Şıkkı
• Yarıçap: r = 12 cm
• Merkez Açı: θ = 30°
• Formül:
2.3 (c) Şıkkı
Görselden (c) şıkkındaki daire diliminin hangi açıya sahip olduğu tam net anlaşılmamışsa bunu mutlaka sorudaki açı değerine göre belirlemelisiniz. Örneğin θ = 20° ya da 60° ise —her iki durumda da hesap aynı biçimde yapılır:
Örneğin θ = 20° ise:
θ = 60° olsaydı:
Dolayısıyla (c) için açının tam değeri soruda / kitapta nasıl verildiyse, aynı yöntemle alanı bulabilirsiniz.
2.4 (d) Şıkkı
• Yarıçap: r = 4 cm
• Merkez Açı: θ = 150°
• Formül:
2.5 (e) Şıkkı
• Yarıçap: r = 2 cm
• Merkez Açı: θ = 180°
• Formül:
2.6 (g) Şıkkı
• Yarıçap: r = 4 cm
• Merkez Açı örneğin 90° ise:
Not: (g) şıkkındaki açı 90°’den farklı ise tek yapmanız gereken açıyı formülün θ yerine koymaktır.
3. Özet Tablo
Açı ve yarıçap değerlerinin belli olduğu durumlar için (π = 3) şu şekilde bir tablo oluşturabilirsiniz:
| Şık | Yarıçap (r) | Açı (θ) | Alan Formülü | Alan (cm²) |
|---|---|---|---|---|
| (a) | 9 cm | 40° | (40/360) × 3 × 81 | 27 |
| (b) | 12 cm | 30° | (30/360) × 3 × 144 | 36 |
| (c) | 5 cm | θ (belli değil) | (θ/360) × 3 × 25 | (θ’ye göre hesaplanır) |
| (d) | 4 cm | 150° | (150/360) × 3 × 16 | 20 |
| (e) | 2 cm | 180° | (180/360) × 3 × 4 | 6 |
| (g) | 4 cm | 90° (?) | (90/360) × 3 × 16 | 12 |
Tablodaki (c) ve (g) gibi açısı net olmayanlar için tabloya kendi açınızı (örneğin soruda yazan değer) ekleyerek işlemi uygulayın.
4. Sonuç ve Özet
• Daire dilimi alanı için temel formül:
olup bu soruda “π = 3” alınmaktadır.
• Yarıçap ve açı bilgilerini doğru belirlediğinizde, her bir dilimin alanını kolaylıkla yukarıdaki formülle bulabilirsiniz.
• Eğer (c) şıkkının ya da başka bir şıkkın açı değeri soruda net belirtilmemişse, mutlaka o değeri öğrenip formüle yerleştirin.
Bu şekilde her bir sarı bölgenin alanını ayrı ayrı bulmuş olursunuz. Kolay gelsin!
3. M merkezli dairelerde verilen sarı boyalı daire dilimlerinin alanları kaç cm²’dir (π’yi 3 alınız)?
Cevap:
Aşağıdaki soruda, her bir alt şekil (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) için merkezleri M olan, yarıçapları farklı ve belirli açı değerleriyle çizilmiş daire dilimleri (sektörler) verilmiştir. Bizden, şemada sarı boyayla gösterilen dilimlerin alanlarını π = 3 alarak hesaplamamız isteniyor.
İçindekiler
- Daire Diliminin (Sektörün) Tanımı ve Formülü
- Temel Bilgiler ve Kullanılan Formülün Ayrıntıları
- Alt Şekillerin İncelenmesi ve Açı-Yarıçap Bilgileri
- Adım Adım Hesaplamalar
- Hesaplamaların Özet Tablosu
- Önemli Noktalar ve İpuçları
- Genel Değerlendirme ve Sonuç
1. Daire Diliminin (Sektörün) Tanımı ve Formülü
Bir daire dilimi (veya sektör), bir dairenin merkezden geçen iki yarıçap çizgisi ve bu yarıçapların arasında kalan yayla sınırlı “pizza dilimi” benzeri bölgeye denir.
Daire diliminin alanı, merkez açısının (derece cinsinden) daireyi oluşturan 360° içindeki payına göre belirlenir. Temel formül:
Burada:
- \alpha = daire dilimini oluşturan merkez açı (derece).
- r = yarıçap (cm).
- \pi = burada 3 olarak alınması isteniyor.
2. Temel Bilgiler ve Kullanılan Formülün Ayrıntıları
- Yarıçap (r): Dairenin merkezinden dışına (çevresine) çizilen doğru parçasının uzunluğudur.
- Merkez Açı (α): İki yarıçap arasındaki açı ölçüsüdür (derece cinsinden).
- Toplam Daire Alanı: Eğer merkez açısı 360° olsaydı, alan\pi \times r^2olurdu.
- Dilim Oranı: Tam daire 360° olduğu için, \alpha derecelik bir dilim, dairenin\frac{\alpha}{360}kadarını oluşturur.
- Problemdeki Değişiklik: Klasik geometride \pi \approx 3.14 olarak alınsa da, buradaki soru özel olarak \pi = 3 alınmasını istiyor.
Bu bilgileri kullanarak, verilen her bir alt şekle ait (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) daire diliminin alanını ayrı ayrı bulabiliriz.
3. Alt Şekillerin İncelenmesi ve Açı-Yarıçap Bilgileri
Soru görselinde, her bir şekil için farklı bir yarıçap ve merkez açı söz konusudur. Metindeki bakış açımıza göre şu değerler kullanılmaktadır (tahmini veya şekilden net okunan açı ve yarıçaplar listelediğimiz gibidir):
3.1. (a) Şekli: 40° ve r = 9 cm
- Merkez açı: 40°
- Yarıçap: 9 cm
3.2. (b) Şekli: 30° ve r = 12 cm
- Merkez açı: 30°
- Yarıçap: 12 cm
3.3. (c) Şekli: 90° ve r = 5 cm (tahmini)
Görseldeki sarı dilim yaklaşık çeyrek daireye benziyor veya 90° civarında.
- Merkez açı: 90°
- Yarıçap: 5 cm
3.4. (d) Şekli: 150° ve r = 4 cm
- Merkez açı: 150°
- Yarıçap: 4 cm
3.5. (e) Şekli: 180° ve r = 2 cm
Bu, yarım daire dilimi gibi görünüyor.
- Merkez açı: 180°
- Yarıçap: 2 cm
3.6. (g) Şekli: 210° ve r = 4 cm (tahmini)
Görselde sarı alanın, dairenin yarısından daha büyük bir bölümünü kapladığı anlaşılıyor fakat tüm daire de değil. Bu tipik olarak 210° veya 240°, 270° vb. olabilir. Burada 210° varsayıldığında:
- Merkez açı: 210°
- Yarıçap: 4 cm
Not: (c) ve (g) şekillerindeki açı değerleri, yayın uzunluğuna ve görseldeki paylaşıma dayalı ortalama tahminlerdir. Elinizdeki kitaptaki net açılar farklı olabilir. Ancak yöntem her durumda aynıdır:
4. Adım Adım Hesaplamalar
Bu bölümde her alt şekil için formülü uygulayacağız. Her birinde \pi = 3 kabul edildiğini hatırlayalım.
(a) Şekli Hesabı
- Yarıçap r = 9 cm
- Merkez açı \alpha = 40^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{40}{360} \times 3 \times 9^2
- 9^2 = 81
- \frac{40}{360} = \frac{4}{36} = \frac{1}{9}
- Dolayısıyla\text{Alan} = \frac{1}{9} \times 3 \times 81
- 3 \times 81 = 243
- 243 \times \frac{1}{9} = 27
Sonuç (a): 27 cm²
(b) Şekli Hesabı
- Yarıçap r = 12 cm
- Merkez açı \alpha = 30^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{30}{360} \times 3 \times 12^2
- 12^2 = 144
- \frac{30}{360} = \frac{1}{12}
- İç çarpım:\text{Alan} = \frac{1}{12} \times 3 \times 144
- 3 \times 144 = 432
- 432 \times \frac{1}{12} = 36
Sonuç (b): 36 cm²
(c) Şekli Hesabı (90° Varsayımı)
- Yarıçap r = 5 cm
- Merkez açı \alpha = 90^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{90}{360} \times 3 \times 5^2
- 5^2 = 25
- \frac{90}{360} = \frac{1}{4}
- Çarpımlar:3 \times 25 = 75\frac{1}{4} \times 75 = \frac{75}{4}
- \frac{75}{4} = 18.75
Sonuç (c): 18.75 cm² (ya da \frac{75}{4} cm² olarak yazılabilir)
(d) Şekli Hesabı
- Yarıçap r = 4 cm
- Merkez açı \alpha = 150^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{150}{360} \times 3 \times 4^2
- 4^2 = 16
- \frac{150}{360} = \frac{15}{36} = \frac{5}{12}
- Çarpımlar:3 \times 16 = 48\frac{5}{12} \times 48 = 48 \times \frac{5}{12} = 4 \times 5 = 20
Sonuç (d): 20 cm²
(e) Şekli Hesabı (180° yani Yarım Daire)
- Yarıçap r = 2 cm
- Merkez açı \alpha = 180^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{180}{360} \times 3 \times 2^2
- 2^2 = 4
- \frac{180}{360} = \frac{1}{2}
- Çarpımlar:3 \times 4 = 12\frac{1}{2} \times 12 = 6
Sonuç (e): 6 cm²
(g) Şekli Hesabı (210° Varsayımı)
- Yarıçap r = 4 cm
- Merkez açı \alpha = 210^\circ
- Formül:\text{Alan} = \frac{210}{360} \times 3 \times 4^2
- 4^2 = 16
- \frac{210}{360} = \frac{21}{36} = \frac{7}{12}
- Çarpımlar:3 \times 16 = 48\frac{7}{12} \times 48 = 48 \times \frac{7}{12} = 4 \times 7 = 28
Sonuç (g): 28 cm²
5. Hesaplamaların Özet Tablosu
Aşağıdaki tabloda, her bir alt şeklin (tahmini) açı değeri ve yarıçapı kullanılarak elde edilen dilim alan sonuçları listelenmiştir:
| Şekil | Açı (°) | Yarıçap (cm) | Alan Formülü | Hesaplanan Alan (cm²) |
|---|---|---|---|---|
| (a) | 40° | 9 cm | \frac{40}{360} \times 3 \times 9^2 | 27 |
| (b) | 30° | 12 cm | \frac{30}{360} \times 3 \times 12^2 | 36 |
| (c) | 90° | 5 cm | \frac{90}{360} \times 3 \times 5^2 | 18.75 |
| (d) | 150° | 4 cm | \frac{150}{360} \times 3 \times 4^2 | 20 |
| (e) | 180° | 2 cm | \frac{180}{360} \times 3 \times 2^2 | 6 |
| (g) | 210° | 4 cm | \frac{210}{360} \times 3 \times 4^2 | 28 |
Not: (c) ve (g) şekillerindeki açı değerleri tahmine dayalıdır. Kitabınızda açı değerleri net belirtilmişse, yukarıdaki hesaplamayı o açıya göre uyarlayabilirsiniz.
6. Önemli Noktalar ve İpuçları
- π Değerinin Seçilmesi: Bu tip sorularda “$\pi=3$ alınız” ifadesi gelirse, kesinlikle 3.14 veya 3.14159 gibi diğer yaygın yaklaşık değerleri kullanmamalıyız.
- Açı Payı: Daire dilimi alanı, merkez açısının 360° içindeki payıdır. \alpha/360 katsayısı her zaman ilk uygulanması gereken orandır.
- Sadeleştirme Kolaylığı: Açı payları basit kesirlerle sadeleştirilirse işlem yapmak kolaylaşır (örneğin 30°, 90°, 150° gibi açılar).
- Birimi Unutmamak: Yarıçap (cm) bazındadır, alan her zaman cm² cinsinden çıkar.
- Kesir veya Ondalık Gösterim: Soruda tam sayı ya da kesirli sonuç beklenebilir. Özellikle (c) örneğinde olduğu gibi 90° diliminde 75/4 = 18.75’tir; bazı kitaplar bunu “18.75 cm²” veya “75/4 cm²” şeklinde bırakabilir.
7. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Bu soruda, daire dilimlerinin alanları temelde şu denklemle hesaplanmaktadır:
ve bize verilen özel koşulda \pi = 3 alınmıştır. Her bir şekil için açı ve yarıçap değerlerini doğru okuyup, formülü sırasıyla uygularsak sonuçları rahatça bulabiliriz.
Eğer (c) veya (g) şekillerinde kitaptaki açı değerleri farklı ise, o değeri α yerine koyarak aynı yöntemi uygulamanız yeterlidir. Bütün işlemlerde dikkat etmeniz gereken temel hususlar:
- Açı payı: \frac{\alpha}{360}
- Yarıçap karesi: r^2
- Çarpımında: 3 ( \text{π} ) faktörünü eklemek
Böylece, daire dilim alanlarını herhangi bir basit hata yapmadan sistematik şekilde bulabilirsiniz.
