120 metre uzunluğundaki bir yolun sağına 2 lambalı, soluna 1 lambalı aydınlatma direkleri yolun başında ve sonunda olacak şekilde yerleştirilmiştir. Buna göre yolda karşılıklı aynı hizada bulunan direklerdeki toplam lamba sayısı kaç tanedir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- En küçük ortak kat (EOK / LCM) ve aralıklarla yerleştirilen nesnelerin sayısı formülü: \text{sayı}=\dfrac{\text{uzunluk}}{\text{aralık}}+1
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Direklerin konumlarını belirle
- Sol taraftaki direkler her 8 m’de bir ve hem yol başında hem sonunda olduğuna göre konumlar 0,8,16,\dots,120 şeklindedir.
\text{Sol direk sayısı}=\dfrac{120}{8}+1
\text{Sol direk sayısı}=\;15+1
\text{Sol direk sayısı}=\;16
- Sağ taraftaki direkler her 6 m’de bir ve hem yol başında hem sonunda olduğuna göre konumlar 0,6,12,\dots,120 şeklindedir.
\text{Sağ direk sayısı}=\dfrac{120}{6}+1
\text{Sağ direk sayısı}=\;20+1
\text{Sağ direk sayısı}=\;21
Adım 2 — Karşılıklı aynı hizada olan (ortak) konumların aralığını bul
- Ortak konumlar, hem 6 nın hem 8 in katı olan mesafelerdir; bunların aralığı EOK(6,8) kadardır.
\gcd(6,8)=2
\mathrm{EOK}(6,8)=\dfrac{6\cdot 8}{\gcd(6,8)}
\mathrm{EOK}(6,8)=\dfrac{48}{2}
\mathrm{EOK}(6,8)=24
Adım 3 — Ortak hizalardaki konum sayısını bul
- Ortak konumlar 0,24,48,72,96,120 şeklinde olup sayısı:
\text{Ortak konum sayısı}=\dfrac{120}{24}+1
\text{Ortak konum sayısı}=\;5+1
\text{Ortak konum sayısı}=\;6
Adım 4 — Her ortak konumdaki toplam lamba sayısını ve genel toplamı hesapla
- Her ortak konumda sol direkte 2 lamba, sağ direkte 1 lamba vardır; toplam 2+1=3 lambadır.
\text{Her ortak konumdaki lamba sayısı}=2+1
\text{Her ortak konumdaki lamba sayısı}=3
- Tüm ortak konumlardaki toplam lamba sayısı:
\text{Toplam lamba sayısı}=6\times 3
\text{Toplam lamba sayısı}=18
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: 18 (Seçenek B)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- EOK (En Küçük Ortak Kat)
- Tanım: İki veya daha fazla sayının ortak katları içinde en küçük pozitif olan.
- Bu problemde: 6 ve 8 için EOK = 24, dolayısıyla karşılıklı hizalanma her 24 m’de bir olur.
- Aralıkla Yerleştirme Sayısı
- Tanım: Başlangıç ve bitiş dahil edildiğinde aralıkla yerleştirilen nesne sayısı = uzunluk/aralık + 1.
- Bu problemde: Sol için 120/8+1, sağ için 120/6+1 kullanıldı.
SIK YAPILAN HATALAR:
Aralıkları doğrudan toplamak
- Yanlış: 6 m ile 8 m aralıklarını toplayıp 14 m alıp öyle işlem yapmak.
- Doğru: Ortak hizalanma için EOK kullanılır.
- Neden yanlış: Toplama ortak katı vermez; hizalanma yalnızca ortak katlarda gerçekleşir.
- Düzeltme: EOK(6,8)=24 kullanılmalı.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?