11 sınıf fizik tork ders notları
11. Sınıf Fizik Tork Ders Notları
Tork Nedir?
Tork, bir kuvvetin bir noktaya göre dönme etkisidir. Kuvvet, bir cisme uygulandığında o cismi döndürme eğilimi yaratır. Bu dönme etkisine tork denir.
Torkun Formülü
Tork, kuvvet ve kuvvetin uygulandığı noktanın dönme eksenine olan dik uzaklığının çarpımıdır.
\tau = F \times r \times \sin(\theta)
- \tau : Tork (Newton metre, Nm)
- F : Kuvvet (Newton, N)
- r : Kuvvet kolu (dönme eksenine olan dik uzaklık, metre, m)
- \theta : Kuvvet ile kuvvet kolu arasındaki açı
Not: Eğer kuvvet, kuvvet koluna dik ise \sin(\theta) = 1 olur ve tork formülü sadeleşir:
\tau = F \times r
Torkun Yönü
Torkun yönü, sağ el kuralı ile belirlenir:
- Sağ elin parmakları kuvvetin uygulandığı yönde dönmeyi takip eder.
- Başparmak, torkun yönünü gösterir.
Denge Durumu ve Tork
Bir cisim dengedeyse, cisme etki eden saat yönündeki torkların toplamı ile saat yönünün tersindeki torkların toplamı eşittir.
\sum \tau_{saat yönü} = \sum \tau_{saat yönünün tersi}
Tork Örnekleri
| Durum | Açıklama | Formül |
|---|---|---|
| Kapı açma | Kapıya uygulanan kuvvet, menteşeye olan uzaklıkla çarpılır | \tau = F \times r |
| Anahtar ile somun sıkma | Anahtara uygulanan kuvvet ve anahtarın uzunluğu torku belirler | \tau = F \times r |
| Dengede duran çubuk | Saat yönü ve tersindeki torklar eşit olmalı | \sum \tau_{saat} = \sum \tau_{ters} |
Örnek Soru Çözümü
Soru: 0.5 m uzunluğunda bir anahtara 20 N kuvvet uygulanıyor. Kuvvet anahtara dik olarak uygulanıyor. Anahtarın oluşturduğu tork nedir?
Çözüm:
- Kuvvet, anahtara dik olduğu için \sin(90^\circ) = 1
- Kuvvet kolu r = 0.5 m
- Kuvvet F = 20 N
\tau = F \times r = 20 \times 0.5 = 10 \, \text{Nm}
Özet Tablosu
| Kavram | Tanım / Formül | Birim |
|---|---|---|
| Tork (\tau) | Kuvvet × Kuvvet kolu × \sin(\theta) | Newton metre (Nm) |
| Kuvvet (F) | Cismin üzerine uygulanan kuvvet | Newton (N) |
| Kuvvet kolu (r) | Kuvvetin dönme eksenine olan dik uzaklığı | Metre (m) |
| Denge Durumu | Saat yönü torkları = Ters yön torkları | - |
Sonuç:
Tork, kuvvetin dönme etkisini ölçer ve kuvvetin uygulandığı noktanın dönme eksenine olan dik uzaklığı ile kuvvetin büyüklüğüne bağlıdır. Denge durumunda saat yönü ve ters yön torkları eşittir.