100’lü ve 125’li kibrit kutularından belirli sayılarda alındığında her iki türdeki kibrit sayılarının birbirine eşit olduğu görülmüştür. Buna göre bu kibritlere en az kaç TL ödenmiştir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Küçük pozitif tam çözüm için tam sayı denklemleri ve ortak kat (LCM) mantığı.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Eşitlik koşulunu yaz
100x = 125y
Adım 2 — Denklemi sadeleştir
100x = 125y
= \displaystyle 25\cdot 4x = 25\cdot 5y
= \displaystyle 4x = 5y
Adım 3 — En küçük pozitif tamsayı çözümünü bul
Birinci işlem: y’yi parametre ile ifade et
4x = 5y
= \displaystyle y = \frac{4}{5}x
İkinci işlem: y tam sayı olmalı → x en küçük şekilde 5’in katı olmalı
x = 5k \quad (k\in\mathbb{Z}^+)
Üçüncü işlem: k = 1 alarak en küçük pozitif çözümü al
x = 5\cdot 1
= \displaystyle 5
y = \frac{4}{5}x
= \displaystyle \frac{4}{5}\cdot 5
= \displaystyle 4
Adım 4 — Toplam maliyeti hesapla
Birinci terim: 100’lü kutulardan 5 adet, her biri 6 TL
5\cdot 6\ \text{TL}
= \displaystyle 30\ \text{TL}
İkinci terim: 125’li kutulardan 4 adet, her biri 8 TL
4\cdot 8\ \text{TL}
= \displaystyle 32\ \text{TL}
Toplam maliyet:
30\ \text{TL} + 32\ \text{TL}
= \displaystyle 62\ \text{TL}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: 62 TL
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Ortak kat (LCM)
- Tanım: İki veya daha fazla sayının aynı anda katı olan en küçük pozitif tam sayı.
- Bu problemde: 100 ve 125’in ortak katı en küçük pozitif eşit kibrit sayısını verir; sadeleştirmeyle 4x=5y bulunur.
-
Diofantin tipi tam sayı denklemi
- Tanım: Tam sayı çözümleri aranan doğrusal denklem.
- Bu problemde: En küçük pozitif çözüm için katsayıların katlarını kullanıyoruz.
SIK YAPILAN HATALAR:
Yanlış: Denklemde 100x = 125y iken direkt 100 ve 125’i toplamak veya farklı oranlarla hesaplamak.
Doğru: Ortak bölenleri sadeleştirip tam sayı koşuluna göre en küçük pozitif çözümü bulmak.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 