Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cevap:
İçindekiler
1. Metin Özeti ve Konusu
Söz konusu parçada, Ahlat şehrinde yaşayan bir Anka Beg’in dünyaya evlat sahibi olamadığı, bir gün dervişin gelişiyle olayların geliştiği anlatılmaktadır. Parça, eski dili yansıtan kelimeler (örneğin “iderler,” “efgan,” “neyçün,” “eyledi” vb.) ve dinî-manevî yönü ağır basan bir öyküleme havası sunar. Beg’in maddi varlıkla ilgili dertleri, dervişin manevi yardımı, elma metaforu ve “mâl üzerine lâzım” ifadesi gibi kısımlar, bize metnin tasavvufî bir yönünün ve manevî desteğin öneminin vurgulandığını gösterir.
Metinde Ferhat ile Şirin gibi halk hikâyelerinden veya bilinen mesnevilerden alıntı yapıldığına dair herhangi bir belirti yoktur. Ayrıca metnin üçüncü kişi ağzından anlatıldığı, “Şöyle rivayet iderler ki…” gibi giriş kalıplarından anlaşılır.
2. Seçeneklerin Ayrıntılı İncelemesi
A) “Halk edebiyatı geleneği içinde yer alan Ferhat ile Şirin hikâyesinin giriş kısmından alınmıştır.”
Parçanın içeriğinde Ferhat ile Şirin hikâyesine dair hiçbir gönderme veya ibare bulunmamaktadır. “Ferhat ile Şirin” hem bir halk hikâyesi hem de bir mesnevi türünün bilindik motiflerini barındırsa da, metnin şu an elimizdeki içeriğinde onlara özgü bir tema veya karakter yoktur. Bu yüzden, bu metnin “Ferhat ile Şirin”in giriş kısmı olduğuna dair bir kanıt bulunmaz. Büyük ihtimalle söylenemez olan ifade budur.
B) “Nesir biçiminde kaleme alınmış anlatıda hikâye özeti vardır.”
Metin, manzum (şiirsel) biçimden ziyade nesir (düzyazı) biçiminde yazılmıştır. Olaylar kısa cümlelerle özetlenir ve geçen olay akışı (dervişin gelişi, Beg’in evlat sıkıntısı, elma metaforu vb.) kısa da olsa bir hikâye özeti sunar. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
C) “İnsanın maddi varlığının yetersiz kaldığı durumlarda, manevi desteğin önemi vurgulanmaktadır.”
Yazıda Beg’in “dünyaya evlâd gelmiyor, mal mülk üzerinde lâzım; ama o da yetmiyor” yakınmaları ve dervişin manevi çözüm sunması, manevi yönden yardımın ya da Allah’ın lütfunun ön planda olduğunu gösterir. Bu yüzden metin, insanın maddî varlığının tek başına yeterli olmadığı, maneviyatın da esas olduğu fikrini işler. Bu ifade doğrudur.
D) “Olaylar üçüncü kişi ağzından kronolojik bir sırayla aktarılmıştır.”
Parçada “Şöyle rivayet iderler ki…” diye başlanması, anlatıcının üçüncü şahıs olduğunu ve hikâyenin adım adım, olay akışına uygun biçimde ilerlediğini gösterir. Kronolojik anlatım mevcuttur: Önce begin sıkıntısı, sonra dervişin gelişi, ardından elma ve manevi yardımın sunulması vb. Bu ifade doğrudur.
E) “Dil ve üslup açısından Eski Anadolu Türkçesinin özelliklerini yansıtmaktadır.”
Metinde “rivayet iderler,” “efgan iderim,” “cevab eyledi” gibi eski Türkiye Türkçesine ait kelime ve ek kullanımları vardır. Bu dilin, Eski Anadolu Türkçesi dönemi özelliklerinden izler taşıdığı görülür. Kullanılan üslup ve kelimeler Eski Anadolu Türkçesini yansıtma eğilimindedir. Bu ifade de doğrudur.
3. Sonuç Değerlendirmesi
Seçeneklerin ayrıntılı incelenmesinden anlaşıldığı üzere, A şıkkında belirtilen “Bu metnin Ferhat ile Şirin hikâyesinin giriş kısmından alındığı” bilgisi, içerikle uyuşmamaktadır. Bu ifade metin hakkında söylenemeyecek olan bilgidir.
4. Özet Tablo
| Şık | Açıklama | Doğru/ Yanlış |
|---|---|---|
| A | Metnin “Ferhat ile Şirin” hikâyesinden alındığı. | Söylenemez |
| B | Nesir biçimde yazılmış, kısa haliyle bir hikâye özeti içeriyor. | Söylenebilir |
| C | Manevî yardımın önemini vurguluyor. | Söylenebilir |
| D | Olaylar kronolojik olarak, üçüncü kişi ağzıyla verilmiş. | Söylenebilir |
| E | Eski Anadolu Türkçesinin üslup özelliklerini yansıtıyor. | Söylenebilir |
5. Kısa Özet
Bu parçanın dili, anlatım biçimi (nesir), manevi vurgu ve üçüncü kişi anlatımı gibi unsurlardan ötürü; B, C, D ve E şıklarındaki ifadeler parçada görülür. Ancak “Ferhat ile Şirin” hikâyesine atıf olduğu fikrini metinde destekleyecek herhangi bir ifade yer almamaktadır. Dolayısıyla bu parça hakkında A şıkkı söylenemez.