Soru 1
1. a) Tablodaki ifadelerin onaylanması veya doğrularının yazılması:
Örnek cevap / çözüm yolu
- Niteleyici kelimelere yer verilmiştir. → (✓)
- Mecazlı bir anlatım söz konusudur. → Yanlış. Doğrusu: Ağır mecazlar yerine somut, yalın ve doğrudan bir anlatım tercih edilmiştir.
- Kelimeler, genellikle gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır. → (✓)
- Türkçe olmayan kelimelere çokça yer verilmiştir. → Yanlış. Doğrusu: İslamiyet öncesi döneme ait koşuklarda dil öz Türkçedir, yabancı kelimeler yer almaz.
- Deyim ve atasözleriyle zenginleştirilmiştir. → Yanlış. Doğrusu: Şiirde deyim ve atasözlerinden ziyade doğa unsurları ve günlük konuşma ögeleri öne çıkar.
- Ezgili, ahenkli bir dil kullanılmıştır. → (✓)
- Sembol ve çağrışımlarla zenginleştirilmiştir. → Yanlış. Doğrusu: Soyut semboller yerine doğrudan anlaşılır somut imgeler kullanılmıştır.
- Zıtlıklar üzerine kurulu bir anlatım vardır. → Yanlış. Doğrusu: Anlatım tezat sanatı üzerine değil, doğa tasvirleri ve duygu aktarımı üzerine kuruludur.
- Az sözle çok anlam ifade etmek amaçlanmıştır. → (✓)
- Benzetmeye dayalı edebî sanatlar yoğun şekilde kullanılmıştır. → Yanlış. Doğrusu: Edebî sanatlar yoğun değildir; benzetmeler oldukça yalın ve doğayla sınırlıdır.
- Sade bir dil kullanılmıştır. → (✓)
Çözüm kontrolü: İslamiyet öncesi Türk şiirinin (koşuk) genel dil ve anlatım özellikleri olan öz Türkçe kullanımı, sadelik, hece ölçüsü ve ritmik yapı dikkate alınarak tablo eksiksiz değerlendirilmiştir.
Soru 2
1. b) Koşuğun ezgi ve ahenginin şiirde tespit ettiğiniz dil ve anlatım özelliklerine olan etkisi ve katkıyla ilgili düşüncelerinizi yazınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Koşukların kopuz eşliğinde söylenmesi; şiirde hece ölçüsü, yarım kafiye ve aliterasyon gibi ahenk unsurlarının öne çıkmasını sağlamıştır. Ezgili ve ritmik yapı, dilin akıcı ve akılda kalıcı olmasını desteklemiş, ürünlerin sözlü kültür ortamında kuşaktan kuşağa aktarılmasını kolaylaştırmıştır.
Çözüm kontrolü: Ezgi ile dil ve anlatım arasındaki ilişki sözlü gelenek ve ahenk unsurları bağlamında açıklanmıştır.
Soru 3
2. a) Koşuğun dil ve anlatım özelliklerinden hareketle söyleyicinin üslup seçimi hakkındaki görüşlerinizi yazınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Söyleyici (ozan/baksı), toplumun tamamı tarafından rahatça anlaşılabilecek içten, yalın ve somut bir üslup tercih etmiştir. Doğa tasvirleri yaparken gösterişli veya sanatlı bir anlatıma başvurmamış, duygularını doğrudan ve doğal bir ritimle ifade etmiştir.
Çözüm kontrolü: Söyleyicinin üslup tercihi metnin türsel ve dönemsel nitelikleriyle uyumlu biçimde değerlendirilmiştir.
Soru 4
2. b) Söyleyicinin böyle bir üslup seçmesinin sebepleri neler olabilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Söyleyicinin bu üslubu seçmesindeki temel etken, şiirin sözlü bir gelenekte geniş halk kitlelerine hitap etmesidir. Dinleyiciye iletilmek istenen mesajın net ve akılda kalıcı olması hedeflenmiştir. Ayrıca dönemin yaşam tarzının doğayla iç içe olması, anlatımda somut ve sade ögelerin tercih edilmesini zorunlu kılmıştır.
Çözüm kontrolü: Üslup seçiminin nedenleri dönemin sosyo-kültürel şartları ve iletişim bağlamı üzerinden gerekçelendirilmiştir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 27 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 29 →