Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Okuduğunuz koşuk metninde geçen ve anlamı bilinmeyen sözcükler için örnek tahmin tablosu:
| Kelime veya kelime grubu | Bunların anlamına yönelik tahminim |
|---|---|
| tag | Dağ veya yüksek coğrafi yapı |
| yugruşur | Koşuşmak, bir araya toplanmak |
| yinçü | İnci, değerli süs taşı |
| adrışur | Ayrılmak, birbirinden uzaklaşmak |
Çözüm kontrolü
Metin bağlamından hareketle bilinmeyen kelimelerin anlamları tahmin edilmiş ve ilgili tablo doldurulmuştur.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Koşukta geçen kelimelerin tarihsel gelişim ve değişim tablosu:
| Kelime | Yazılışı (Günümüzde) | Anlamı (Metnin Söylendiği Dönemde) | Anlamı (Günümüzde) | Değişim-Dönüşüm (Şekil Olarak) | Değişim-Dönüşüm (Anlam Olarak) |
|---|---|---|---|---|---|
| yaşıl | yeşil | yeşil | yeşil | “a” sesi “e” sesine, “ı” sesi “i” sesine dönüşmüştür. | Günümüzde de aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| yugruşur | koşuşur / koşturur | koşuşurlar, koştururlar | koşuşmak, koşturmak | Kök değişimine uğramış (yugru- > koş-), işteşlik eki korunmuştur. | Eylem anlamı temel olarak korunmuştur. |
| tag | dağ | dağ | dağ | Kelime başındaki “t” sesi “d” sesine, sondaki “g” sesi düşerek “ğ” sesine dönüşmüştür. | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| buka | boğa | boğa | boğa | “u” sesi “o” sesine, “k” sesi “ğ” sesine dönüşmüştür (buka > boğa). | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| töpü | tepe | tepe, zirve | tepe | “ö” ve “ü” sesleri “e” sesine dönüşmüştür (töpü > tepe). | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| kayguk | kayık | kayık | kayık | İçteki “g” sesi düşmüş, “u” sesi “ı” sesine dönüşmüştür (kayguk > kayık). | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| yinçü | inci | inci | inci | Kelime başındaki “y” sesi düşmüş, “ç” sesi “c” sesine dönüşmüştür (yinçü > inci). | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| adrışur | ayrışır / ayrılır | ayrılırlar | ayrılmak, ayrışmak | Kelime içindeki “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür (ad- > ay-). | Anlam temel olarak korunmuştur. |
| sevnüp | sevinip | sevinerek, sevinip | sevinip | Zarf-fiil eki “-üp” > “-ip” olmuş, kök ile ek arasında “i” türemiştir. | Anlam değişikliği olmamış, aynı anlamda kullanılmaktadır. |
Çözüm kontrolü
Eski Türkçe döneminden günümüze kelimelerin uğradığı ses olayları (t>d, d>y, g düşmesi) ve anlam korumaları bağlam doğrultusunda açıklanmıştır.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
“İyi” sözcüğünün tarihsel süreçteki ses değişimleri:
-
Birinci Kutucuk (VIII. yy - XIV. yy Arası / edgü → eygü):
Kelime ortasındaki kök içi “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür (d > y değişimi). -
İkinci Kutucuk (XIV. yy - XVIII. yy Arası / eygü → eyü):
Kelime sonundaki “g” sesi düşmüştür (g > \emptyset değişimi). -
Üçüncü Kutucuk (XVIII. yy - XX. yy Arası / eyü → iyi):
Kelime başındaki “e” sesi “i” sesine, sonundaki “ü” sesi düzleşerek “i” sesine dönüşmüş ve kelime “iyi” biçimini almıştır (e > i, ü > i darlaşma ve düzleşme değişimi).
Çözüm kontrolü
Orhun Abideleri’nden günümüze “edgü > eygü > eyü > iyi” gelişimi tarihsel ses değişim kurallarıyla açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 18 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 20 →