Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
a) Destanları Karşılaştırma Şeması:
-
Oğuz Kağan Destanı
- Olay: Oğuz Kağan’ın doğumu, olağanüstü gelişimi, canavarla mücadelesi, fetihleri ve ülkeyi çocukları arasında paylaştırması.
- Kişiler: Oğuz Kağan, gökten inen kız, ağaç kovuğundaki kız, Uluğ Türük (Kişiler tiptir, olağanüstü özellikler taşır).
- Zaman: Tarih öncesi, sınırları belirsiz mitolojik zaman.
- Mekân: Orta Asya coğrafyası, sınırları net olmayan efsanevi mekânlar.
- Üslup: Sözlü gelenek ürünü, epik, kalıplaşmış ifadeler ve imgesel motife dayalı yalın anlatım.
- Dönem: İslamiyet öncesi Türk edebiyatı (Sözlü Dönem / Doğal Destan).
-
Üç Şehitler Destanı
- Olay: Kurtuluş Savaşı’ndaki İnönü Savaşları ve Türk askerinin cephedeki kahramanlığı, fedakârlıkları.
- Kişiler: Mustafa Kemal, adsız Türk askerleri, nöbetçiler, şehitler (Gerçekçi ve somut kişilerdir).
- Zaman: Millî Mücadele dönemi (1921, İnönü Savaşları süreci), somut tarihî zaman.
- Mekân: Batı Cephesi, İnönü, Anadolu toprakları, somut mekânlar.
- Üslup: Çağdaş şiir dili, imgesel, coşkulu, epik-dramatik anlatım.
- Dönem: Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı (Yapay Destan).
b) Yapı Unsurlarındaki Benzerlik ve Farklılıkların Sebepleri:
Destanlardaki benzerliklerin sebebi, her iki metnin de toplumun kaderini etkileyen bağımsızlık ve kahramanlık konularını işlemesidir. Farklılıkların temel sebebi ise metinlerin oluşturulduğu dönemlerin zihniyet ve tür farkıdır. Oğuz Kağan Destanı sözlü kültür çağında kolektif bilinçle oluşmuş bir doğal destanken; Üç Şehitler Destanı 20. yüzyılda bireysel bir sanatçı (Fazıl Hüsnü Dağlarca) tarafından tarihsel gerçekliklere dayanarak yazılmış bir yapay destandır.
Çözüm kontrolü
Metinlerin tür yapısı (doğal/yapay) ve yazıldıkları dönemin zihniyeti göz önüne alınarak yapı unsurları eksiksiz karşılaştırılmıştır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Destanlardaki zaman kavramı metnin dil, anlatım ve gerçeklik boyutunu doğrudan belirler. Doğal destanlarda zaman belirsiz ve mitolojik olduğu için anlatımda geniş zaman kalıpları, efsanevi ifadeler ve olağanüstülükler öne çıkar. Yapay destanlarda ise zaman somut ve tarihsel bir kesiti işaret ettiği için dil daha gerçekçi, kronolojik akışa uygun ve dönemin tarihsel dokusunu yansıtacak niteliktedir.
Çözüm kontrolü
Zaman kavramının metnin üslubuna ve anlatım tutumuna etkisi 10. sınıf edebiyat programına uygun olarak açıklanmıştır.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Cümle Tamamlama Tablosu:
- Sebep/amaç/koşul ifade eden cümleler: Komutanlarının inanç dolu sözlerini duydukları ve vatanı koruma bilinci taşıdıkları için
- Sonuç: Askerlerin moral bulması
- Sebep/amaç/koşul ifade eden cümleler: Düşmanın gece ansızın baskın yapmasını engellemek amacıyla
- Sonuç: Askerlerin uyumaması
- Sebep/amaç/koşul ifade eden cümleler: Düşman birliklerinin cepheye yeni sevkiyat yapması ve hazırlıklarını artırması sebebiyle
- Sonuç: İkinci İnönü Savaşı’nın çıkacağının düşünülmesi
Cümlelerin Metne Katkısı:
Sebep-sonuç, amaç-sonuç ve koşul-sonuç ilişkileri olaylar arasında mantıksal bir bağ kurar. Kahramanların davranışlarının ve cephedeki durumun gerekçelerini netleştirerek anlatıma inandırıcılık ve derinlik katar.
Çözüm kontrolü
Tablodaki sonuç ifadelerine uygun sebep/amaç/koşul yapıları kurgulanmış ve bu yapıların metin içi işlevi açıklanmıştır.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
- Oğuz Kağan Destanı: Olaylar mitolojik ve olağanüstü mantık çerçevesinde gelişir (Oğuz’un doğar doğmaz konuşması, gökten ışık inmesi vb.). Kendi destansı/efsanevi mantığı içinde tutarlıdır.
- Üç Şehitler Destanı: Olaylar tamamen tarihsel gerçekliğe, mantık silsilesine ve savaşın somut koşullarına dayanır; gerçekçi bir tutarlılık gösterir.
- Sonuç: Her iki metin de ait olduğu türün (doğal ve yapay destan) gerçeklik anlayışına ve kendi iç kurgusal mantığına göre tutarlılık taşımaktadır.
Çözüm kontrolü
Olay akışları destan türlerinin kurgusal mantığı açısından karşılaştırılıp tutarlılık değerlendirmesi yapılmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 176 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 178 →