Soru 1
Oğuz Kağan Destanı şemasındaki birinci soru: Destanın olay örgüsünde sizi en çok etkileyen olay nedir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Oğuz Kağan’ın halkına zarar veren canavarı (Kayıng/Kıyant) akılcı bir plan ve cesaretle mağlup etmesi beni en çok etkileyen olaydır. Gerekçesi ise kahramanın kişisel güçten ziyade toplumun huzurunu ve güvenliğini merkeze alan özverili mücadele anlayışını belirgin biçimde göstermesidir.
Çıkarım: Olay örgüsündeki düğüm ve çatışmalar, anlatıcı tarafından kahramanın üstün niteliklerini öne çıkaracak şekilde kurgulanmıştır.
Soru 2
Oğuz Kağan Destanı şemasındaki ikinci soru: Destandaki vefa, özveri, cesaret, kararlılık, güven, dayanışma, dostluk, sevgi ve kahramanlık gibi değerlerin hangi kişiler tarafından somutlaştırıldığını belirleyiniz.
Örnek cevap / çözüm yolu
- Cesaret, kahramanlık ve kararlılık: Başkahraman Oğuz Kağan tarafından somutlaştırılır.
- Bilgelik, güven ve danışma/dayanışma: Oğuz Kağan’ın akıl hocası olan Uluğ Türük tarafından temsil edilir.
- Vefa, dostluk ve birlik: Oğuz Kağan’ın yanında yer alan alp arkadaşları ve buyruklarına sadakat gösteren halk/boy temsilcileri ile çocukları (Gün, Ay, Yıldız, Gök, Dağ, Deniz) tarafından somutlaştırılır.
Çıkarım: Destanda yer alan kişiler, Türk kültürünün temel değer ve temalarını temsil eden birer tip niteliğindedir.
Soru 3
Oğuz Kağan Destanı şemasındaki üçüncü soru: Oğuz Kağan’ın doğduğu, yaşadığı ve mücadele ettiği coğrafyanın özellikleri nelerdir?
Örnek cevap / çözüm yolu
Destanda olayların geçtiği coğrafya; Orta Asya bozkırları, nehir boyları (İdil, Yayık vb.) ve dağlık alanlardır. Bu coğrafya, konar-göçer yaşam tarzına uygun, çetin doğa koşullarına sahip, geniş alanlara yayılan ve askeri hareketliliğe imkân tanıyan bir mekân özelliği gösterir.
Çıkarım: Mekân, metin türünün gereği olarak hem gerçekçi bozkır unsurlarını hem de mitolojik/destansı genişliği bir arada barındırır.
Soru 4
Oğuz Kağan Destanı şemasındaki dördüncü soru: Oğuz Kağan Destanı’ndaki zaman unsurları hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Örnek cevap / çözüm yolu
Destandaki zaman belirsiz, kozmik ve mitolojik bir nitelik taşır. Kronolojik ve takvimsel bir zaman dilimi yerine “günlerden bir gün”, “kırk gün sonra” gibi kalıplaşmış ve hızlı akan destansı zaman ifadeleri kullanılmıştır.
Çıkarım: Zamandaki belirsizlik ve olağanüstü hızlı akış, destan türünün geleneksel anlatım yapısıyla doğrudan uyumludur.
Soru 5
Şemadan faydalanarak verilen 1. soru: Belirlediğiniz yapı unsurları ile destanın dil ve anlatım özellikleri arasında nasıl bir ilişki kurulabilir? Destandan örnekler vererek açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Destanın yapı unsurları (olağanüstü nitelikteki kişiler, geniş ve belirsiz mekân/zaman) dil ve anlatımın da yalın, tempolu, imgesel ve abartılı (mübalağa) olmasını sağlamıştır. Örneğin Oğuz Kağan’ın kısa sürede büyüyüp ayaklarının ayı ayağı gibi olması anlatılırken somut benzetmeler ve sade bir Türkçe tercih edilmiştir.
Çıkarım: Yapı unsurlarının epik niteliği, anlatıcının yalın ve coşkulu bir dil kullanmasını zorunlu kılmıştır.
Soru 6
Şemadan faydalanarak verilen 2. soru: Destanda olayların gelişiminde zaman ve mekânın bir etkisi olduğunu düşünüyor musunuz? Açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Evet, zaman ve mekân olayların gelişimini doğrudan etkilemektedir. Geniş bozkır mekânı ve çetin doğa şartları, Oğuz Kağan’ın sürekli hareket hâlinde olmasına ve fetihler yaparak sınırları genişletmesine zemin hazırlamıştır. Mitolojik ve esnek zaman anlayışı ise olayların efsanevi bir hızla gelişmesine imkân vermiştir.
Çıkarım: Mekânın genişliği ve zamanın esnekliği, olay örgüsünün epik ölçekte biçimlenmesinde temel etkendir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 174 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 176 →