Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Okunan metinler destan ve cenkname (dini-destanî hikâye) türüne örnektir. Oğuz Kağan Destanı epik destan türündedir; sayfada alıntılanan metin ise Hz. Ali’nin gaza ve mücadelelerini konu edinen dini-destanî bir cenknamedir.
Çözüm kontrolü
Metinde yiğitlik, kahramanlık ve dini mücadele temalarının işlenmesi türün destan/cenkname olduğunu gösterir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinlerin türünü belirlerken işlenen ana temayı (kahramanlık, gaza), olağanüstü ögeleri (ejderha), anlatıcı tutumunu ve ana karakterlerin niteliklerini (alp/gazi tipi) dikkate aldık.
Çözüm kontrolü
İçerik, kahraman kadrosu ve olağanüstü olay kurgusu tür teşhisinde temel ölçüttür.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinler düzyazı (nesir) ağırlıklı ve diyaloglara dayalı biçimde oluşturulmuştur. Düzyazı şekli, olay akışının hızlı ve anlaşılır aktarılmasını sağlamış; metnin sürükleyiciliğini ve okunurluğunu artırmıştır.
Çözüm kontrolü
Olay merkezli anlatılarda düzyazı formu olay kurgusunun takibini kolaylaştırır.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinlerde kahramanlık, halkı tehdit eden güçlerden koruma, adalet, cesaret ve din uğruna mücadele (gaza) konuları ele alınmaktadır. Görseldeki metinde Hz. Ali’nin insanlara zarar veren bir ejderhayla savaşmak üzere yola çıkması anlatılır.
Çözüm kontrolü
Metindeki “ejderha cengini yapma” ve “halkı koruma” vurgusu konunun kahramanlık olduğunu doğrular.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
“Cenk davulu”, “kavga”, “ejderha”, “şah-ı velayet”, “asker”, “sancak”, “gaza” ve “Düldül” gibi mücadele, savaş ve yiğitlik bildiren kelime ile kelime grupları dikkate alınmıştır.
Çözüm kontrolü
Savaş ve kahramanlık bildiren sözcük kadrosu metnin ana konusunu doğrudan belirler.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
Her iki metnin de sözlü kültür ürünü olması, Türk toplumunun idealize ettiği alp ve gazi insan tipini yaşatma isteği ile ortak toplumsal ve kültürel değerleri yansıtması benzer içeriklerin oluşma sebebidir.
Çözüm kontrolü
Kültürel hafıza ve ortak kahramanlık anlayışı benzer temaların işlenmesini sağlar.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinler tarihî ve toplumsal bir zemin taşımakla birlikte gerçeküstü ögeler barındırır. Hz. Ali gibi gerçek tarihî şahsiyetler yer alsa da devler ve ejderhalarla savaşma gibi anlatılar efsanevi ve mitolojik nitelik taşır.
Çözüm kontrolü
Tarihî kişilerin olağanüstü niteliklerle anlatılması destan geleneğinin yapısal özelliğidir.
Soru 8
Örnek cevap / çözüm yolu
Ejderha ve dev gibi hayalî unsurlar metne merak, heyecan ve sürükleyicilik kazandırır. Ayrıca ana kahramanın gücünü, cesaretini ve toplum gözündeki yüceliğini öne çıkarmaya katkı sağlar.
Çözüm kontrolü
Olağanüstü engeller kahramanın alp/gazi vasfını pekiştiren anlatım ögeleridir.
Soru 9
Örnek cevap / çözüm yolu
“Cenk davulu çalınması”, “kethuda”, “ashap”, “sancak çekilmesi” ve “gaza” gibi ifadeler dönemin ordu yapısını, idari düzenini ve dini-sosyal yaşantısını yansıtır. Bu somut kültürel unsurlar metinlerin akılda kalmasını ve günümüze kadar aktarılmasını kolaylaştırmıştır.
Çözüm kontrolü
Kültürel motifler metnin toplumsal benimsenmesini ve kuşaktan kuşağa aktarımını güçlendirir.
Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
Evet, yansıtmaktadır. Karşılıklı konuşmaların sadeliği, anlatıcının üslubu ve metinde geçen “ödü patlar”, “yüreği coştu” gibi deyimler sözlü geleneğin varlığını gösterir. Metinde günümüzde de kullanılan “ödü patlamak” deyimine yer verilmiştir.
Çözüm kontrolü
Metindeki “yüreği coştu” ve “ödü patlar” ifadeleri sözlü anlatım deyimlerinin somut kanıtıdır.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Yazının yaygın olmadığı dönemlerde toplumsal hafızayı diri tutmak ve kahramanlıkları gelecek nesillere aktarmak için olaylar sözlü anlatılmıştır. Günlük konuşma dili metinlerin kolay ezberlenmesini, dinleyicilerce rahat anlaşılmasını ve yaşatılmasını sağlamıştır.
Çözüm kontrolü
Halkın günlük diliyle oluşturulan metinler sözlü kültürde kalıcılığı artırır.
Soru 12
Örnek cevap / çözüm yolu
Tarih (dönemin olayları ve kişileri), Sosyoloji (toplumun değer yargıları), Etnoloji/Halk Bilimi (gelenekler ve inançlar) ve Coğrafya (olayların gerçekleştiği mekânlar) disiplinlerine kaynaklık edebilir.
Çözüm kontrolü
Destansı anlatılar toplumsal, tarihî ve mekânsal veriler içerdiği için farklı bilim dallarına veri sağlar.
Soru 13
Örnek cevap / çözüm yolu
Oğuz Kağan Destanı’nda Orta Asya bozkır coğrafyası; Hazret-i Ali metninde ise Medine ve Mağrip gibi İslam coğrafyasının mekânları kullanılmıştır. Coğrafi çevre, kahramanların yaşam tarzını, mücadele ettikleri unsurları ve metnin hayal dünyasını doğrudan şekillendirmiştir.
Çözüm kontrolü
Metin metninde geçen “Medine” ve “Mağrip” mekân isimleri coğrafyanın kurgudaki belirleyici etkisini gösterir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 170 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 172 →