Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Oğuz Kağan Destanı Dil ve Anlatım Özellikleri Tablosu:
- Niteleyici türde kelimeler kullanılmıştır: (✓)
- Metinden örnek: “gözleri gök”, “gök tüylü, gök yeleli büyük erkek kurt”
- Kısa ve açık cümleler kullanılmıştır: (✓)
- Metinden örnek: “Oğuz Kağan avlandı.”, “Yine günlerden bir gün Oğuz Kağan bir yerde Tanrı’ya yalvarmakta idi.”
- Abartılı ifadelere yer verilmiştir: (✓)
- Metinden örnek: “Doğduğu günden sonra çiğ et ve şarap istedi.”, “Ayakları öküz ayağı gibi, beli kurt beli gibi idi.”
- Ağırlıklı olarak duyulan geçmiş zaman kullanılmıştır: ( )
- Metinden örnek: Metinde anlatım ağırlıklı olarak görülen geçmiş zaman (-dı/-di) ile yapılmıştır.
- Çoğunlukla hareket bildiren kelimelere yer verilmiştir: (✓)
- Metinden örnek: “yürüdü”, “geldi”, “avlandı”, “savaştı”, “gitti”
- Benzetmelerden yararlanılmıştır: (✓)
- Metinden örnek: “Ayakları öküz ayağı gibi”, “ağzı ateş gibi kırmızı”
- Kişileştirmelere başvurulmuştur: (✓)
- Metinden örnek: Gök kurdun insan gibi konuşup Oğuz Kağan’a yol göstermesi ve ordunun önünde yürümesi.
- Anlatımı zenginleştirmek için farklı sembollere yer verilmiştir: (✓)
- Metinden örnek: Gök kurt (yol gösterici), gök ışık, ağaç, yay (hâkimiyet) ve ok (bağlılık) sembolleri.
- Seslenme ifadeleri kullanılmıştır: (✓)
- Metinden örnek: “Ey oğullar!”, “Ey benim halkım!”
- Anlam ve şekil bakımından değişim ve dönüşüm geçiren kelimeler vardır: (✓)
- Metinden örnek: Tarihî Türk dili dönemlerinden günümüze aktarılırken ses ve anlam değişimine uğrayan kelimeler (kök → gök, kağan → hakan/kağan).
- Tamamı kurallı cümlelerden oluşmaktadır: ( )
- Metinden örnek: Metinde anlatımı güçlendirmek için devrik cümle yapısına ve fiilimsi gruplarına da yer verilmiştir.
- Karşılıklı konuşmalardan yararlanılmıştır: (✓)
- Metinden örnek: Oğuz Kağan ile oğulları ve beyleri arasındaki diyaloglar.
- Deyimlere yer verilmiştir: (✓)
- Metinden örnek: “baş eğmek”, “diz çökmek”, “yol göstermek”
Tabloda verilen ifadeler metnin anlatıcı tutumu, olay akışı ve destansı (epik) metin türünün özellikleri dikkate alınarak işaretlenmiştir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Oğuz Kağan Destanı’ndan Hareketle Destan Türünün Dil ve Anlatım Özellikleri:
- Epik ve Yalın Anlatım: Metinde olaylar hareket odaklı (eylem ağırlıklı), açık ve yalın bir dille aktarılır.
- Olağanüstülükler ve Abartı (Mübalağa): Kahramanların fiziksel özellikleri ve gösterdikleri yararlılıklar gerçeküstü boyutlarda anlatılır.
- Mitolojik Semboller ve Motifler: Işık, ağaç, kurt, yay ve ok gibi Türk kültürüne ait semboller anlatımı zenginleştirmek için yoğun biçimde kullanılır.
- Benzetmeler ve Niteleyici Unsur Kullanımı: Anlatımı somutlaştırmak için doğadaki güçlü varlıklara benzeyen nitelemeler tercih edilir.
- Öyküleyici ve Betimleyici Anlatım: Olay akışı öyküleyici anlatımla sunulurken kişilerin ve düşmanların tasvirinde betimleyici unsurlar bir arada kullanılır.
Bu çıkarımlar destanın sözlü kültür ürünü olduğunu ve toplumun inanç ile değer yargılarını yansıttığını göstermektedir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 166 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 168 →