Soru 1
Kısa cevap
Tabloda yer alan Divan edebiyatı nazım biçimlerinin ölçütlere göre karşılaştırılması şu şekildedir:
-
Gazel:
- Nazım birimi: Beyit
- Birim sayısı: 5 - 15 beyit
- Ölçü: Aruz ölçüsü
- Kafiye düzeni: aa, ba, ca, da…
-
Şarkı:
- Nazım birimi: Dörtlük (Bent)
- Birim sayısı: 3 - 5 dörtlük
- Ölçü: Aruz ölçüsü
- Kafiye düzeni: abab, cccb, dddb… (veya aaaa, bbcb, cccb…)
-
Murabba:
- Nazım birimi: Dörtlük (Bent)
- Birim sayısı: 3 - 7 dörtlük
- Ölçü: Aruz ölçüsü
- Kafiye düzeni: aaaa, bbbb, cccc… (veya abab, cccb, dddb…)
-
Rubai:
- Nazım birimi: Dörtlük
- Birim sayısı: 1 dörtlük
- Ölçü: Aruz ölçüsü (Rubaiye özel 24 kalıp)
- Kafiye düzeni: aaba (veya aaaa)
-
Tuyuğ:
- Nazım birimi: Dörtlük
- Birim sayısı: 1 dörtlük
- Ölçü: Aruz ölçüsü (Sadece fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbı)
- Kafiye düzeni: aaba (veya aaaa)
Çıkarım: Karşılaştırılan nazım biçimleri birim yapısı, birim sayısı ve özel kafiye/ölçü kurallarına göre iki temel kümede (beyitleşenler ve bentleşenler) ayrılır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
I. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile şarkının içerik-yapı yönünden karşılaştırılması:
-
Benzerlikler:
- İkisinde de aruz ölçüsü kullanılır.
- İkisi de Divan edebiyatı şiir geleneğine aittir.
- Şiirlerde aşk, sevgili ve hissi temalar işlenir; ahenk ögeleri (kafiye ve redif) ön plandadır.
-
Farklılıklar:
- Gazelin nazım birimi beyit, şarkının nazım birimi ise dörtlüktür.
- Gazel 5-15 beyitten oluşurken şarkı 3-5 dörtlükten oluşur.
- Şarkıda beste yapmaya uygun nakarat ve miyan bölümleri bulunur; gazelde bu bölümler yoktur.
- Şarkı Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı millî bir nazım biçimidir, gazel ise Arap edebiyatı menşelidir.
Çözüm kontrolü: Nazım birimi ve köken farklılıkları doğru biçimde ayırt edilmiştir.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
II. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile murabbanın içerik-yapı yönünden karşılaştırılması:
-
Benzerlikler:
- İki tür de aruz ölçüsüyle yazılır.
- İkisinde de somut veya soyut aşk, tasavvufi ya da felsefi konular işlenebilir.
- Ahenk sağlamak için uyak ve rediflerden yararlanılır.
-
Farklılıklar:
- Gazelde nazım birimi beyit iken murabbada bent (dörtlük) yapısı kullanılır.
- Gazel aa, ba, ca düzeninde kafiyelenirken murabba genel olarak aaaa, bbbb veya abab, cccb biçiminde kafiyelenir.
- Gazelin uzunluğu 5-15 beyit arasındayken murabba 3-7 dörtlük arasında değişir.
Çözüm kontrolü: Şiirlerin birim ve kafiye şeması farkları açıkça belirtilmiştir.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
III. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile rubainin içerik-yapı yönünden karşılaştırılması:
-
Benzerlikler:
- Klasik Divan şiiri estetiğine ve aruz ölçüsüne dayanırlar.
- İmge dünyası ve edebi sanatlar (söz sanatları) ortak biçimde kullanılır.
-
Farklılıklar:
- Gazel çok beyitli (5-15 beyit) bir nazım biçimidir; rubai ise tek bir dörtlükten (4 dizeden) ibarettir.
- Rubai sadece kendisine ait 24 özel aruz kalıbıyla yazılır; gazel genel aruz kalıplarıyla yazılır.
- Rubaide felsefi düşünce, hikmet ve yoğun bir fikir işlenirken gazelde daha çok aşk ve güzellik konuları işlenir.
- Rubainin kafiye şeması aaba şeklindedir.
Çözüm kontrolü: Rubainin tek dörtlük ve özel aruz kalıbı sınırlaması vurgulanmıştır.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
IV. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile tuyuğun içerik-yapı yönünden karşılaştırılması:
-
Benzerlikler:
- Her iki türde de aruz ölçüsü, kafiye ve redif gibi ritim ögeleri kullanılır.
- Divan şiiri geleneksel anlatıcısı ve edebi dili mevcuttur.
-
Farklılıklar:
- Gazelin nazım birimi beyit (5-15 beyit), tuyuğun nazım birimi ise tek bir dörtlük (4 dize) biçimindedir.
- Tuyuğ Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı yerli bir nazım şeklidir; gazel ise Arap edebiyatından alınmıştır.
- Tuyuğ sadece aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilün” kalıbıyla yazılır; gazel birden fazla aruz kalıbıyla yazılabilir.
- Tuyuğ genel olarak aaba (mani tarzı) kafiyelenir.
Çözüm kontrolü: Tuyuğun Türk edebiyatına özgü millî niteliği ve tek aruz kalıbı kuralı kanıt gösterilerek farklar açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 105 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 107 →