10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 241 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Padişah kanunnameleriyle yapılan değişiklik ve düzenlemeler hangi ihtiyaçlardan kaynaklanmış olabilir? Açıklayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Padişah kanunnameleriyle yapılan değişiklik ve düzenlemeler şu temel ihtiyaçlardan kaynaklanmıştır:

  • Merkezî Otoritenin Güçlendirilmesi: Genişleyen Osmanlı topraklarında devlet otoritesini doğrudan taşraya yaymak ve merkezî yönetimi sarsabilecek yerel güçleri (örneğin Türkmen aristokrasisini) denetim altına almak.
  • Mali ve İktisadi Düzenin Sağlanması: Savaşların finansmanı ve devlet hazinesinin gelirlerini artırmak amacıyla vergi oranlarını düzenlemek; tuz, sabun, mum gibi temel mallarda devlet tekerleri (tekel) oluşturmak ve iktisadi yaşamı denetim altına almak.
  • Toprak ve Tımar Rejiminin İşletilmesi: Mülk ve vakıf arazilerini devlet mülkiyetine (mîrî arazi) geçirerek tımar sistemini ve askerî yapıyı (sipahileri) besleyecek sürekli bir toprak düzeni kurmak.
  • Demografik ve İdari İhtiyaçlar: İskân (zorunlu göç) politikaları ile yeni fethedilen bölgelerin ve İstanbul gibi başkentlerin nüfus dengesini, emniyetini ve imarını sağlamak.

Sayfadaki Kaynak C metninde belirtildiği üzere, sınırların hızla genişlemesiyle birlikte ortaya çıkan kamu düzeni, vergi toplanması, asker temini ve ekonomik denetim gereksinimleri kanunnamelerin çıkarılmasında belirleyici olmuştur.

Soru 2

Osmanlı yönetim düzenindeki hangi uygulamalar, Fatih Sultan Mehmet Dönemi’yle sınırlı kalmayan bir merkezileşme sağlamış olabilir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Metinde ve görsel açıklamasında verilen bilgilere göre Fatih Sultan Mehmet Dönemi’nde benimsenip sonraki dönemlerde de sürdürülen merkezileşme uygulamaları şunlardır:

  1. Kul Sistemine Dayalı Bürokrasi ve Yeniçeri Ordusunun Güçlendirilmesi:

    • Gerekçesi: Yönetimde ve orduda doğrudan padişaha bağlı devşirme kökenli (kul) görevlilerin öne çıkarılması, taşradaki Türkmen aristokrasisinin siyasi güç kazanmasını ve merkeze rakip olmasını engellemiştir. Bu durum merkezî mutlakiyeti sürekli kılmıştır.
  2. Saray Evlilik Politikası (Cariyelerle Evlilik Esası):

    • Gerekçesi: Fatih’ten itibaren padişahların Türk beylikleri veya Balkan devletlerindeki soylu hanedan ailelerinin kızlarıyla evlenmekten vazgeçip saraydaki cariyelerle evlenmesi kural haline getirilmiştir. Böylece dışarıdan hiçbir nüfuzlu aile yönetim gücüne ortak olamamış, siyasi otorite tek bir hanedan soyunda kalmıştır.
  3. Harem Teşkilatı ve Şehzade Eğitimi (Sancak Sistemi):

    • Gerekçesi: Şehzadelerin saray dışında lalalar gözetiminde sancaklarda idari tecrübe kazanması ve anneleriyle birlikte muayyen yerlerde ikamet etmesi, saray içindeki kadınların ve güç odaklarının erken dönemde devlet yönetimine doğrudan müdahale etmesini sınırlandırarak merkezî yapıyı korumuştur.

Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 240 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 242 →