10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 202 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 5

Örnek cevap / çözüm yolu

Kaynak B’de verilen bilgilere göre ordu, hukuk ve toprak sistemleri arasındaki ilişkiyi gösteren kanıtlar şunlardır:

  1. Toprak ve Ordu İlişkisi: Metinde tımar sisteminin asıl amacının seferler için asker beslemek olduğu açıkça ifade edilmiştir. Para ekonomisinin gelişmediği dönemde devlet, toprak gelirlerini devrederek büyük bir orduyu (Tımarlı Sipahileri) finanse etmiştir.
  2. Toprak ve Hukuk İlişkisi: Tımar (dirlik) gelirlerinin yalnızca askerlere değil; kadılar, kâtipler ve dinî görevliler gibi hukuk ve idare adamlarına da maaş karşılığı tahsis edildiği belirtilmiştir.
  3. Neden-Sonuç Bütünlüğü: Toprak yönetimi aracılığıyla hem güvenliği sağlayan ordunun beslenmesi hem de adaleti sağlayan hukuk görevlilerinin (kadıların) gelirlerinin karşılanması, bu üç sistemin birbirini tamamlayan bir devlet düzeni oluşturduğunu kanıtlar.

Çözüm kontrolü: Metindeki “tımar yoluyla kadılara maaş tahsisi yapılması” ve “asıl amacın seferler için asker beslemek olması” ifadeleri doğrudan kanıt oluşturmaktadır.

Soru 6

Kısa cevap

E) I, II ve III

Sistemlerin merkezî otoriteye katkıları şu şekildedir:

  • Tımar sistemi (I): Taşradaki vergi toplanmasını ve asker beslenmesini merkeze bağlı bir sistemle düzenleyerek eyalet idaresinin kontrolden çıkmasını önlemiş, merkezî otoriteyi güçlendirmiştir.
  • Devşirme sistemi (II): Doğrudan padişaha bağlı Kapıkulu Ordusu ve bürokratların yetiştirilmesini sağlayarak yerel soylu/feodal güçlerin oluşmasını engellemiş ve sarayın gücünü artırmıştır.
  • Veraset sistemi (III): Taht geçişlerindeki kuralların belirsizliğini gidermeye yönelik düzenlemeler taht kavgalarını azaltmış, devletin bölünmezliğini ve merkezî yapısını korumuştur.

Bu gerekçelerle her üç sistem de merkezî yapıyı güçlendirmede etkili olmuştur.

Soru 7

Örnek cevap / çözüm yolu

Ordu sistemi:

  1. Kapıkulu (merkez) ordusu ve Eyalet (taşra) ordusu olmak üzere iki ana kısımdan oluşur.
  2. Tımar sistemi sayesinde devlete ek bir mali yük getirmeden Tımarlı Sipahilerin beslenmesini sağlar.
  3. Savaş zamanında ordunun ana gövdesini oluştururken, barış zamanında bulundukları bölgelerin güvenliğini ve asayişini sağlar.

Hukuk sistemi:

  1. Şer’î hukuk (İslam hukuku) ve Örfî hukuk (padişah fermanları ve örf) olmak üzere iki temel kaynağa dayanır.
  2. Yargı yetkisi ve davaların çözümü merkezden atanan bağımsız kadılar tarafından yürütülür.
  3. Kadılar sadece davalara bakmakla kalmaz; bölgenin idari denetimini, nikah ve akit işlemlerini de yürüterek kararları şer’iyye sicillerine kaydeder.

Toprak sistemi:

  1. Toprağın mülkiyeti esas olarak devlete aittir (Mîrî arazi) ve işleme hakkı reayaya (halka) verilir.
  2. Üretimde sürekliliği sağlamak amacıyla toprağını mazeretsiz üç yıl üst üste ekmeyen köylüden toprak alınır veya vergi yaptırımı uygulanır.
  3. Toprak gelirleri hizmet karşılığında dirlik (tımar, zeamet, has) olarak asker ve devlet görevlilerine dağıtılır.

Çözüm kontrolü: Cevaplarda 10. sınıf müfredatına uygun olarak ordu, hukuk ve toprak sistemlerinin temel kurumları, işleyiş esasları ve birbirleriyle olan yapısal bağları üçer madde halinde açıklanmıştır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 201 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 203 →