Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Kaynak B’de verilen bilgilere göre ordu, hukuk ve toprak sistemleri arasındaki ilişkiyi gösteren kanıtlar şunlardır:
- Toprak ve Ordu İlişkisi: Metinde tımar sisteminin asıl amacının seferler için asker beslemek olduğu açıkça ifade edilmiştir. Para ekonomisinin gelişmediği dönemde devlet, toprak gelirlerini devrederek büyük bir orduyu (Tımarlı Sipahileri) finanse etmiştir.
- Toprak ve Hukuk İlişkisi: Tımar (dirlik) gelirlerinin yalnızca askerlere değil; kadılar, kâtipler ve dinî görevliler gibi hukuk ve idare adamlarına da maaş karşılığı tahsis edildiği belirtilmiştir.
- Neden-Sonuç Bütünlüğü: Toprak yönetimi aracılığıyla hem güvenliği sağlayan ordunun beslenmesi hem de adaleti sağlayan hukuk görevlilerinin (kadıların) gelirlerinin karşılanması, bu üç sistemin birbirini tamamlayan bir devlet düzeni oluşturduğunu kanıtlar.
Çözüm kontrolü: Metindeki “tımar yoluyla kadılara maaş tahsisi yapılması” ve “asıl amacın seferler için asker beslemek olması” ifadeleri doğrudan kanıt oluşturmaktadır.
Soru 6
Kısa cevap
E) I, II ve III
Sistemlerin merkezî otoriteye katkıları şu şekildedir:
- Tımar sistemi (I): Taşradaki vergi toplanmasını ve asker beslenmesini merkeze bağlı bir sistemle düzenleyerek eyalet idaresinin kontrolden çıkmasını önlemiş, merkezî otoriteyi güçlendirmiştir.
- Devşirme sistemi (II): Doğrudan padişaha bağlı Kapıkulu Ordusu ve bürokratların yetiştirilmesini sağlayarak yerel soylu/feodal güçlerin oluşmasını engellemiş ve sarayın gücünü artırmıştır.
- Veraset sistemi (III): Taht geçişlerindeki kuralların belirsizliğini gidermeye yönelik düzenlemeler taht kavgalarını azaltmış, devletin bölünmezliğini ve merkezî yapısını korumuştur.
Bu gerekçelerle her üç sistem de merkezî yapıyı güçlendirmede etkili olmuştur.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
Ordu sistemi:
- Kapıkulu (merkez) ordusu ve Eyalet (taşra) ordusu olmak üzere iki ana kısımdan oluşur.
- Tımar sistemi sayesinde devlete ek bir mali yük getirmeden Tımarlı Sipahilerin beslenmesini sağlar.
- Savaş zamanında ordunun ana gövdesini oluştururken, barış zamanında bulundukları bölgelerin güvenliğini ve asayişini sağlar.
Hukuk sistemi:
- Şer’î hukuk (İslam hukuku) ve Örfî hukuk (padişah fermanları ve örf) olmak üzere iki temel kaynağa dayanır.
- Yargı yetkisi ve davaların çözümü merkezden atanan bağımsız kadılar tarafından yürütülür.
- Kadılar sadece davalara bakmakla kalmaz; bölgenin idari denetimini, nikah ve akit işlemlerini de yürüterek kararları şer’iyye sicillerine kaydeder.
Toprak sistemi:
- Toprağın mülkiyeti esas olarak devlete aittir (Mîrî arazi) ve işleme hakkı reayaya (halka) verilir.
- Üretimde sürekliliği sağlamak amacıyla toprağını mazeretsiz üç yıl üst üste ekmeyen köylüden toprak alınır veya vergi yaptırımı uygulanır.
- Toprak gelirleri hizmet karşılığında dirlik (tımar, zeamet, has) olarak asker ve devlet görevlilerine dağıtılır.
Çözüm kontrolü: Cevaplarda 10. sınıf müfredatına uygun olarak ordu, hukuk ve toprak sistemlerinin temel kurumları, işleyiş esasları ve birbirleriyle olan yapısal bağları üçer madde halinde açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 201 ·
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 203 →