10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 140 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Osman Bey’in Karacahisar’ı fethettikten sonra atadığı görevliler, devletleşme sürecinde hangi kurumsal yapıların oluşmaya başladığını göstermektedir? Açıklayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Görseldeki metinde Osman Bey’in yaptığı atamalar şu kurumsal yapıların temellerinin atıldığını gösterir:

  1. Adalet ve Hukuk Teşkilatı: Dursun Fakih’in kadı olarak atanması, yargı ve adalet kurumunun oluşturulduğunu gösterir.
  2. Asayiş ve Ordu Teşkilatı: Gündüz Alp’in subaşı olarak görevlendirilmesi, güvenlik, asayiş ve askerî organizasyonun başladığını kanıtlar.
  3. Toprak ve İdare Sistemi: Hasan Alp ve Turgut Alp’e dirlik/tımar (yurtluk) verilmesi, tımar sisteminin ve idari yapının ilk adımlarının atıldığını gösterir.

Bu atamalar, Osmanlı Beyliği’nin aşiret yapısından kurumsallaşmış bir devlet düzenine geçtiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Soru 2

Aşağıdaki kavram ağında verilen kavramları ordu, hukuk ve toprak alanlarıyla ilişkilendirerek şemadaki uygun alanlara yazınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Kavramların şemadaki alanlara dağılımı şu şekildedir:

  • Sadece Ordu Alanı: Gazi, Devşirme, Pençik, Kapıkulu, Ulufe
  • Sadece Hukuk Alanı: Ferman
  • Ordu ve Toprak Kesişimi: Tımar, Sipahi, Cebelü (Toprak gelirleriyle beslenen ve savaşa katılan askerî unsurlar)
  • Hukuk ve Ordu Kesişimi: Kazasker (Askerî davalara ve adalet işlerine bakan üst düzey görevli)
  • Hukuk ve Toprak Kesişimi: Tahrir (Toprakların ve nüfusun hukuki çerçevede sayımı ve kaydı)
  • Ordu, Hukuk ve Toprak Üçlü Kesişimi: Kadı (Hem adalet sağlayıcı hem idari/toprak denetçisi hem de asayişin hukuki güvencesidir)

Soru 3

Şemadaki kesişim alanlarına yazdığınız kavramlardan hareketle Osmanlı Devleti’ndeki ordu, hukuk ve toprak sistemlerinin birbiriyle ilişkisi hakkında neler söylenebilir? Açıklayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Osmanlı Devleti’nde ordu, hukuk ve toprak sistemleri birbirini doğrudan besleyen ve tamamlayan bütüncül bir yapıya sahiptir:

  • Toprak-Ordu İlişkisi: Tımar sistemi sayesinde devlete ait topraklar işlenmiş, buradan elde edilen gelirle hazineden para çıkmadan güçlü bir süvari ordusu (Tımarlı Sipahiler ve Cebelüler) yetiştirilmiştir.
  • Hukuk-Toprak İlişkisi: Toprakların tahrir kayıtları, dirlik dağıtımı ve vergilendirilmesi hukuki kurallara bağlı olarak kadılar ve devlet yetkilileri tarafından denetlenmiştir.
  • Hukuk-Ordu İlişkisi: Askerî sınıfın ve eyalet yöneticilerinin hakları, sorumlulukları ve adli süreçleri kazasker ve kadılar vasıtasıyla kontrol altında tutulmuştur.

Sonuç olarak, bu üç sistemin kesişimi Osmanlı Beyliği’nin merkezî otoritesini korumasını, ekonomik sürdürülebilirliği sağlamasını ve devletleşme sürecini başarıyla tamamlamasını sağlamıştır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 139 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 141 →