Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Coğrafi ve Sosyokültürel Koşulların Etkileri:
- Karahanlılar: Orta Asya coğrafyasında kurulmaları ve nüfuslarının çoğunlukla Türklerden oluşması nedeniyle eski Türk devlet teşkilatı geleneklerini (ikili teşkilat, Türkçe kullanımı, boy birliği yapısı) ve askeri kültürünü korumuşlardır.
- Gazneliler: Afganistan ve Hindistan gibi çok etnikli, geniş bir coğrafyada hüküm sürdükleri için merkeziyetçi bir idari yapı geliştirmiş ve ordularında farklı milletlerden oluşan gulam sistemine ağırlık vermişlerdir.
- Büyük Selçuklu Devleti: İran coğrafyasında kurulmaları ve geniş topraklara yayılmaları sebebiyle devlet idaresinde Fars bürokrasi geleneğinden (vezirlik, divan teşkilatı) etkilenmiş, yerleşik ve konar-göçer unsurları dengelemek amacıyla ikta sistemini uygulamışlardır.
- Türkiye Selçukluları: Anadolu coğrafyasının jeopolitik konumu ve deniz bağlantıları nedeniyle ticareti ile denizciliği geliştirecek idari ve askeri tedbirler almış (donanma tesisi, reisülbahr makamı), merkezi otoriteyi güçlü tutan bir eyalet ve ikta düzeni kurmuşlardır.
Çözüm kontrolü
Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerinin kuruldukları coğrafya ve toplumsal yapılarındaki farklılıklar, yönetim organlarının biçimlenmesinde ve ordu sistemlerinin çeşitlenmesinde belirleyici olmuştur.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Değişim ve Süreklilik Unsurları:
- Veraset Sistemi (Süreklilik): “Devlet hanedanın ortak malıdır” anlayışı Türkistan’dan Anadolu’ya kadar varlığını sürdürmüştür. Hanedan üyelerinin yönetimde hak sahibi olması geleneği devam etmiştir.
- Hâkimiyet Anlayışı (Süreklilik ve Değişim): İslam öncesindeki Kut anlayışı (hükümdarlığın ilahi kaynaklı olması), İslamiyet’in kabulüyle birlikte Allah’ın takdiri/lütfu biçiminde yorumlanarak cihat ve gaza anlayışıyla pekiştirilmiştir.
- Hükümdarlık Alametleri (Değişim): Otağ, tuğ, nevbet (davul) ve kotuz gibi geleneksel alametlerin yanına İslamiyet sonrasında hutbe okutmak, para (sikke) bastırmak, çetr (saltanat şemsiyesi) kullanmak, hilat giymek ile İslami unvan ve lakaplar almak eklenmiştir.
Çözüm kontrolü
Eski Türk devlet geleneğindeki temel egemenlik meşruiyeti korunurken, İslamlaşma süreciyle birlikte devlet teşkilatına yeni hukuki, dini ve unvansal semboller eklenmiştir.
Soru 6
Kısa cevap
- A. (Doğru) Türk-İslam devletlerinde hükümdarlar hakan, keykavus gibi ünvanları kullanmıştır.
- B. (Doğru) Türk-İslam devletlerinde ikili teşkilat sistemi uygulanmıştır. (Karahanlılar döneminde ikili teşkilat uygulanmıştır.)
- C. (Yanlış) Gulam sistemi örnek alınarak kurulan daimi orduda sadece Türkler görev yapmıştır. (Gulam sisteminde farklı etnik kökenlerden yetiştirilen askerler yer almıştır.)
- Ç. (Doğru) Örfi hukukun şeri hukukla uyumlu olmasına özen gösterilmiştir.
- D. (Doğru) Türk-İslam devletlerinde kadınlar, devlet yönetiminde etkili olmuşlardır. (Terken Hatun gibi örnekler mevcuttur.)
- E. (Yanlış) Türk-İslam devletlerinde ordu-millet anlayışı terk edilmiştir. (Gaza-cihat anlayışı ve halkın orduya katılımı ile ordu-millet geleneği sürdürülmüştür.)
- F. (Doğru) Türkler Müslüman olduktan sonra hükümdarlık alametlerine yeni unsurlar eklenmiştir. (Hutbe, sikke, çetr vb.)
Çözüm kontrolü
Türk-İslam devletlerindeki toplumsal, hukuki, askeri ve idari gelişmeler tarihsel kanıtlarla karşılaştırılarak doğru ve yanlış ifadeler tespit edilmiştir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 101 ·
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 103 →