10. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 283 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Kısa cevap

a) f(x) = x + 50, Tanım Kümesi: [250, 750], Görüntü Kümesi: [300, 800]
b) g(x) = x - 50, Tanım Kümesi: [300, 800], Görüntü Kümesi: [250, 750]
c) f(x) ve g(x) fonksiyonları birbirinin tersidir (g = f^{-1}). Grafikleri y = x doğrusuna göre simetriktir.

Örnek cevap / çözüm yolu

a) Cihazın ilk satış fiyatı x lira kabul edildiğinde, 50 lira eklenmiş garanti uzatmalı satış fiyatı f(x) = x + 50 cebirsel ifadesi ile verilir.

  • Tanım Kümesi: İlk satış fiyatları 250 ile 750 lira arasında olduğundan [250, 750] kümesidir.
  • Görüntü Kümesi: f(250) = 300 ve f(750) = 800 değerleri ile [300, 800] kümesidir.

b) Garanti süresi uzatılmış satış fiyatı x lira kabul edildiğinde, ilk satış fiyatını veren fonksiyon g(x) = x - 50 olur.

  • Tanım Kümesi: Uzatılmış fiyatların kümesi olan [300, 800] aralığıdır.
  • Görüntü Kümesi: İlk fiyatların kümesi olan [250, 750] aralığıdır.

c) f(x) = x + 50 ve g(x) = x - 50 fonksiyonları birer doğru denklemidir. İki fonksiyon birbirinin tersi (g(x) = f^{-1}(x)) olduğu için aynı dik koordinat sisteminde çizildiklerinde y = x (açıortay) doğrusuna göre simetrik iki doğru parçası oluştururlar.

  • f(x) grafiği (250, 300) ile (750, 800) noktalarını birleştirir.
  • g(x) grafiği (300, 250) ile (800, 750) noktalarını birleştirir.

Soru 2

Kısa cevap

  • 1. Satır: Ters Fonksiyon: f^{-1}(x) = \frac{4}{x - 2} + 7, a = 7, b = 2
  • 2. Satır: Ters Fonksiyon: g^{-1}(x) = \sqrt{x + 1} - 5, b = -1
  • 3. Satır: Ters Fonksiyon: h^{-1}(x) = (x - 4)^2 + 6, a = 6, b = 4

Örnek cevap / çözüm yolu

  1. f(x) = \frac{4}{x - 7} + 2 fonksiyonu:
  • Tanım kümesinden çıkarılan a değeri paydayı sıfır yapan değerdir: x - 7 = 0 \implies a = 7.
  • Ters fonksiyon için y = \frac{4}{x - 7} + 2 \implies y - 2 = \frac{4}{x - 7} \implies x - 7 = \frac{4}{y - 2} \implies x = \frac{4}{y - 2} + 7 bulunur. Buradan f^{-1}(x) = \frac{4}{x - 2} + 7 elde edilir.
  • Değer kümesinden çıkarılan b değeri, ters fonksiyonun tanım kümesinde paydayı sıfır yapan değerdir: x - 2 = 0 \implies b = 2.
  1. g(x) = (x + 5)^2 - 1 fonksiyonu (x \ge -5):
  • x \ge -5 için (x + 5)^2 \ge 0 olduğundan g(x) \ge -1 olur. Değer kümesindeki alt sınır b = -1 bulunur.
  • Ters fonksiyon için y = (x + 5)^2 - 1 \implies y + 1 = (x + 5)^2 \implies x + 5 = \sqrt{y + 1} \implies x = \sqrt{y + 1} - 5 elde edilir. Buradan g^{-1}(x) = \sqrt{x + 1} - 5 bulunur.
  1. h(x) = \sqrt{x - 6} + 4 fonksiyonu:
  • Karekök içi negatif olamayacağından x - 6 \ge 0 \implies x \ge 6 bulunur, bu yüzden a = 6’dır.
  • \sqrt{x - 6} \ge 0 olduğundan h(x) \ge 4 olur, bu yüzden b = 4’tür.
  • Ters fonksiyon için y = \sqrt{x - 6} + 4 \implies y - 4 = \sqrt{x - 6} \implies (y - 4)^2 = x - 6 \implies x = (y - 4)^2 + 6 elde edilir. Buradan h^{-1}(x) = (x - 4)^2 + 6 bulunur.

Soru 3

Kısa cevap

a) f^{-1}(x) = \sqrt{x + 2} - 3 (Tanım kümesi: [-2, \infty)). Grafik, (-2, -3) noktasından başlayıp (2, -1) ve (7, 0) noktalarından geçen kök fonksiyonu eğrisidir.
b) g^{-1}(x) = (x + 1)^2 - 3 (Tanım kümesi: [-1, \infty)). Grafik, tepe noktası (-1, -3) olan ve (1, 1) noktasından geçen parabol koludur.

Örnek cevap / çözüm yolu

a) f(x) = (x + 3)^2 - 2 fonksiyonunun tersi ve grafiği:

  • y = (x + 3)^2 - 2 \implies y + 2 = (x + 3)^2 \implies x + 3 = \sqrt{y + 2} \implies f^{-1}(x) = \sqrt{x + 2} - 3 olarak bulunur.
  • f^{-1} fonksiyonunun tanım kümesi [-2, \infty), değer kümesi [-3, \infty) aralığıdır.
  • Grafik, f(x) fonksiyonunun y = x doğrusuna göre simetriğidir. Başlangıç noktası (-2, -3) olup x-eksenini (7, 0) noktasında keser.

b) g(x) = \sqrt{x + 3} - 1 fonksiyonunun tersi ve grafiği:

  • y = \sqrt{x + 3} - 1 \implies y + 1 = \sqrt{x + 3} \implies (y + 1)^2 = x + 3 \implies g^{-1}(x) = (x + 1)^2 - 3 olarak bulunur.
  • g^{-1} fonksiyonunun tanım kümesi [-1, \infty), değer kümesi [-3, \infty) aralığıdır.
  • Grafik, g(x) eğrisinin y = x doğrusuna göre simetriğidir. Başlangıç noktası (-1, -3) olup (1, 1) noktasından geçerek sağ yukarı uzayan parabol parçasıdır.

Soru 4

Kısa cevap

  • Ters Fonksiyon: g^{-1}(x) = \frac{1}{x - 8}
  • Görüntü Kümesi: \mathbb{R} - \{0\}
  • Artan-Azalan Durumu: (-\infty, 8) ve (8, \infty) aralıklarının her birinde azalandır.
  • Maksimum-Minimum Noktaları: Maksimum ve minimum noktası yoktur.

Örnek cevap / çözüm yolu

  1. Ters Fonksiyon ve Görüntü Kümesi:
  • y = \frac{1}{x} + 8 \implies y - 8 = \frac{1}{x} \implies x = \frac{1}{y - 8} elde edilir. Buradan g^{-1}(x) = \frac{1}{x - 8} bulunur.
  • Bir fonksiyonun tersinin görüntü kümesi, orijinal fonksiyonun tanım kümesine eşittir. g fonksiyonunun tanım kümesi \mathbb{R} - \{0\} olduğundan g^{-1} fonksiyonunun görüntü kümesi de \mathbb{R} - \{0\} olur.
  1. Artan-Azalan Durumu:
  • x < 8 aralığında x arttıkça x - 8 negatif olarak sıfıra yaklaşır ve \frac{1}{x - 8} değeri -\infty’a doğru küçülür (azalandır).
  • x > 8 aralığında x arttıkça x - 8 pozitif olarak büyür ve \frac{1}{x - 8} değeri sıfıra yaklaşarak küçülür (azalandır).
  • Dolayısıyla g^{-1}(x) fonksiyonu tanımlı olduğu tüm aralıklarda azalandır.
  1. Maksimum ve Minimum Noktaları:
  • x \to 8^+ durumunda g^{-1}(x) \to +\infty ve x \to 8^- durumunda g^{-1}(x) \to -\infty olur.
  • Fonksiyonun değişim yönü değişmediğinden ve alabileceği değerler sınırlandırılmadığından mutlak veya yerel maksimum ve minimum noktaları yoktur.

Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 282 · :blue_book: Matematik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 284 →