10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 80 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Dersnotu · Ağustos 6, 2026, 8:28öö

Soru 1

Gazların niteliklerini (fiziksel davranışlarını) belirleyen dört temel nicelik bulunmaktadır:

Basınç (P): Gaz taneciklerinin içinde bulundukları kabın çeperlerine çarpması sonucu birim yüzeye uyguladığı kuvvettir.
Hacim (V): Gazlar bulundukları kabın şeklini ve hacmini alır; gazın hacmi kabın hacmine eşittir.
Sıcaklık (T): Gaz taneciklerinin ortalama kinetik enerjisinin bir ölçüsüdür. Kimyasal hesaplamalarda Kelvin cinsinden mutlak sıcaklık (K) kullanılır.
Miktar (n): Gazın tanecik sayısını ifade eden mol miktarıdır.

Gazların yoğunluğu d = \frac{m}{V} formülü ile ifade edilir. Bir gazın yoğunluğunu değiştiren başlıca etmenler şunlardır:

Basınç ve Hacim Değişimi: Sabit sıcaklıkta ve kütlede gazın hacmi küçültülürse (basınç artırılırsa) tanecikler daha dar alana sıkışacağı için yoğunluk artar; hacim büyütülürse yoğunluk azalır.
Sıcaklık Değişimi: Esnek veya pistonlu kaplarda sıcaklık artırıldığında gaz genleşir, hacim artar ve birim hacimdeki kütle azalacağı için yoğunluk düşer.
Farklı Gaz Eklenmesi: Sabit hacimli bir kaba mol kütlesi mevcut gazdan farklı bir gaz eklendiğinde ortalama özkütle değişir.

Tanecikli Model Çizim Açıklaması:

A Bölmesi (70 atm basınç altında CO₂): Yüksek basınç altında CO₂ molekülleri birbirine son derece yakındır. Çizimde CO₂ tanecikleri kabın tabanına ve birbirine çok yakın, sıkı bir düzende gösterilmelidir.
B Bölmesi (1 atm basınç altında CO₂): M musluğu açılıp gaz B bölmesine aktarıldığında basınç 1 atm’ye düşer ve CO₂ tamamen gaz haline geçer. Çizimde CO₂ tanecikleri kabın her yerine eşit dağılmış, aralarındaki mesafeler oldukça geniş biçimde rastgele konumlandırılmalıdır.

Basınç Değişimi: C bölmesindeki He gazı B bölmesine aktarıldığında B bölmesindeki toplam tanecik sayısı ve gaz miktarı artar. Bölme sabit hacimli ise toplam gaz basıncı artar.
Yoğunluk Değişimi: B bölmesinde bulunan CO₂ gazının mol kütlesi 44\text{ g/mol}, eklenen He gazının mol kütlesi ise 4\text{ g/mol}'dür. Bölmeye toplam kütle ilave edildiği için sabit hacimde kütle artışından dolayı toplam gaz yoğunluğu (d = \frac{m_{\text{toplam}}}{V}) artar.

CO₂ gazını sabit hacimli bir kaba en yüksek kapasitede (maksimum kütle ve mol sayısında) doldurabilmek için şu hususlara dikkat edilmelidir:

Düşük Sıcaklık: Gaz taneciklerinin kinetik enerjisini azaltıp tanecikleri birbirine yakınlaştırmak ve gerektiğinde sıvılaşmasını sağlamak için sıcaklık olabildiğince düşürülmelidir.
Yüksek Basınç: Birim hacme düşen gaz tanecik sayısını en üst düzeye çıkarmak için yüksek basınç uygulanmalıdır.
Kabın Dayanıklılığı ve Güvenlik: Yüksek basınç şartlarına dayanıklı, sızdırmaz ve güvenlik standartlarına uygun kaplar tercih edilmelidir.

Bu görev dijital etkileşimli bir karekod içeriğidir. Görevi tamamlamak için:

Sayfadaki ilk karekod (Gazların Özellikleri Videosu) bir mobil cihaz kamerasıyla taranmalıdır.
Açılan resmi eğitim videosu izlenerek gazların basınç, hacim ve sıcaklık gibi niteliklerinin deneylerdeki davranışları incelenmelidir.
Edinilen bilgiler ders notlarına eklenerek konu tekrarı yapılmalıdır.

Bu görev dijital etkileşimli bir karekod uygulamasıdır. Görevi tamamlamak için:

Sayfa altında yer alan ikinci karekod (Sürükle Bırak Etkinliği) taranmalıdır.
Etkileşimli ekranda katı, sıvı ve gaz maddelerin tanecik arası boşluk, sıkıştırılabilirlik ve akışkanlık gibi özellikleri doğru kutucuklara sürüklenerek eşleştirilmelidir.
Etkinlik sonundaki kontrol ekranından doğru cevaplar teyit edilmelidir.