Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Sabun molekülleri iki farklı kısımdan oluşur: Apolar (hidrofob) kuyruk ve polar (hidrofil) baş. Yağ apolar yapılı bir maddedir, su ise polar bir moleküldür. “Benzer benzeri çözer” ilkesine göre sabunun apolar kuyruk kısmı yağ lekesiyle etkileşerek yağı hapseder ve misel yapısı oluşturur. Sabunun polar baş kısmı ise su molekülleriyle hidrojen bağı ve dipol-dipol etkileşimleri kurar. Böylece yağ tanecikleri su içinde dağılarak yüzeyden ayrılır ve temizlenme gerçekleşir.
Çözüm kontrolü
Sabun molekülünün apolar ucu yağ ile, polar ucu su ile etkileşir; çözünme ilişkisi ve polarite farkı doğru açıklanmıştır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Su ve yağ apolar-polar uyumsuzluğu nedeniyle birbiri içinde çözünmez ve özkütle farkından dolayı yağ üstte kalır. Ortama sabun eklenip karıştırıldığında, sabun yüzey aktif madde (emülgatör) görevi görür. Sabun molekülleri yağ damlacıklarının etrafını sararak su içerisinde küçük tanecikler hâlinde dağılmasını sağlar ve kararlı bir heterojen karışım (emülsiyon) oluşturur.
Çözüm kontrolü
Sabunun emülgatör etkisiyle su ve yağ arasında köprü kurduğu ve emülsiyon oluşturduğu açıklanmıştır.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Alizarin kırmızısı ve rodamin B molekülleri hem polar gruplar (sülfonat, karboksil, hidroksil, iyonik yapılar) hem de apolar aromatik halkalar içerir. Bu nedenle tek bir saf çözücü yerine polar ve apolar bileşenlerin karışımından oluşan çözücüler (örneğin etanol-su, aseton-su veya propanol-su karışımları) tercih edilmelidir. Böylece pigmentlerin hem kâğıt (sabit faz) ile etkileşimi hem de çözücü (hareketli faz) içindeki çözünürlüğü dengelenerek bileşenlerin kâğıt üzerinde farklı hızlarda ilerlemesi sağlanır.
Çözüm kontrolü
Molekül yapıları analiz edilmiş, polar-apolar dengesine uygun karışım çözücülerin seçilme gerekçesi belirtilmiştir.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Kromatografi kâğıdı selülozdan yapılmıştır ve yapısında çok sayıda polar -OH grubu barındırır. Çözücü olarak sadece su tercih edilirse, hareketli faz da sabit faz gibi aşırı polar olur. Bu durumda apolar veya az polar özelliğe sahip pigment maddeleri suda yeterince çözünmeyip başlangıç çizgisinde kalabilir ya da kâğıda aşırı tutunarak etkili bir şekilde bileşenlerine ayrılamaz. Ayrışmanın gerçekleşebilmesi için hareketli fazın polaritesinin kâğıttan farklı ayarlanması gerekir.
Çözüm kontrolü
Kâğıdın selülozik polar yapısı ile suyun yüksek polaritesinin bileşen ayrışmasını engelleme nedeni açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 162 · 
Kimya Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 164 →